Chiến dịch sơ tán quy mô lớn tại Hormuz
Lưu lượng tàu thuyền qua eo biển Hormuz đã gia tăng kể từ khi Mỹ và Iran ký thỏa thuận tạm thời vào tuần rồi
Hơn 11.000 thuyền viên mắc kẹt tại vịnh Ba Tư sẽ bắt đầu được đưa ra khỏi khu vực qua eo biển Hormuz theo một kế hoạch sơ tán quy mô lớn có sự hậu thuẫn của Iran và Mỹ. Tổ chức Hàng hải quốc tế (IMO) thuộc Liên hợp quốc cho biết thông tin trên hôm 23-6, đồng thời khẳng định chiến dịch được thực hiện với sự hợp tác chặt chẽ của Iran, Oman, các quốc gia ven biển khác trong khu vực, Mỹ và toàn ngành hàng hải.
Theo đài CNBC, Hải quân Oman thông báo các tàu sẽ rời đi theo từng giai đoạn, di chuyển qua hai hành lang hàng hải tạm thời nhằm bảo đảm an toàn cho các thuyền viên. Từng tàu sẽ được liên hệ riêng để nhận hướng dẫn khởi hành và thông báo ngày di chuyển cụ thể. Các tàu muốn sử dụng hành lang tạm thời sẽ cần phải phối hợp với IMO dựa trên các tọa độ do tổ chức này và giới chức Oman công bố. Biện pháp này nhằm bảo đảm quyền tự do hàng hải qua tuyến đường thủy chiến lược, phù hợp với luật pháp quốc tế và Luật Biển. Cũng trong ngày 23-6, Đan Mạch tuyên bố sẽ tham gia một sứ mệnh hàng hải quốc tế do Pháp và Anh dẫn đầu nhằm giúp mở lại tuyến đường thủy huyết mạch này.
Các tàu chở dầu và tàu chở hàng ở vịnh Oman, dọc theo các tuyến hàng hải nối eo biển Hormuz và biển Ả Rập ngày 16-6 Ảnh: AP
Theo đài Al Jazeera, lưu lượng tàu thuyền qua eo biển Hormuz đã gia tăng kể từ khi Mỹ và Iran ký thỏa thuận tạm thời vào tuần rồi nhằm chấm dứt xung đột. Công ty phân tích dữ liệu hàng hải Kpler (Bỉ) cho biết ít nhất 36 tàu thương mại đã đi qua eo biển này ngày 22-6, con số cao nhất kể từ khi xung đột bùng phát hồi cuối tháng 2. Tuy nhiên, Tập đoàn dịch vụ tài chính và bảo hiểm Allianz (Đức) cho rằng ngay cả trong trường hợp thỏa thuận hòa bình Mỹ - Iran được duy trì và eo biển Hormuz được khơi thông trở lại, các hãng tàu vẫn cần những cam kết rõ ràng về an toàn trước khi đưa hoạt động vận tải trở lại mức trước xung đột, với khoảng 140 tàu đi qua eo biển Hormuz mỗi ngày.
Theo báo cáo được Allianz công bố ngày 24-6, khoảng 1.150 tàu chở hàng cùng với 20.000 thuyền viên và số hàng hóa ước tính khoảng 125 tỉ USD vẫn còn bị mắc kẹt trong vịnh Ba Tư, chờ hoạt động lưu thông qua eo biển Hormuz được nối lại. Điều này nêu bật mức độ gián đoạn nghiêm trọng đối với hoạt động vận tải biển cũng như áp lực tâm lý nặng nề mà các thủy thủ phải gánh chịu sau nhiều tháng lênh đênh trên biển trong nỗi lo thường trực về nguy cơ bị tấn công.
Báo cáo nhận định việc eo biển Hormuz bị phong tỏa là diễn biến mới nhất trong chuỗi các sự cố gián đoạn gần đây giáng đòn vào ngành vận tải biển. Những diễn biến này báo hiệu "một trật tự hàng hải mới", với những rủi ro an ninh leo thang dọc các hành lang vận tải chiến lược, sự gián đoạn của các tuyến thương mại lâu đời, tình trạng bất ổn kéo dài, phí bảo hiểm rủi ro cao hơn, xu hướng ưu tiên khả năng chống chịu và thích ứng hơn là tối ưu hóa chi phí.
Tranh cãi về thu phí
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio có chuyến công du vùng Vịnh trong 2 ngày 23 và 24-6 nhằm trấn an các đồng minh tại đó rằng Washington vẫn cam kết bảo đảm an ninh cho khu vực. Phát biểu khi đến Các Tiểu Vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) ngày 23-6, ông Rubio tuyên bố rằng không quốc gia nào, kể cả Iran, được phép thu phí đối với tàu thuyền qua lại eo biển Hormuz. "Đây là tuyến đường thủy quốc tế. Không quốc gia nào được phép thu phí hoặc lệ phí trên tuyến đường thủy quốc tế. Đó là luật quốc tế hiện hành" - ông Rubio nhấn mạnh.
Ngoại trưởng Mỹ có phản ứng trên sau khi Iran tuyên bố rằng nước này và Oman đã nhất trí thành lập một ủy ban chung nhằm theo dõi và xử lý các vấn đề liên quan đến công tác quản lý hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz trong tương lai, các dịch vụ hỗ trợ đi kèm cũng như mức phí dịch vụ "phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế". Quyết định này được đưa ra sau chuyến thăm Oman của phái đoàn do Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf dẫn đầu.
Theo trang The Guardian, eo biển Hormuz là một trong những điểm bất đồng tiềm ẩn có thể làm rạn nứt thỏa thuận ngừng bắn mong manh mới đạt được giữa Mỹ và Iran. Theo thỏa thuận, hai bên thống nhất giai đoạn 60 ngày miễn thu phí đối với các tàu thuyền qua lại eo biển Hormuz. Sau thời hạn này, Iran và Oman sẽ thảo luận về "cơ chế quản lý trong tương lai và các dịch vụ hàng hải tại eo biển Hormuz, đồng thời tham vấn với các quốc gia ven vịnh Ba Tư khác, trên cơ sở phù hợp với luật pháp quốc tế hiện hành và các quyền chủ quyền của những quốc gia ven bờ eo biển Hormuz".
Giới quan sát cho rằng nội dung trên không đồng nghĩa Iran bị cấm hoàn toàn thu phí hoặc áp dụng các khoản phí dịch vụ đối với hoạt động vận tải qua đó. Tuy nhiên, Ngoại trưởng Rubio cho biết ông tin rằng Iran sẽ chấp nhận nguyên tắc cho phép tàu thuyền đi qua tuyến đường thủy này mà không phải trả phí.
Anh Thư