Chủ động nguồn nước mùa khô

Các địa phương ở ĐBSCL đã và đang triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm bảo đảm nguồn nước ngọt phục vụ sinh hoạt và sản xuất trong mùa hạn, mặn

Nằm ở hạ nguồn sông Hậu, tiếp giáp biển Đông nên xã Cù Lao Dung, TP Cần Thơ thường sớm chịu tác động từ hiện tượng xâm nhập mặn. Trước bối cảnh đó, nhiều hộ dân đã chủ động chuyển đổi phương thức canh tác để thích nghi.

Nhiều giải pháp thích ứng với hạn, mặn

Theo ông Nguyễn Văn Đắc, Phó Chủ tịch UBND xã Cù Lao Dung, mùa khô tại ĐBSCL thường bắt đầu từ tháng 12 và kéo dài đến khoảng tháng 5 năm sau.

Ngay từ đầu mùa khô, lãnh đạo xã Cù Lao Dung đã chủ động tuyên truyền, hướng dẫn người dân áp dụng các biện pháp ứng phó phù hợp với từng vùng sản xuất. Trong đó, trọng tâm là nhân rộng những mô hình thích ứng với hạn, mặn như: xây dựng hồ chứa nước ngọt, lắp đặt hệ thống tưới tiết kiệm cho cây ăn trái...

Xã Cù Lao Dung còn vận động người dân khơi thông kênh mương, gia cố bờ bao, chủ động tích trữ nước phục vụ sản xuất. Lãnh đạo xã kiến nghị TP Cần Thơ hỗ trợ nạo vét một số tuyến kênh nhằm tạo thuận lợi cho việc lấy nước và vận chuyển hàng hóa.

Chuẩn bị cho mùa khô năm nay, gia đình ông Trần Văn Phục ở xã Cù Lao Dung đã đầu tư hệ thống ao trữ nước ngọt; phát triển giống mận hồng Sơn Tiên do ông lai tạo, phù hợp với thổ nhưỡng và khí hậu vùng ven biển. Ông tự tin: "Giống mận này chịu mặn khá tốt. Nếu nước với độ mặn khoảng 10‰ dâng lên rồi rút nhanh, cây ít bị ảnh hưởng. Khi đó, đất có độ mặn 2-3‰, mận hồng Sơn Tiên vẫn sinh trưởng bình thường".

Để chủ động nguồn nước trong mùa khô, ông Phục đã đào 4 ao trữ với tổng diện tích khoảng 4 ha. Nguồn nước trữ lấy từ sông và nước mưa trong các tháng 9-10 âm lịch, đủ tưới tiết kiệm cho 50 ha mận. Nhờ đó, vườn mận hồng Sơn Tiên của ông vẫn phát triển ổn định trong điều kiện hạn, mặn.

Theo ông Nguyễn Hoàng Anh, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Cần Thơ, trước tình trạng hạn, mặn diễn ra ngày càng thường xuyên vào mùa khô, thành phố đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm bảo đảm nguồn nước ngọt phục vụ sinh hoạt và sản xuất.

"Cần Thơ tập trung phát triển các công trình trữ nước ngọt phục vụ mùa khô; ưu tiên sử dụng nước mặt, giảm dần khai thác nước ngầm nhằm hạn chế tình trạng sụt lún, sạt lở. Thành phố cũng tăng cường phục hồi, bảo vệ các nguồn nước bị suy thoái, ô nhiễm" - ông Hoàng Anh thông tin.

Tại Vĩnh Long, ông Văn Hữu Huệ, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, cho hay địa phương đang vận hành hiệu quả các công trình thủy lợi để chủ động trữ nước ngọt trong mùa khô. Ngoài ra, Vĩnh Long tăng cường nạo vét, nâng cấp hệ thống kênh mương; đẩy mạnh việc quan trắc, dự báo độ mặn để kịp thời khuyến cáo người dân.

Ông Huệ nhấn mạnh: "Bên cạnh việc bảo đảm cấp nước sinh hoạt, tỉnh khuyến khích người dân trữ nước tại chỗ, chuyển đổi cơ cấu cây trồng và mùa vụ để phù hợp với điều kiện nguồn nước".

Vượt qua thách thức

Trong khi đó, Cà Mau có hồ chứa nước ngọt ở xã Khánh An với trữ lượng thiết kế khoảng 3,85 triệu m3 và hệ thống kênh thủy lợi kết hợp tiêu thoát với trữ lượng khoảng 275,96 triệu m3.

UBND tỉnh Cà Mau nhận xét chất lượng nguồn nước tại các hệ thống thủy lợi ở địa phương nhìn chung đáp ứng được yêu cầu khai thác, sử dụng theo quy chuẩn. Nguồn nước này bảo đảm đáp ứng nhu cầu phục vụ sản xuất nông nghiệp và dân sinh trong bối cảnh hạn hán và xâm nhập mặn ngày càng gay gắt.

Tại Tây Ninh, người dân các vùng chuyên canh thanh long đang tất bật triển khai nhiều biện pháp trữ nước, bảo vệ vườn cây trước nguy cơ thiếu hụt nguồn nước tưới. Hiện nay, mực nước tại các kênh nội đồng, ao, hồ ở những xã trọng điểm trồng thanh long như Vĩnh Công, Tầm Vu, An Lục Long, Thuận Mỹ... bắt đầu xuống thấp.

Dù thời gian này chưa phải là cao điểm mùa khô nhưng ao, hồ có dấu hiệu cạn nước sớm khiến người dân không khỏi lo lắng về việc duy trì độ ẩm cho cây trồng. Nhiều nhà vườn đã chủ động dùng đất bao quanh gốc thanh long nhằm giữ ẩm, hạn chế tối đa nước bay hơi. Đây là cách làm truyền thống nhưng hiệu quả trong bối cảnh nguồn nước hạn chế.

Nhờ sự chuẩn bị sớm từ chính quyền địa phương, áp lực nguồn nước tại một số khu vực ở Tây Ninh đã phần nào được giải tỏa. "Địa phương đã hoàn thành việc nạo vét kênh Hòa Phú sâu hơn 2 m, kết nối sông Tiền ở Đồng Tháp với sông Vàm Cỏ Tây tại Tây Ninh. Nguồn nước ngọt được bảo đảm nên người dân chúng tôi yên tâm hơn hẳn trong mùa hạn, mặn" - ông Nguyễn Văn Răn (ngụ ấp 2, xã Vĩnh Công) bày tỏ.

Với gần 600 gốc thanh long trồng trên 4.000 m2 đất đang vào mùa xông đèn trái vụ, gia đình ông Răn đã đầu tư hệ thống tưới tự động để tối ưu hóa lượng nước. Ông giải thích: "Thanh long trồng trái vụ rất cần tưới nước ổn định để bảo đảm năng suất. Khi đầu tư hệ thống tưới tự động, việc chăm sóc vườn cây trong mùa khô trở nên nhẹ nhàng, hiệu quả hơn".

Mùa khô này, gia đình ông Nguyễn Thành Lâm ở xã Thuận Mỹ cũng trồng hơn 500 gốc thanh long. Cũng như nhiều nhà vườn ở địa phương, ông đã đầu tư hàng trăm triệu đồng mua máy bơm, mô-tơ và hệ thống phun nước tự động.

"Vào mùa khô, thanh long cần được tưới nước liên tục. Cách một ngày, chúng tôi phải tưới một lần thì cây mới phát triển. Việc đầu tư hệ thống tự động giúp nhà vườn chủ động hoàn toàn, không còn cảnh thức đêm tưới nước như trước" - ông Lâm yên tâm.

Theo ông Nguyễn Minh Châu, Chủ tịch UBND xã Vĩnh Công, sự chủ động của người dân, cùng với các giải pháp kịp thời của chính quyền địa phương - như nạo vét kênh mương, là "chìa khóa" giúp những vùng chuyên canh thanh long đứng vững trước thách thức khắc nghiệt của thời tiết năm nay.

"Để bảo đảm lượng nước ngọt phục vụ sản xuất, chính quyền địa phương cũng luôn chủ động, thường xuyên kiểm tra các hệ thống ngăn mặn nhằm kịp thời xử lý khi có dấu hiệu hư hỏng" - ông Châu cho biết.