Con đường mới: Trung học nghề

Trung học nghề được cho là lựa chọn thiết thực cho những học sinh có định hướng học nghề sớm, ưu tiên thực hành để tham gia thị trường lao động từ năm 2026

Từ mùa tuyển sinh 2026, học sinh tốt nghiệp THCS sẽ có thêm lựa chọn học tập bên cạnh THPT, đó là trung học nghề - bậc học mới được xác định ngang cấp với THPT.

Đi làm ngay sau khi tốt nghiệp

Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD-ĐT), giai đoạn 2025-2026, Bộ GD-ĐT sẽ tập trung chuẩn bị về thể chế, khung pháp lý và các nền tảng cơ bản cho chương trình trung học nghề. Trong năm 2026, các cơ sở đủ điều kiện được phép tuyển sinh khóa đầu tiên trên phạm vi toàn quốc. Đến năm 2030, chương trình sẽ được đánh giá tổng thể dựa trên các tiêu chí như tỉ lệ nhập học, tốt nghiệp, việc làm và mức độ hài lòng của người học và doanh nghiệp (DN) để tiếp tục hoàn thiện.

Chương trình trung học nghề dự kiến có tổng thời lượng khoảng 3.300 giờ, trong đó 1.500 giờ dành cho khối kiến thức văn hóa THPT cốt lõi, 300 giờ cho các môn học chung bắt buộc và khoảng 1.500 giờ cho các môn học và mô-đun nghề. Các môn văn hóa không dạy tách rời mà được lồng ghép với nội dung nghề, giúp học sinh nhận diện tính ứng dụng của kiến thức. Việc tổ chức học được bố trí đan xen giữa văn hóa và nghề theo từng học kỳ, thay vì dồn toàn bộ phần văn hóa vào một giai đoạn, nhằm tránh quá tải và duy trì động lực học tập.

Thời gian đào tạo trung học nghề dự kiến là 3 năm. Khi mô hình này được triển khai, chương trình trung cấp với đầu vào là học sinh tốt nghiệp THCS sẽ dừng tuyển sinh; thay vào đó chỉ tuyển học sinh đã tốt nghiệp THPT. Người học trung học nghề có thể lựa chọn đi làm ngay sau khi tốt nghiệp hoặc tiếp tục học lên các trình độ cao hơn trong cùng lĩnh vực nghề nghiệp. Các cơ sở được phép triển khai chương trình gồm trường trung học nghề, trường trung cấp, cao đẳng đủ điều kiện và một số trường đại học trong các lĩnh vực đặc thù như nghệ thuật, thể thao.

Thứ trưởng Bộ GD-ĐT Lê Quân cho biết Bộ GD-ĐT đang hoàn thiện quy định về tiêu chuẩn đối với trường trung học nghề, trong đó cho phép các cơ sở được giao biên chế giáo viên dạy văn hóa ổn định, thay vì phụ thuộc vào hình thức thuê giảng dạy hay liên kết như trước đây.

Bộ GD-ĐT xây dựng cơ chế để các trường trung cấp có thể tổ chức chương trình trung học nghề ngay trong nhà trường, bảo đảm chương trình văn hóa tương đương THPT, đồng thời tăng tỉ lệ thời lượng thực hành và thực tập tại DN. Việc xây dựng tiêu chuẩn, chương trình đào tạo, chính sách đào tạo đội ngũ giáo viên cũng đang được Bộ GD-ĐT tiến hành khẩn trương.

Cần liên thông giữa các bậc học

Theo đánh giá của các chuyên gia, mô hình trung học nghề được kỳ vọng là một trong những giải pháp quan trọng trong phân luồng học sinh sau THCS, giúp học sinh thêm lựa chọn học tập và giảm áp lực thi cử. Việc có thêm loại hình trường học theo hướng gắn với nghề nghiệp tạo ra lộ trình học tập linh hoạt hơn cho con em, nhất là với học sinh thích thực hành, mong sớm có công việc phù hợp. Thay vì chỉ tập trung vào một kỳ tuyển sinh với áp lực cao, phụ huynh có thể cùng con cân nhắc lộ trình phù hợp với năng lực, sở thích.

Theo GS-TSKH Dương Quý Sỹ, Ủy viên Hội đồng Quốc gia Giáo dục và Phát triển nhân lực, trung học nghề không chỉ là sự điều chỉnh về mặt kỹ thuật trong hệ thống giáo dục nghề nghiệp, mà là một lựa chọn chính sách có tầm nhìn dài hạn, nhằm mở ra con đường học tập linh hoạt, liên thông và thực chất cho người học. Ý nghĩa của trung học nghề không dừng lại ở việc chia sẻ áp lực cho hệ thống giáo dục phổ thông, mà quan trọng hơn là tạo ra lớp nhân lực có nền tảng văn hóa và kỹ năng nghề thực chất, phù hợp với nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội.

Theo ghi nhận, nhiều người dân đồng tình với chính sách mới này. Bà Phùng Lan Phương (ngụ phường Yên Hòa, TP Hà Nội) cho hay việc có thêm loại hình trường trung học nghề giúp phụ huynh có thêm lựa chọn con đường tiến thân cho con cái. "Sức học con tôi chỉ ở mức khá, nếu có thêm lựa chọn vừa học văn hóa vừa được đào tạo kỹ năng nghề thì không chỉ cháu mà cả gia đình cũng sẽ giảm áp lực đáng kể" - bà Lan Phương nói.

Trên thực tế, cuộc đua vào lớp 10 công lập hằng năm là cuộc đua rất căng thẳng, lấy đi nhiều thời gian và công sức của các học sinh lẫn phụ huynh. Vì thế trung học nghề mở ra con đường mới cho học sinh lớp 9...

Các chuyên gia giáo dục đồng tình cho rằng để mô hình trung học nghề triển khai hiệu quả, việc tổ chức cần bảo đảm tính liên thông giữa các bậc học, tạo cơ hội cho học sinh tiếp tục học lên cao nếu có nhu cầu, đồng thời xây dựng chuẩn đầu ra rõ ràng cho cả văn hóa và đào tạo nghề. Nếu được thiết kế hợp lý, trung học nghề không chỉ mở rộng cơ hội học tập mà còn góp phần cơ cấu lại nguồn nhân lực theo hướng thực chất hơn.