Công đoàn phải có thực quyền

Trước mắt cũng là cơ bản lâu dài, Luật Công đoàn sửa đổi cần ghi rõ hơn thực quyền của Công đoàn đối với việc làm, tiền lương của công nhân lao động

Hầu hết ý kiến tham gia sửa đổi Luật Công đoàn (CĐ) trong thời gian gần đây cho thấy chưa bao giờ vấn đề CĐ được quan tâm như bây giờ.

Bởi đó không chỉ là nhận thức, mà trong thực tế ai nấy đều thấy rằng, vấn đề CĐ cần được xem xét và đặt lại một cách cơ bản, thực tế hơn để nó phát huy vai trò to lớn trong kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Về nguyên tắc, công nhân lao động (CNLĐ) có quyền và lợi ích gì thì CĐ có trách nhiệm và có quyền bảo vệ cái ấy.

Tổ chức duy nhất của CNLĐ

CĐ là của giai cấp công nhân và của người lao động, nói như thế là đúng nhưng chưa đủ. CĐ không phải chỉ “riêng” của giai cấp công nhân và người lao động, mà còn là của Đảng, của Nhà nước hay nói chung là của xã hội.

Bởi lẽ, CĐ là một thành viên quan trọng của hệ thống chính trị bao gồm Đảng, Nhà nước, CĐ và các tổ chức chính trị - xã hội khác.

Do không có sự nhận thức đầy đủ, chuẩn xác, xem “CĐ là của CĐ, là việc CĐ” nên có tình trạng khi Đảng, Nhà nước cần đến CĐ thì mới nhớ tới và đòi hỏi CĐ phải là một thành viên mà nếu không có hoặc yếu kém thì kéo theo tổ chức Đảng, Nhà nước đó sẽ yếu kém. Chẳng hạn như trong trường hợp đánh giá, xếp loại tổ chức cơ sở Đảng, chính quyền...

Trong thực tế, có những lúc vai trò CĐ bị thách thức, ít có cơ quan nhà nước, cán bộ Nhà nước làm đúng, làm được trách nhiệm của mình trong bảo vệ tổ chức CĐ và cán bộ CĐ dù bản thân những cán bộ Nhà nước ấy cũng là đoàn viên CĐ.

Chăm lo cho người lao động là trách nhiệm của tổ chức CĐ. Trong ảnh: Bà Nguyễn Thị Ánh Thu, Phó Chủ tịch LĐLĐ huyện Củ Chi - TPHCM, trao quà cho công nhân Công ty Việt Ánh Sáng. Ảnh: V. TÙNG

Điển hình là vụ giám đốc Công ty liên doanh Chế biến và đóng gói thủy sản Bình Dương (USPC) bắt công nhân cam kết: “... Tôi chấp thuận và đồng ý làm việc ở Công ty USPC mà không cần có tổ chức CĐ...”. Đây là một hành vi xâm phạm nghiêm trọng pháp luật lao động và quyền CĐ nhưng chính quyền tỉnh Bình Dương không hề can thiệp.

Kết quả là, công ty này hoạt động từ tháng 3-2003 nhưng đến tháng 2-2010 vẫn chưa lập CĐ trong khi pháp luật quy định, chậm nhất sau 6 tháng hoạt động phải lập CĐ. Đáng nói, đây không phải là trường hợp cá biệt.

Với những lý do trên, tôi đề nghị phải ghi rõ trong Luật CĐ sửa đổi quy định “CĐ VN là tổ chức hợp pháp duy nhất đại diện cho CNLĐ làm việc trong tất cả các thành phần kinh tế ở VN và ở nước ngoài- nơi có người lao động VN làm việc được phép thành lập CĐ”.

Quyền về việc làm, tiền lương

Về việc làm, cần bổ sung quy định, trong hợp đồng lao động, chủ doanh nghiệp phải thương lượng với CĐ trước khi quyết định những thay đổi về tổ chức sản xuất dẫn đến thay đổi tăng hoặc giảm số lượng lao động; hoặc cơ cấu lao động, ngành nghề của doanh nghiệp và điều kiện lao động.

Nếu không thương lượng, CĐ không đồng tình vì gây thiệt hại cho CNLĐ thì chủ doanh nghiệp phải tạm hoãn thi hành cho đến khi đạt được thỏa thuận.

Về tiền lương, cùng với các điều khoản cụ thể như hiện hành, cần bổ sung việc bù trượt giá để bảo đảm tiền lương thực tế của CNLĐ. Theo đó, nếu giá tăng 5% theo kiểm tra và xác nhận của Bộ LĐ-TB-XH và Tổng LĐLĐ VN thì CNLĐ có hợp đồng lao động được bù trượt giá.

Vấn đề tiền thưởng cần đưa vào hợp đồng lao động. Do lợi nhuận của doanh nghiệp là từ đóng góp của CNLĐ nên việc quyết định phân chia tiền thưởng phải có sự bàn bạc và nhất trí giữa chủ doanh nghiệp với CĐ cơ sở.