Cụ thể hóa quyền của Công đoàn cấp trên

Dự thảo Luật Công đoàn sửa đổi đã quy định việc thành lập Công đoàn không chỉ là trách nhiệm mà còn là quyền của Công đoàn cấp trên

Tại hội nghị góp ý cho dự thảo Luật CĐ sửa đổi vừa được Tổng LĐLĐ VN tổ chức tại TPHCM ngày 19-3, các đại biểu thống nhất cho rằng việc dự thảo quy định: “Cơ quan, tổ chức, đơn vị, doanh nghiệp đang hoạt động chưa có tổ chức CĐ thì chậm nhất sau 6 tháng kể từ ngày luật này có hiệu lực và những cơ quan, tổ chức, đơn vị, doanh nghiệp mới thành lập chưa có tổ chức CĐ thì chậm nhất sau 6 tháng kể từ ngày bắt đầu hoạt động, CĐ cấp trên cơ sở có quyền và trách nhiệm thành lập CĐ cơ sở hoặc chỉ định ban chấp hành CĐ lâm thời” là một bước tiến trong việc cụ thể hóa quyền CĐ và là một trong những sửa đổi rất có ý nghĩa của dự thảo Luật CĐ sửa đổi, sẽ được trình Quốc hội cho ý kiến vào kỳ họp tháng 5 tới.

Thêm “quyền”

Trước đây, quy định về việc thành lập CĐ chỉ mới được đưa vào Bộ Luật Lao động (điều 153). Đáng chú ý là điều luật này còn khá chung chung, chỉ quy định trách nhiệm của các đơn vị, doanh nghiệp, tổ chức trong việc thành lập CĐ mà không có chế tài, cũng không quy định rõ “đây là quyền và trách nhiệm” của CĐ cấp trên cơ sở.

Cán bộ chuyên trách LĐLĐ quận Thủ Đức - TPHCM phát đơn xin gia nhập Công đoàn cho công nhân Công ty Điện tử Samsung Vina. Ảnh: V.TÙNG

Việc cụ thể hóa điều luật này trong Luật CĐ sửa đổi và bổ sung cụm từ “CĐ cấp trên cơ sở có quyền và trách nhiệm thành lập CĐ cơ sở hoặc chỉ định ban chấp hành CĐ lâm thời” đã mở ra một cơ chế mới, thêm quyền cho CĐ cấp trên cơ sở trong việc lập CĐ hoặc chỉ định ban chấp hành lâm thời ở những nơi mà việc vận động thành lập CĐ gặp “trục trặc”.

Mặt khác, quy định này cũng đặt thêm trách nhiệm trên vai tổ chức CĐ; đòi hỏi CĐ phải có đủ lực để “phủ trắng” CĐ ở những nơi chưa có hoặc chưa thể thành lập CĐ.

Cũng cần lưu ý, điều luật này quy định “quyền và trách nhiệm” nhưng trong thực tế, trình tự hành động sẽ có sự thay đổi: Chỉ sau khi CĐ làm hết trách nhiệm của mình mà vẫn chưa vận động doanh nghiệp ủng hộ việc thành lập CĐ thì khi ấy mới phải sử dụng đến “quyền” bằng cách ra quyết định “chỉ định ban chấp hành lâm thời”.

Doanh nghiệp còn lợi dụng nguyên tắc “tự nguyện”

Điều 10 Luật CĐ sửa đổi, quy định “nghiêm cấm các cơ quan, tổ chức, đơn vị, doanh nghiệp, cá nhân cản trở, gây khó khăn cho việc tổ chức thành lập và hoạt động CĐ; phân biệt đối xử với người lao động vì lý do thành lập, gia nhập và hoạt động CĐ; sử dụng các biện pháp kinh tế và các thủ đoạn khác để can thiệp vào tổ chức và hoạt động CĐ...”.

Đây là những quy định trong thực tế đã bị vi phạm khá nhiều. Không ít doanh nghiệp tại TPHCM, Đồng Nai, Bình Dương... đã công khai ép người lao động viết đơn “tự nguyện xin không tham gia CĐ” hoặc phải ký vào những bản thỏa thuận “làm việc mà không cần có tổ chức CĐ”...

Rõ ràng, các doanh nghiệp biết rõ đây là những quy định cấm nhưng lại lợi dụng nguyên tắc “tự nguyện” trong việc thành lập, gia nhập CĐ để ép người lao động. Vì vậy, cần có những quy định chế tài cụ thể hơn. Chẳng hạn, nếu phát hiện hành vi ngăn cản, ép buộc người lao động không được gia nhập, hoạt động CĐ thì phải xử phạt hành chính thật nặng.