Thưởng là luật định !

Pháp luật lao động đã quy định rõ việc thưởng cho người lao động, doanh nghiệp có trách nhiệm cụ thể hóa quy định cho phù hợp với điều kiện của mình...

Sau phát biểu của các quan chức Bộ LĐ-TB-XH và Sở LĐ-TB-XH TPHCM mới đây về tình hình lương, thưởng Tết Canh Dần 2010, nhiều chuyên gia lao động đã tranh luận khá sôi nổi chung quanh vấn đề: Thưởng Tết là bắt buộc hay chỉ trông mong vào hảo tâm của chủ doanh nghiệp (DN)? Sau khi tìm hiểu kỹ, mọi người đã “té ngửa” khi biết pháp luật lao động VN quy định rất rõ ràng về vấn đề này.

Công nhân Công ty Nhật Lâm (quận Gò Vấp- TPHCM) ngừng việc ngày 12-1 do công ty chậm công bố thưởng Tết, điều chỉnh lương tối thiểu. Ảnh: V. Tùng

Quản lý Nhà nước cũng... lơ mơ

Trong cuộc họp báo tại Hà Nội của Bộ LĐ-TB-XH để công bố tình hình lương, thưởng Tết Canh Dần 2010, một quan chức của Vụ Lao động- Tiền lương cho rằng “việc quản lý lương, thưởng hiện nay vẫn còn bất cập. Chẳng hạn, không có quy định về việc yêu cầu DN báo cáo lương, thưởng. Do đó, việc báo cáo không đầy đủ là hậu quả tất yếu...”. Đây là một nhận định hoàn toàn không đúng. Bởi, bản thân văn bản chỉ đạo của Bộ LĐ-TB-XH với yêu cầu “DN phải báo cáo lương, thưởng Tết chậm nhất là ngày 20-12-2009” chính là quy định.

Tương tự, tại TPHCM, quan chức của ngành LĐ-TB-XH TP cũng phát biểu với báo chí rằng “Bộ Luật Lao động không bắt buộc DN phải thưởng Tết. Việc thưởng Tết là căn cứ vào kết quả sản xuất kinh doanh hằng năm của DN và mức độ hoàn thành công việc của người lao động (NLĐ). Trong trường hợp DN làm ăn lỗ lã hoặc năng suất lao động của NLĐ không cao, DN có quyền không thưởng”.
 
Chính vì quan niệm như vậy nên dù năm nào, vào dịp cuối năm, sở cũng đều có văn bản triển khai cho DN việc báo cáo tình hình lương, thưởng Tết nhưng rất ít DN thực hiện. Đơn cử, năm nay chỉ có 996/40.000 DN báo cáo. Trong cuộc họp báo công bố tình hình lương, thưởng Tết mới đây, câu hỏi: “Phải xử lý các DN không nộp báo cáo theo yêu cầu của ngành lao động thế nào?” đã không có câu trả lời. Vấn đề đặt ra là ngay cả cơ quan quản lý Nhà nước cũng còn lơ mơ như vậy thì làm sao DN có thể thông suốt?

Luật đã rành rành!

Năm 1994, khi Bộ Luật Lao động được ban hành (có hiệu lực từ ngày 1-1-1995), tại điều 64 có quy định: “Người sử dụng lao động có trách nhiệm trích từ lợi nhuận hằng năm để thưởng cho NLĐ đã làm việc tại DN từ một năm trở lên theo quy định của Chính phủ phù hợp với đặc điểm của từng loại DN”. Còn nhớ khi ấy, nhiều DN đã vin vào quy định “trích từ lợi nhuận hằng năm” để né tránh thưởng Tết cho NLĐ với lý do: Luật định thưởng Tết là trích từ lợi nhuận nhưng DN làm ăn không có lợi nhuận thì... huề! Điều này dẫn đến thời điểm cuối năm, quan hệ lao động luôn “sôi sùng sục” vì tranh chấp, đình công đòi lương, thưởng Tết.

Để khắc phục tình trạng lách luật này, năm 2002, khi Quốc hội sửa đổi Bộ Luật Lao động, đã quy định lại điều 64 như sau: “Căn cứ vào kết quả sản xuất, kinh doanh hằng năm của DN và mức độ hoàn thành công việc của NLĐ, người sử dụng lao động thưởng cho NLĐ làm việc tại DN. Quy chế thưởng do người sử dụng lao động quyết định sau khi tham khảo ý kiến ban chấp hành CĐ cơ sở”.

Như vậy, điều luật này chính là quy định về việc thưởng hằng năm cho NLĐ. Thứ hai, “kết quả sản xuất kinh doanh và mức độ hoàn thành công việc của NLĐ” được dùng làm căn cứ để thưởng ít hay nhiều, thưởng cao hay thấp chứ hoàn toàn không phải là cơ sở để DN có quyền từ chối thưởng.

Thứ ba,  “quy chế thưởng do người sử dụng lao động quyết định sau khi tham khảo ý kiến ban chấp hành CĐ cơ sở”. Điều này có nghĩa DN bắt buộc phải xây dựng, ban hành quy chế khen thưởng; trong đó, quy định cụ thể đối tượng nào sẽ được thưởng, tiền thưởng cụ thể là bao nhiêu cho từng mức độ hoàn thành công việc, thời điểm nào sẽ tiến hành thưởng...

Rõ ràng, vấn đề thưởng đã được luật định và DN phải xây dựng quy chế thưởng đàng hoàng chứ không phải tùy hứng, thích thưởng thì thưởng, không thích thì thôi. Còn các cơ quan chức năng cần nghiên cứu kỹ quy định của pháp luật để hướng dẫn chính xác cho DN chứ đừng lờ mờ như vậy.