Dư luận đã không được lắng nghe đúng mức

Không phải đến bây giờ vụ xì-căng-đan iCMS - mà một số thành viên trong Diễn đàn Tin học (DĐTH) gọi một cách ví von là... iCMSgate - mới nổ ra. Những gì diễn ra trong trong thời gian qua chỉ là giọt nước làm tràn cái ly dư luận vốn đã quá đầy nhưng không được ai quan tâm tháo bớt nước một cách kịp thời.

Trong những ngày cao điểm, số lượt người truy cập vào www.diendantinhoc.com (DĐTH) có lúc lên đến hơn 6.000, một con số kỷ lục! Trong số này, có những thành viên thức suốt đêm trao đổi hết sức hăng hái. Vì sao vụ iCMS lại được cộng đồng công nghệ thông tin (CNTT) quan tâm như vậy?

Bốn lần trao giải, ba lần có vấn đề

Lần ngược lại thời gian, ngay sau thành công khá ấn tượng năm 2000, bước sang năm 2001, cuộc thi Trí tuệ VN (TTVN) đã bắt đầu râm ran mang tai tiếng chung quanh sản phẩm đoạt giải nhất năm này là Snitz forum (của tác giả Vương Vũ Thắng). Một thành viên DĐTH mới đây đã đúc kết bằng hai chữ “Việt hóa”:

- “Trí tuệ VN 2001”: Việt hóa Snitz forum.

- “Trí tuệ VN 2002”: Việt hóa Linux.

- “Trí tuệ VN 2003”: Việt hóa CMS.NET.

Thậm chí, trên DĐTH còn có thành viên phê phán nặng nề: “Bốn lần trao giải, ba lần đạo tặc lên ngôi”. Và những ý kiến đại loại như vậy khá nhiều tại các diễn đàn trên mạng. Trong số này cũng có một số ít ý kiến cực đoan, thiếu thiện chí mà Ban Quản trị diễn đàn đã phải xóa đi vì không phù hợp với tinh thần đóng góp cho cuộc thi TTVN ngày càng tiến bộ hơn.

Trừ một thiểu số thành viên thiếu thiện chí phát biểu những ý kiến mang tính cá nhân hay kích động, điều đáng trân trọng ở DĐTH là các thành viên luôn bình tĩnh, đặt vấn đề một cách có hệ thống, chặt chẽ, phản đối các hành vi manh động, phá hoại. Những lời kêu gọi như “Mục đích của chúng ta không gì khác hơn là tìm ra sự thật, phục hồi lại danh dự cho cuộc thi vốn được giới IT tín nhiệm trước đây, đưa ra ánh sáng những kẻ có hành vi vi phạm quy định cuộc thi cũng như vi phạm pháp luật (nếu có). Chúng ta đừng nên manh động (đánh sập các trang web chẳng hạn) mà phải bắt tay vào giải quyết bằng phương pháp thích hợp hơn” không thiếu trong các cuộc thảo luận.

Vì sao cộng đồng CNTT dị ứng với iCMS?

Trên diễn đàn http://wiki.oxus.net, Sinuhe, một kỹ sư tin học được đào tạo tại CHLB Đức với hơn 15 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực lập trình và thiết kế phần mềm đã lý giải một cách dễ hiểu: “Dẫu là giống 30% hay 80% theo kiểu so sánh từng dòng (line-by-line) giữa 2 phần mềm này sẽ cũng không làm thay đổi một khẳng định quan trọng, đó là: giải pháp iCMS không có tính sáng tạo, không có đóng góp về mặt nghiên cứu khoa học cho ngành CNTT nước nhà. Điều này có thể so sánh với hình ảnh một số nhà sản xuất Trung Quốc copy mẫu mã và thiết kế kỹ thuật của Honda rồi dùng các linh kiện khác để cho ra đời xe Wave “tầu” hay Dream “đểu” mà đôi khi cũng có thêm các chức năng mới kiểu kêu “bim bíp” khi bật đèn xi-nhan!

Cuộc thi TTVN có một cái tít rất kêu: Chỉ cần một ý tưởng. Đáng buồn thay, đến ngay cả ý tưởng nhóm iCMS cũng không có vì như họ đã thú nhận (http://www.diendantinhoc.com/showpost.htm?p=349253&postcount=22) trước khi đọc quyển sách của tác giả Fraser họ cũng đã tự viết một phần mềm CMS nhưng sau đó vứt bỏ để theo hoàn toàn ý tưởng của ông Fraser. Đến đây chúng ta có thể phần nào hiểu sự phẫn nộ của cộng đồng tin học Việt Nam đối với việc iCMS đoạt cúp vàng “TTVN 2003” và cảm thông với những dòng chua xót của họ khi thấy “TTVN chỉ là khôn vặt”.

Tiếng nói của họ đáng để lắng nghe

Ngay từ sau khi Snitz forum đoạt giải nhất năm 2001, cộng đồng CNTT đã không ít lần lên tiếng trên các diễn đàn. Không lên tiếng sao được khi từ năm 2000, “Hiệp sĩ CNTT Lê Hoàn” đã bỏ công Việt hóa một chương trình tương tự là PHP forum và cung cấp trên mạng để mọi người có thể tải về sử dụng miễn phí. Một sản phẩm tương tự như Snitz forum nhưng tuân thủ đúng quy định về phần mềm mã nguồn mở. Trao đổi với chúng tôi hôm 9-12, anh Lê Hoàn (hiện là Thư ký tòa soạn tuần tin CNTT e-Chip) cho biết, anh mất khoảng 3 tháng để Việt hóa PHP forum trong điều kiện chỉ tranh thủ làm những khi rảnh rỗi ở cửa hàng vi tính - nơi anh đang làm việc.

Thế nhưng, các ý kiến phản đối việc trao giải cho Snitz forum lúc đó và cả về sau này đã không được quan tâm. Có lẽ những người có trách nhiệm quan niệm rằng đó chỉ là dư luận nên không cần tìm hiểu?

Vụ việc Snitz forum không được giải quyết và đến năm 2002 tiếp theo đó, cộng đồng CNTT một lần nữa lại lời ra tiếng vào với sản phẩm đoạt giải nhất TTVN là Hệ điều hành Vietkey Linux. Phải đến khoảng nửa năm sau, “dư luận” (lại là dư luận) về Vietkey Linux mới được khẳng định là đúng. Trên Tạp chí Thế giới Vi tính (PC World) – tạp chí tin học uy tín nhất VN – có bài phân tích của một chuyên viên CNTT về hàng loạt yếu kém trong hệ điều hành được xưng tụng là “của người Việt Nam” này. Kết quả chạy thử nghiệm cho thấy, sau khi “Việt hóa” từ nhân (kernel) Redhat Linux thì ngay cả cổng USB trên máy tính chạy Vietkey Linux cũng chập chờn, không nhận ra thiết bị. Thế nhưng, một lần nữa, dư luận lại bị bỏ qua, không được xem xét thỏa đáng.

Dư luận về iCMS “chôm chĩa” mã nguồn cũng đã râm ran không ít sau khi sản phẩm này được giải TTVN 2003. Và cũng không được xem xét.

Vụ việc cứ thế kéo dài qua nhiều năm, cuối cùng giọt nước cũng làm tràn ly với vụ tấn công 2 website Tintucvietnam.com và Vinacomm.com đêm 28-11. Ngay cả sau khi xảy ra vụ việc có chiều hướng nghiêm trọng như vậy, Ban Tổ chức (BTC) cuộc thi TTVN cũng vẫn còn chờ... đơn từ, chứng cứ. Sáng 2-12, lá đơn khiếu nại chính thức được gởi đến qua e-mail nhưng vẫn chưa được coi là... hợp lệ vì không có chữ ký và bản giấy kèm theo. BTC cho biết sẽ xem xét xử lý nếu nhận được đơn chính thức dưới dạng văn bản giấy và có chữ ký, địa chỉ đầy đủ. Cách xử lý vấn đề như vậy của BTC đã dẫn đến những hành động cực đoan hơn, mà cụ thể là đêm 5-12, đến lượt chính website cuộc thi TTVN bị hacker tấn công và đưa ra thông tin giả mạo ở ngay đầu trang web.

Giá như ngay từ đầu, các dư luận của cộng đồng các bạn trẻ đam mê CNTT được quan tâm giải quyết đúng mức thì có lẽ xì-căng-đan iCMSgate đã không thể xảy ra. Đa số họ tuy ‘trẻ người” nhưng chẳng hề “non dạ”. Tiếng nói của họ đáng để phải lắng nghe và thấu hiểu!