ĐBSCL tăng tốc chuyển đổi xanh

Với lượng khí phát thải gần 90 triệu tấn CO2 mỗi năm từ nông nghiệp, chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn mà là con đường bắt buộc của các địa phương ĐBSCL

Một trong những mô hình chuyển đổi xanh, phát triển kinh tế tuần hoàn tiêu biểu tại ĐBSCL là việc tận dụng lá khóm để ép sợi ở xã Hỏa Lựu, TP Cần Thơ.

Lợi ích kép thiết thực

Ông Phạm Văn Nương, người quản lý Hợp tác xã Sản xuất Thương mại Dịch vụ Cần Thơ Farm (HTX Cần Thơ Farm, xã Hỏa Lựu), thông tin trước đây, sau mỗi vụ thu hoạch khóm, nông dân thường phải phun thuốc cỏ cháy rồi đốt bỏ lá già. Quá trình này không chỉ gây tốn kém thời gian, chi phí làm đất mà còn ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe con người và môi trường.

Để giải quyết bài toán lãng phí này, từ tháng 7-2025, HTX Cần Thơ Farm đã tiên phong triển khai mô hình sản xuất sợi thô từ lá khóm - một nguồn phụ phẩm nông nghiệp dồi dào tưởng chừng như bỏ đi. Quy trình sản xuất trải qua 5 công đoạn nghiêm ngặt: làm dập, tuốt sợi, cắt tỉa tạp chất, xịt rửa sạch, sấy ly tâm và phơi nắng. Trung bình, cứ 60 kg lá khóm tươi từ những cây 3-4 năm tuổi sẽ cho ra 1 kg sợi thành phẩm.

Mô hình đổi mới sáng tạo này đã mang lại lợi ích kép thiết thực cho địa phương. HTX Cần Thơ Farm hiện thu mua lá khóm tươi tận vườn với giá 1.000 đồng/kg. Với mỗi công đất (1.000 m²), nông dân có thể thu hoạch 2,5-3 tấn lá, giúp tăng thêm nguồn thu đáng kể từ 2,5-3 triệu đồng mà lại không tốn chi phí tiêu hủy dọn vườn.

Sợi khóm khô được bán lại cho các đối tác dệt may với giá 160.000-170.000 đồng/kg. Không dừng lại ở đó, xưởng sản xuất còn tạo việc làm ổn định cho lao động địa phương với mức thu nhập 250.000-300.000 đồng/ngày.

Theo ông Nguyễn Thanh Phong, Bí thư Đảng ủy xã Hỏa Lựu, trong giai đoạn 2026-2030, xã sẽ tiếp tục hỗ trợ nâng cấp công nghệ máy móc, mở rộng liên kết vùng nguyên liệu và thu hút đầu tư chế biến sâu tại chỗ. Việc biến lá khóm thành tơ sợi không chỉ nâng cao giá trị cho thương hiệu "khóm Cầu Đúc" chủ lực, mà còn mở ra hướng đi bền vững cho nền nông nghiệp tuần hoàn của địa phương.

Không chỉ trong sản xuất nông nghiệp, nhiều doanh nghiệp tại ĐBSCL cũng đang chuyển hướng sang sản xuất xanh. Tại TP Cần Thơ, Công ty CP Thủy sản NTSF là 1 trong 2 doanh nghiệp tham gia Chương trình Thỏa thuận tự nguyện sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả (VAS) thuộc DEPP3. Đây là dự án hỗ trợ kỹ thuật, sử dụng vốn ODA không hoàn lại của Chính phủ Đan Mạch, hướng tới xây dựng lộ trình phát triển năng lượng carbon thấp, phù hợp cam kết đóng góp quốc gia tự quyết định (NDC).

Ông Phạm Bảo Quốc, Phó Giám đốc Công ty CP Thủy sản NTSF, cho hay khi tham gia chương trình trên, công ty tập trung vào hệ thống lạnh - khu vực tiêu thụ hơn 70% điện năng. Việc thay thế 12 máy nén piston cũ bằng 3 máy nén trục vít hiệu suất cao, tích hợp biến tần giúp tối ưu phụ tải, nâng cao hiệu quả vận hành. Giải pháp này dự kiến tiết kiệm khoảng 0,85 triệu kWh/năm, giảm chi phí khoảng 1,7 tỉ đồng và cắt giảm khoảng 563 tấn CO2, đồng thời giảm chi phí bảo trì và cải thiện điều kiện làm việc.

Chuyển đổi tư duy

Theo ông Lê Công Lý, Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP Cần Thơ, biến đổi khí hậu ngày càng cực đoan; xâm nhập mặn, sạt lở, hạn hán diễn biến phức tạp tại ĐBSCL. Ngoài ra, chi phí sản xuất tăng cao, yêu cầu của thị trường quốc tế ngày càng khắt khe hơn.

"Nếu trước đây thế giới cần nhiều nông sản thì hiện nay, họ cần nông sản xanh, sạch, nông sản có trách nhiệm. Các thị trường lớn không chỉ đòi hỏi sản phẩm phải chất lượng mà còn muốn biết sản phẩm ấy phát thải bao nhiêu, truy xuất được nguồn gốc ra sao, có thân thiện với môi trường hay không..." - ông Lý nhìn nhận.

Giá trị lớn nhất của việc chuyển đổi xanh không chỉ là môi trường mà sâu xa hơn còn là câu chuyện tái cấu trúc toàn bộ nền nông nghiệp theo hướng hiện đại, bền vững và có giá trị gia tăng cao hơn. Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP Cần Thơ nhấn mạnh: "Phải chuyển từ tư duy "sản xuất nông nghiệp" sang "kinh tế nông nghiệp". Nông sản không còn đơn thuần là sản phẩm vật chất mà là sản phẩm kinh tế - sinh thái - văn hóa. Trong chuỗi giá trị ấy, công nghệ giữ vai trò đặc biệt quan trọng, không chỉ giúp giảm chi phí sản xuất mà quan trọng hơn còn giúp nâng cao chất lượng, minh bạch chuỗi giá trị và tạo niềm tin cho thị trường".

Trong khi đó, nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan cho rằng chuyển đổi xanh không còn là chuyện riêng lẻ của cơ quan, đơn vị nào mà là bài toán cộng hưởng đa ngành, hướng tới mục tiêu gia tăng giá trị, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Trong quá trình đó, cộng đồng xã hội góp phần hình thành lớp nông dân chuyên nghiệp, giữ gìn bản sắc, xây dựng nông thôn mới.

Khi có sự đồng kiến tạo của cả hệ sinh thái - bao gồm chính quyền, doanh nghiệp, nhà khoa học và nông dân, sản phẩm địa phương sẽ bứt phá mạnh mẽ, nâng tầm giá trị. Bởi lẽ khi ấy, chúng ta không chỉ bán sản phẩm đơn thuần mà còn "bán" cả giải pháp, tri thức, văn hóa và cảm xúc.