Điện hạt nhân quyết định sự tự chủ về năng lượng

Việt Nam - Nga vừa ký kết hợp tác xây dựng nhà máy điện hạt nhân, đánh dấu bước tiến quan trọng để triển khai dự án

Thủ tướng Phạm Minh Chính ngày 23-3 hội đàm với Thủ tướng Nga Mikhail Mishustin ở thủ đô Moscow, trong khuôn khổ chuyến thăm chính thức từ ngày 22 đến 25-3. Hai lãnh đạo chứng kiến lễ ký kết Hiệp định giữa hai Chính phủ về hợp tác xây dựng nhà máy điện hạt nhân trên lãnh thổ Việt Nam, coi đây là bước tiến quan trọng trong hợp tác song phương trên lĩnh vực năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình và tin tưởng đây sẽ là công trình biểu tượng mới cho tình hữu nghị Việt - Nga.

Củng cố sự độc lập năng lượng cho Việt Nam

Đứng trước những yêu cầu mới của thời kỳ phát triển, vào cuối năm 2024, Ban Chấp hành Trung ương Đảng và Quốc hội đã xem xét kỹ lưỡng và thống nhất chủ trương tái khởi động dự án điện hạt nhân Ninh Thuận. Ngày 20-8-2025, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 70-NQ/TW về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, trong đó yêu cầu khẩn trương triển khai các dự án điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2.

Thời gian qua, Chính phủ, Thủ tướng đã chỉ đạo sát sao và các bộ, ngành, cơ quan tích cực, chủ động triển khai các nhiệm vụ được giao và có kết quả cụ thể xúc tiến mạnh mẽ dự án xây dựng nhà máy điện hạt nhân. Trong đó, cơ bản hoàn thành công tác xây dựng thể chế; triển khai một số công việc giải phóng mặt bằng, đào tạo nhân lực…

 Cùng với đó, Việt Nam và Nga đã có các cuộc đàm phán kỹ thuật để đi đến ký kết hiệp định về hợp tác xây dựng Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1. Chiều 23-3, trên website của Tập đoàn Năng lượng Nguyên tử Quốc gia Liên bang Nga (Rosatom), thông tin hai bên dự kiến xây dựng 2 tổ máy phát điện do Nga thiết kế với lò phản ứng VVER 1200, tổng công suất lắp đặt 2.400 MW. Nhà máy điện hạt nhân Leningrad 2 (tổ máy số 1 và số 2) được chọn làm dự án tham khảo. 

Văn kiện này thiết lập khung pháp lý cần thiết cho việc xây dựng nhà máy và sẽ định hướng hợp tác Nga - Việt Nam trong lĩnh vực hạt nhân trong những thập kỷ tới. "Đối với chúng tôi, đây không chỉ đơn thuần là thỏa thuận xây dựng 2 tổ máy điện hạt nhân. Chúng tôi xem đây là nền tảng cho mối quan hệ đối tác công nghiệp lâu dài, sẽ củng cố nền độc lập năng lượng của Việt Nam và mở ra những cơ hội mới cho tăng trưởng kinh tế" - Tổng Giám đốc Rosatom, ông Alexey Likhachev, cho biết.

Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, giai đoạn 2030-2035 sẽ đưa vào vận hành các nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và 2 với quy mô 4.000 - 6.400 MW. Giai đoạn đến năm 2050, hệ thống cần bổ sung khoảng 8.000 MW nguồn điện hạt nhân để cung cấp nguồn điện nền và có thể tăng lên theo nhu cầu.

Nâng cao năng lực và hiệu quả hoạt động

TS Hoàng Sỹ Thân, chuyên gia từ Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam, nhìn nhận trong bối cảnh hiện nay, tái khởi động dự án điện hạt nhân Ninh Thuận không chỉ là lời giải cho bài toán an ninh năng lượng quốc gia mà còn góp phần vào quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế xanh, bền vững, đưa khoa học, công nghệ và ngành công nghiệp đất nước phát triển lên tầm cao mới.

Theo Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA), quá trình phát triển cơ sở hạ tầng điện hạt nhân được chia thành 3 giai đoạn với tổng thời gian từ 10 đến 15 năm, tính từ lúc Chính phủ bắt đầu lựa chọn năng lượng hạt nhân đến khi đưa nhà máy điện hạt nhân đầu tiên vào vận hành thương mại.

Theo tiêu chí của IAEA, Việt Nam hiện ở giai đoạn 2 của quá trình phát triển cơ sở hạ tầng điện hạt nhân. Để nâng cao năng lực, hiệu quả hoạt động của dự án điện hạt nhân, TS Hoàng Sỹ Thân cho rằng việc hợp tác quốc tế trong chuyển giao công nghệ và đào tạo nhân lực chuyên sâu về điện hạt nhân, đặc biệt với các quốc gia có kinh nghiệm như Nga, có ý nghĩa rất quan trọng. Việt Nam cũng cần nâng cao năng lực, hiệu quả hoạt động của cơ quan quản lý nhà nước: Cần có cơ quan pháp quy hạt nhân bảo đảm tính độc lập, đủ năng lực, chuyên nghiệp trong việc thực thi pháp luật, kiểm soát, giám sát. 

Đặc biệt đối với dự án điện hạt nhân, cơ quan này chịu trách nhiệm thẩm định và giám sát an toàn xuyên suốt trong cả vòng đời nhà máy (từ khi lựa chọn địa điểm, lập dự án đầu tư, xây dựng, vận hành thử, vận hành chính thức, giám sát trong quá trình hoạt động đến khi chấm dứt hoạt động, tháo dỡ và phục hồi môi trường). Và đặc biệt, cần xây dựng các trung tâm nghiên cứu, đào tạo chuyên sâu về điện hạt nhân nhằm bảo đảm nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành. 

Cùng với đó, các chuyên gia năng lượng nhấn mạnh cần xây dựng các chính sách hỗ trợ và kế hoạch dài hạn từng bước làm chủ công nghệ, bảo đảm vận hành an toàn các cơ sở hạt nhân, bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Ban Quản lý dự án điện hạt nhân Ninh Thuận (EVNNPB), thuộc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), cho hay cuối năm 2025, EVN đã trình Thủ tướng Chính phủ xem xét phê duyệt báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, tạo cơ sở triển khai các bước tiếp theo cho dự án điện hạt nhân.

 Năm 2026, ban sẽ kết hợp đào tạo nội bộ với đào tạo chuyên sâu về 19 nội dung cơ sở hạ tầng điện hạt nhân theo khuyến cáo của IAEA, đào tạo về thanh sát hạt nhân và tăng cường phối hợp với các tổ chức, tư vấn quốc tế nhằm từng bước nâng cao năng lực đội ngũ, đáp ứng yêu cầu triển khai dự án trong giai đoạn tới.

Phó Tổng Giám đốc EVN Nguyễn Tài Anh nhấn mạnh dự án điện hạt nhân là dự án mang tầm quốc gia và quốc tế, do đó EVNNPB cần tiếp tục phối hợp chặt chẽ với IAEA, các đối tác như Rosatom, đồng thời tham gia đầy đủ, trực tiếp vào các hoạt động thương thảo, đào tạo và trao đổi chuyên môn theo chỉ đạo của tập đoàn.