Thời sự

Định hình động lực tăng trưởng mới cho ASEAN

ASEAN hướng tới động lực tăng trưởng mới dựa trên năng lượng bền vững, đổi mới sáng tạo và hợp tác quốc tế

Ngày 10-6, Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 (AFF 2026) tiếp tục với phiên thảo luận chuyên đề "An ninh năng lượng trong bối cảnh mới".

Giải bài toán an ninh năng lượng

Mở đầu phiên thảo luận, bà Seema Malhotra, Quốc vụ khanh Bộ Ngoại giao Vương quốc Anh, cho rằng ASEAN và các đối tác cần đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang các hệ thống năng lượng sạch và có khả năng chống chịu tốt hơn trước các cú sốc bên ngoài. Anh sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm về quản lý rủi ro thị trường, đa dạng hóa nguồn cung và phát triển năng lượng tái tạo, đồng thời tiếp tục thúc đẩy các sáng kiến hợp tác như Đối tác Chuyển dịch năng lượng công bằng (JETP) tại Việt Nam và Indonesia, cũng như hỗ trợ hiện thực hóa Lưới điện ASEAN.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hoàng Long nhấn mạnh ASEAN cần duy trì sự cân bằng giữa 3 mục tiêu then chốt là bảo đảm an ninh năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và duy trì khả năng chi trả cho người dân, doanh nghiệp.

Khu vực cần tiếp tục phát huy hiệu quả các cơ chế hợp tác hiện có như Kế hoạch hành động ASEAN về hợp tác năng lượng (APAEC), Thỏa thuận An ninh dầu mỏ ASEAN (APSA), đồng thời đẩy nhanh kết nối hạ tầng thông qua Lưới điện ASEAN, mở rộng thương mại điện xuyên biên giới và tăng cường liên kết trong khuôn khổ đường ống dẫn khí xuyên ASEAN. Bên cạnh đó, ASEAN cũng cần tập trung vào 5 định hướng ưu tiên gồm nâng cao khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng năng lượng, đa dạng hóa nguồn cung và tuyến vận chuyển, thúc đẩy quá trình chuyển đổi năng lượng công bằng, đẩy mạnh sử dụng năng lượng hiệu quả và huy động mạnh mẽ hơn các nguồn lực tài chính, công nghệ, tri thức từ các đối tác quốc tế cho quá trình chuyển đổi xanh của khu vực.

Theo Giám đốc Chương trình Hỗ trợ Năng lượng của GIZ Christiana Hageneder, ASEAN sở hữu tiềm năng rất lớn về năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện gió và điện mặt trời. Để hiện thực hóa tiềm năng này, việc đầu tư vào hạ tầng lưới điện, hệ thống lưu trữ năng lượng và các giải pháp lưới điện thông minh sẽ đóng vai trò then chốt. Cho rằng ASEAN vẫn đang phụ thuộc đáng kể vào các nguồn nhiên liệu hóa thạch và nguồn năng lượng nhập khẩu, TS Venkatachalam Anbumozhi, nghiên cứu viên cấp cao Viện Nghiên cứu Kinh tế ASEAN và Đông Á (ERIA) đề xuất ASEAN cần tập trung vào 3 trụ cột quan trọng gồm tăng cường dự trữ dầu chiến lược, đẩy nhanh triển khai Lưới điện ASEAN (APG) và phát triển Hệ thống đường ống khí đốt xuyên ASEAN. Bên cạnh đó, ASEAN cũng cần tối đa hóa các nguồn năng lượng trong nước, đẩy mạnh số hóa chuỗi cung ứng và xây dựng cách tiếp cận lấy con người làm trung tâm trong hoạch định chính sách năng lượng.

Theo Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Việt Nam, TS Nguyễn Anh Tuấn, Việt Nam đang triển khai Quy hoạch điện VIII với nhu cầu đầu tư khoảng 136 tỉ USD đến năm 2030, tập trung giảm dần điện than, phát triển điện gió ngoài khơi, năng lượng tái tạo và các hệ thống lưu trữ năng lượng. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu an ninh năng lượng sẽ cần nguồn vốn rất lớn, sự kiên trì trong dài hạn và đặc biệt là sự hợp tác quốc tế.

Đa dạng hóa quan hệ đối tác

Chiều 10-6, Phiên toàn thể 5 đã diễn ra với chủ đề "Những mô hình phát triển mới trong bối cảnh chuyển dịch toàn cầu" nhằm tìm ra định hướng phát triển phù hợp cho ASEAN trước những biến động sâu sắc của thế giới.

Thứ trưởng Ngoại giao Thái Lan Sarun Charoensuwan đề xuất ASEAN cần đa dạng hóa quan hệ đối tác, đầu tư mạnh mẽ cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và hạ tầng số để không ai bị bỏ lại phía sau. Đồng quan điểm, nguyên Bộ trưởng Thương mại Indonesia Mari Pangestu cho rằng ASEAN cần thay đổi chiến lược, chuyển từ thu hút FDI lắp ráp đơn giản sang thu hút các dòng vốn mang lại chuyển giao công nghệ, hướng tới 3 nền tảng cốt lõi là độ phức tạp kinh tế, khả năng chống chịu và hội nhập khu vực. Từ góc độ học thuật, Giáo sư Masahiro Kawai (Đại học Tokyo, Nhật Bản) đánh giá ASEAN không cần một mô hình phát triển hoàn toàn mới, mà cần duy trì định hướng mở kết hợp với việc tăng cường "tự chủ chiến lược" nhằm giảm thiểu các cú sốc bên ngoài. Trong khi đó, Giáo sư Lee Keun (Đại học Quốc gia Seoul, Hàn Quốc) khuyến nghị Việt Nam tiếp tục thúc đẩy các doanh nghiệp dẫn dắt trong lĩnh vực có lợi thế để dịch chuyển lên chuỗi giá trị cao hơn. Tiến sĩ Võ Trí Thành, nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM), kiến nghị ASEAN không chỉ thúc đẩy tự do hóa mà cần nghiên cứu hình thành một "Cộng đồng Đổi mới sáng tạo ASEAN" như một trụ cột mới cho tương lai, trong đó doanh nghiệp được đặt ở vị trí trung tâm.

Nhấn mạnh điểm nghẽn lớn trong chuyển dịch năng lượng của nhiều quốc gia ASEAN hiện nằm ở hạ tầng lưới điện, ông Srini Nagarajan, Giám đốc điều hành khu vực châu Á của British International Investment (BII), nhấn mạnh sự cần thiết của những chính sách nhất quán, dễ dự báo nhằm tạo môi trường an tâm để thu hút dòng vốn tư nhân vào các dự án xanh và hạ tầng bền vững.

Mỹ cam kết gắn bó

Cùng ngày, tại phiên thảo luận về hợp tác Mỹ - ASEAN, Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ Christopher Landau khẳng định hợp tác với Đông Nam Á là vấn đề nhận được sự đồng thuận xuyên suốt của các chính quyền Mỹ bất chấp chu kỳ chính trị nội bộ. Đặc biệt, Mỹ đánh giá cao và ủng hộ mạnh mẽ Việt Nam đảm nhận vai trò ngày càng lớn hơn trong khu vực và trên thế giới.

Nhằm bảo đảm an ninh và khả năng phục hồi lâu dài, Mỹ mong muốn trở thành đối tác trọng điểm của ASEAN trong lĩnh vực cung cấp khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG), khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) và điện hạt nhân, đồng thời thúc đẩy dự án mở rộng mạng lưới điện chung toàn khu vực. Trong kỷ nguyên số, Mỹ kỳ vọng trở thành đối tác được ưu tiên của ASEAN về trí tuệ nhân tạo (AI), phát triển hạ tầng số và chuỗi cung ứng khoáng sản thiết yếu trên tinh thần cởi mở, minh bạch. Mỹ ủng hộ duy trì hòa bình, ổn định, tự do hàng hải ở biển Đông, ủng hộ ASEAN trong nỗ lực đàm phán Bộ Quy tắc ứng xử ở biển Đông (COC) phù hợp với luật pháp quốc tế, bảo vệ lợi ích chính đáng của các quốc gia. Thứ trưởng Christopher Landau cũng kêu gọi tăng cường phối hợp hành động tập thể để triệt phá các trung tâm lừa đảo trực tuyến xuyên quốc gia nhằm bảo vệ nền kinh tế và môi trường kinh doanh khu vực.

Nền tảng thúc đẩy các nỗ lực chung

Chiều 10-6, AFF 2026 đã bế mạc sau 2 ngày làm việc, ghi nhận quy mô kỷ lục với hơn 1.200 đại biểu trong và ngoài nước tham dự.

Phát biểu bế mạc Diễn đàn, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung cho biết AFF 2026 có nhiều điểm mới: Lần đầu tiên tổ chức diễn đàn cho các nhà lãnh đạo thành phố ASEAN; tọa đàm lần đầu tiên giữa các đại diện chính đảng từ các quốc gia thành viên ASEAN và các phiên trao đổi với đại diện đại biểu thanh niên và của tiểu vùng Mê Kông. Những trao đổi của các đại biểu thực chất và sáng tạo sẽ được báo cáo lên các nhà lãnh đạo ASEAN. Điểm nhấn của Diễn đàn là sự giao thoa về quan điểm trong ASEAN trước những thách thức hiện nay. Tăng cường tự cường và khả năng thích ứng của khu vực là ưu tiên cao của ASEAN. Các diễn giả đã nhấn mạnh nhu cầu phải xây dựng một môi trường chiến lược trong dài hạn, chứ không phải chỉ để ứng phó trong ngắn hạn. Với những kết quả đạt được, Bộ trưởng Lê Hoài Trung khẳng định sau 3 năm diễn ra, AFF đã trở thành một nền tảng ngày càng quan trọng để thúc đẩy những nỗ lực chung nhằm xây dựng Cộng đồng ASEAN và củng cố quan hệ của ASEAN với các đối tác quốc tế quan trọng nằm ngoài khu vực. Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng cho biết Hội nghị Lãnh đạo các thành phố ASEAN đã thu hút hơn 250 đại biểu từ 25 địa phương thuộc ASEAN tham dự. Qua các phiên thảo luận chuyên sâu, các đại biểu đã đi đến thống nhất thành 2 định hướng trọng tâm về công nghệ và hạ tầng số và phát triển hạ tầng xanh.

Về Tọa đàm giữa các chính đảng Đông Nam Á, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Mạnh Cường nhấn mạnh tầm quan trọng của việc củng cố lòng tin chính trị và đối thoại. Tọa đàm có sự tham gia của 11 chính đảng từ 11 quốc gia khu vực. Các đại biểu dự Tọa đàm nhất trí đề xuất duy trì sự kiện này thành một cơ chế thường niên nhằm tăng cường thấu hiểu và nâng cao sức chống chịu của ASEAN.