Doanh nghiệp phải tái chế bao bì, pin, đồ điện tử
Việc tổ chức tái chế theo tỉ lệ bắt buộc sẽ làm tăng chi phí của doanh nghiệp, khiến giá hàng hóa có nguy cơ tăng theo
Theo Nghị định 110/2026 (quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Bảo vệ môi trường), từ ngày 25-5, doanh nghiệp (DN) sản xuất, nhập khẩu trong nhiều nhóm ngành - từ bao bì giấy, nhựa, kim loại, thủy tinh đến điện tử, ắc quy, pin... - phải thực hiện nghĩa vụ tái chế sản phẩm, bao bì do mình đưa ra thị trường theo tỉ lệ và quy cách bắt buộc.
Nhiều doanh nghiệp đã sẵn sàng
Tỉ lệ tái chế bắt buộc cho từng loại vật liệu là tỉ lệ khối lượng sản phẩm, bao bì tối thiểu phải được tái chế dựa trên tổng khối lượng mà nhà sản xuất, nhập khẩu đưa ra thị trường trong năm. Chẳng hạn, với nhóm bao bì, tỉ lệ dành cho nhôm và nhựa PET cứng là 22%, trong khi bao bì giấy, carton và kim loại sắt là 20%. Nghĩa là nếu DN đưa ra thị trường 100 tấn bao bì nhôm, nhựa PET thì phải tái chế ít nhất 22 tấn.
Tỉ lệ tái chế áp dụng cho thiết bị điện tử gia dụng, điện thoại di động cao nhất lên đến 15%; máy tính, máy in, máy photocopy ở mức 9%. Đối với ắc quy chì, pin sạc nhiều lần (trừ pin lithium, pin nickel-metal hydride sử dụng cho phương tiện giao thông), tỉ lệ tái chế dao động 8%-15%. Các tỉ lệ này sẽ tăng theo chu kỳ 3 năm/lần và lần thay đổi đầu tiên bắt đầu từ năm 2029.
Nhà sản xuất, nhập khẩu có thể lựa chọn tự tái chế nếu đủ năng lực, thuê đơn vị tái chế chuyên nghiệp hoặc ủy quyền cho tổ chức trung gian thu gom, tái chế. Kế hoạch và kết quả tái chế phải được nộp trước ngày 1-4 hằng năm qua hệ thống thông tin quốc gia.
Trường hợp không tự tổ chức tái chế, DN có thể thực hiện trách nhiệm bằng cách đóng góp tài chính vào Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam để hỗ trợ các hoạt động tái chế. Khoản đóng góp được tính dựa trên khối lượng sản phẩm đưa ra thị trường, tỉ lệ tái chế bắt buộc và mức chi phí tái chế hợp lý cho từng đơn vị sản phẩm; nộp trước ngày 20-4 hằng năm.
Theo tìm hiểu của phóng viên, nhiều DN sử dụng lượng bao bì lớn trong ngành nước giải khát, sữa đã triển khai các chương trình thu gom, phân loại rác. Chẳng hạn, Suntory PepsiCo Việt Nam từng hợp tác với VietCycle để tập huấn, hỗ trợ lực lượng thu gom, phân loại rác tại nguồn; FrieslandCampina thường xuyên tổ chức chương trình thu gom vỏ hộp tại trường học...
Ông Phạm Việt Trung - Phó Giám đốc điều hành Công ty CP HBM Việt Nam, chủ đầu tư hệ thống xe máy điện VinFast Thu Anh (Hà Nội) - cho biết DN sẵn sàng tuân thủ các quy định của nhà nước về bảo vệ môi trường, giảm thiểu khí thải nhà kính cũng như tái chế rác thải.
Lo tăng chi phí, khó thu hồi sản phẩm
Bên cạnh những DN đã sẵn sàng thực hiện nghĩa vụ, nhiều DN, hiệp hội vẫn chưa nắm đầy đủ thông tin và cần thêm thời gian để xây dựng kế hoạch thực hiện.
Ông Nguyễn Văn Khánh, Phó Chủ tịch Hiệp hội Da giày - Túi xách TP HCM, cho hay hiệp hội chưa kịp cập nhật thông tin mới để phổ biến tới các DN. Theo ông, bất kỳ khoản phí nào phát sinh cũng sẽ tác động đến chi phí chung của DN. "Lâu nay, rác thải từ ngành da giày, túi xách thường được các cơ sở thu gom để tái sử dụng vào mục đích khác nhưng việc xử lý tiếp theo có bảo đảm môi trường hay không thì chưa rõ" - ông Khánh phản ánh.
Trong khi đó, nhiều DN dệt may đề nghị có hướng dẫn cụ thể hơn để biết rõ bao bì giấy phục vụ xuất khẩu có thuộc diện tính trách nhiệm tái chế hay không.
Một nhà máy sản xuất hàng điện máy tại TP Đồng Nai. Ảnh: NGUYỄN HẢI
Theo ông Nguyễn Thanh Hà, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Phân phối Gia Cát, việc tuân thủ các tiêu chuẩn môi trường là yêu cầu bắt buộc, nhất là với DN muốn tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, quy định mới có thể gây khó cho DN nếu chưa thống nhất, rõ ràng.
Do đó, cơ quan quản lý cần phổ biến rộng rãi, hướng dẫn chi tiết cho từng nhóm ngành, từng loại vật liệu để DN không bị lúng túng. Chẳng hạn, cần quy định cụ thể theo từng loại bao bì, vật liệu, thay vì quy định chung chung là giấy, kim loại hay nhựa.
Ông Hoàng Mạnh Tân, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Sơn Hà, cho biết sản phẩm xe máy điện của DN có sử dụng ắc quy chì nên gặp nhiều vướng mắc trong việc thu hồi, tái chế. Khi sản phẩm đã bán ra thị trường thì thuộc quyền sở hữu của người tiêu dùng, DN khó kiểm soát việc thu gom ắc quy thải bỏ.
"Ắc quy cũng không do công ty trực tiếp sản xuất mà mua từ đơn vị khác, vậy trách nhiệm thuộc về ai cần phải được phân định rõ" - ông Tân chỉ rõ.
Theo ông Tân, một sản phẩm thường có nhiều chi tiết, nhiều loại vật liệu khác nhau, nếu buộc DN chịu toàn bộ trách nhiệm tái chế sẽ tạo áp lực lớn. Do đó, cần có đầy đủ tiêu chuẩn về xả thải, phân loại rác để DN có cơ sở thực hiện. "Khi chi phí tái chế quá cao, DN buộc phải tính vào giá thành, kéo theo giá hàng hóa tăng" - ông Tân lo lắng.
Đề xuất chi phí tái chế được trừ khi tính thuế
Ông Jonathan Sourintha kiến nghị các chi phí mà tổ chức, cá nhân sản xuất, nhập khẩu phải chịu để thực hiện nghĩa vụ tái chế được công nhận là chi phí được trừ khi tính thu nhập chịu thuế. Ông đề xuất Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Bộ Tài chính để quy định cụ thể trong nghị định hướng dẫn Luật Thuế thu nhập DN.
Ngoài ra, cần có chính sách ưu đãi đầu tư vào hạ tầng tái chế và đổi mới bao bì để khuyến khích DN tham gia.
Đề xuất lộ trình phù hợp
Ông Jonathan Sourintha, đồng Chủ tịch Tiểu ban Tăng trưởng xanh Hiệp hội DN châu Âu tại Việt Nam (EuroCham), kiến nghị cần có lộ trình phù hợp khi điều chỉnh tỉ lệ tái chế bắt buộc, với mức tăng khoảng 5%/chu kỳ để bảo đảm tính khả thi. EuroCham cũng đề xuất công bố lộ trình rõ ràng và cho phép tính các chi phí thực hiện nghĩa vụ tái chế vào chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế.
Ngoài ra, hiệp hội này kiến nghị có chính sách ưu đãi đầu tư vào hạ tầng tái chế và đổi mới bao bì, nhất là các vật liệu khó tái chế.
Trong khi đó, bà Ngụy Thị Giang, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Công ty Green In, cho rằng cần hướng dẫn cụ thể hơn về phân loại rác nguy hại và bổ sung quy chuẩn kỹ thuật chặt chẽ hơn trong xử lý chất thải.
