Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi): Tạo những cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt chỉ riêng có cho Hà Nội

(NLĐO) - Những cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt trong sửa đổi Luật Thủ đô, về cơ bản chỉ áp dụng duy nhất cho Hà Nội, sau này không có địa phương khác

Chiều 18-3, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Thủ đô (sửa đổi).

Tờ trình dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) do Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu trình bày cho biết việc xây dựng dự án Luật nhằm hoàn thiện thể chế đặc thù, vượt trội, ổn định, có tầm nhìn dài hạn, phù hợp với vị trí, vai trò, tính chất riêng có của Thủ đô.

Đồng thời, tiếp tục thể chế hóa đầy đủ, kịp thời các chủ trương, đường lối của Đảng về xây dựng, phát triển và bảo vệ Thủ đô; bảo đảm phù hợp với Hiến pháp và các cam kết, điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Trao quyền mạnh hơn; phân cấp, phân quyền toàn diện, tối đa cho chính quyền Thủ đô gắn với nguồn lực thực hiện và trách nhiệm kiểm tra, giám sát, giải trình…

Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi), với cách tiếp cận mới trong xây dựng luật, dự thảo Luật tập trung phân quyền cho Thành phố quyết định, tạo không gian tối đa cho sự sáng tạo và tự chịu trách nhiệm của chính quyền Thủ đô; đồng thời, tăng cường yêu cầu về kiểm soát quyền lực, kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình...

Giải quyết điểm nghẽn, tạo không gian sáng tạo cho quản trị đô thị đặc biệt

Báo cáo thẩm tra dự án Luật do Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày nêu rõ, Thường trực Ủy ban và các cơ quan tham gia thẩm tra tán thành việc sửa đổi toàn diện Luật Thủ đô năm 2024. Đồng thời cho rằng, việc sửa đổi Luật là rất cần thiết nhằm xác lập và bảo đảm một thể chế phát triển đặc biệt, vượt trội, ổn định, có tầm nhìn dài hạn, đủ năng lực giải quyết hiệu quả các vấn đề của Thủ đô, phù hợp với vị trí, vai trò, tính chất đặc thù, đặc biệt của Thủ đô.

Đưa thể chế, pháp luật về Thủ đô trở thành lợi thế cạnh tranh khu vực và quốc tế để Hà Nội phát triển nhanh, bền vững và thực hiện tốt vai trò, sứ mệnh tiên phong của Thủ đô trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Về việc áp dụng Luật Thủ đô (Điều 5) và thẩm quyền ban hành văn bản pháp luật của Thủ đô (Điều 8 và Điều 9), Thường trực Ủy ban tán thành với quy định về áp dụng Luật Thủ đô tại Điều 5 của dự thảo Luật.

Về việc trao quyền cho chính quyền Thủ đô được ban hành các quy định có nội dung khác với quy định của cơ quan nhà nước cấp trên (Điều 8 và Điều 9) là một cơ chế phân quyền rất mạnh, có thể tạo dư địa linh hoạt trong quản trị đô thị và cho phép thử nghiệm các chính sách mới phù hợp với điều kiện phát triển đặc thù của Thủ đô.

Để bảo đảm việc phân quyền mạnh nhưng vẫn giữ được kỷ cương, tính thống nhất của hệ thống pháp luật, đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện một số nội dung như: Làm rõ phạm vi lĩnh vực được phép ban hành quy định khác với quy định của cơ quan nhà nước cấp trên, chỉ nên giới hạn trong những lĩnh vực gắn với yêu cầu quản trị đô thị đặc thù hoặc cần thử nghiệm chính sách mới. Quy định rõ nguyên tắc, điều kiện và quy trình ban hành các văn bản này, bao gồm yêu cầu đánh giá tác động chính sách và tham vấn các cơ quan, tổ chức có liên quan…

Sửa luật Thủ đô mang tầm nhìn 100 năm

Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng lần này sửa đổi Luật là một bước tiến lịch sử mang tầm nhìn 100 năm, giúp Hà Nội thực sự trở thành đầu tàu của cả nước. Chủ tịch Quốc hội lưu ý nguyên tắc phải bám sát Nghị quyết của Bộ Chính trị và các kết luận của Văn phòng Trung ương khi Tổng Bí thư, Thủ tướng Chính phủ trực tiếp làm việc với Hà Nội.

Cần xây dựng một nguyên tắc chung, khung chung rồi từ đó TP Hà Nội triển khai, quyết định. Nhấn mạnh điều này, Chủ tịch Quốc hội đề nghị phải tập trung phân quyền tối đa và tự chủ toàn diện cho TP Hà Nội. Một bước đột phá lớn nhất so với Luật năm 2024 là giải quyết điểm nghẽn, thủ tục hành chính kéo dài, tạo không gian sáng tạo cho quản trị đô thị đặc biệt.

Tuy nhiên, lưu ý về những rủi ro có thể phát sinh, Chủ tịch Quốc hội đề nghị phải tính đến tình huống có thể dẫn đến lạm quyền địa phương hoặc xung đột pháp lý nếu không định nghĩa rõ khác ở mức nào, hợp lý như thế nào ở một số lĩnh vực, nhất là lĩnh vực đất đai, môi trường… dễ phát sinh tham nhũng. Vì vậy cần phải kiểm soát.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị, cần bổ sung nguyên tắc ưu tiên áp dụng nhưng phải công khai, những gì cần thiết phải lấy ý kiến nhân dân để báo cáo cấp có thẩm quyền. "Dễ trăm lần không dân cũng chịu, mà khó vạn lần dân liệu cũng xong"- Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, đồng thời lưu ý cần có cơ chế đánh giá hậu kiểm, thí điểm.

TP Hà Nội cần tuân thủ Nghị quyết số 66 -NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. 

Về cơ chế tài chính, ngân sách và nguồn lực, Chủ tịch Quốc hội đề nghị cần có khung để tạo nguồn lực tổng hợp khổng lồ, đủ điều kiện nhảy vọt để đạt mức tăng trưởng 2 con số, có thể cạnh tranh với các nước trên thế giới...