Cần một "ngân hàng" cho môn học?
Ngân hàng câu hỏi môn học kèm theo đáp án gồm không chỉ các câu hỏi tự luận mà cả các câu hỏi trắc nghiệm khách quan.
Câu hỏi trắc nghiệm khách quan soạn kỹ, soạn để đánh giá được cả năng lực nhận thức và tư duy bậc cao về kiến thức của môn học, là loại câu hỏi đem lại nhiều hiệu quả nhất trong các loại câu hỏi.
Dạy năng lực nhận thức và tư duy bậc cao
Một môn học, dù ở cấp nào, tối thiểu cũng cần phải cung cấp được cho người học ba tài liệu: một là giáo trình hoặc sách giáo khoa, hai là bài giảng (giấy hay nói, nếu có giấy thì bớt nói!) và ba là ngân hàng câu hỏi và bài tập môn học kèm theo đáp án (chính là chuẩn kiến thức môn học).
Ngân hàng câu hỏi và bài tập môn học, đối với giáo viên (GV), được dùng để:
- Đổi mới phương pháp dạy học: sử dụng các câu hỏi để người học chuẩn bị bài ở nhà, thảo luận và tranh luận trên lớp, phụ đạo và hướng dẫn cách học. Làm tăng hào hứng học tập của người học vì được đối thoại, tránh độc thoại.
- Chuẩn hóa kiến thức môn học: các GV mới, các GV khác nhau (kiêm nhiệm từ các cơ quan, viện...) dạy theo ngân hàng câu hỏi và bài tập sẽ cho kết quả tiếp thu môn học như nhau. Tránh dạy tùy tiện, sai sót trong việc truyền thụ kiến thức.
- Dạy năng lực nhận thức và tư duy bậc cao: quá trình phân tích, đánh giá và thảo luận các câu hỏi và bài tập tại lớp sẽ góp phần dạy năng lực nhận thức và tư duy bậc cao cho học viên. Nhanh chóng rút ngắn khoảng cách thầy già, thầy trẻ vì đều dạy năng lực nhận thức bậc cao theo cùng một công cụ là ngân hàng câu hỏi và bài tập môn học.
Như vậy đối với GV, dùng ngân hàng câu hỏi và bài tập môn học để thực hiện phương pháp giảng dạy tích cực trong quá trình dạy thu thập thông tin, dạy năng lực xử lý thông tin và dạy năng lực giải quyết vấn đề ở mức cao mà người học cần được đào luyện.
Lập kế hoạch tự học, tự tìm tòi
Ngân hàng câu hỏi và bài tập môn học, đối với học viên, được dùng để giúp học viên xác định kiến thức chuẩn của môn học cần phải nắm, giúp học viên tự học, tự tìm tòi lời giải (trước khi mở đáp án!) và tự kiểm tra nhận thức của mình, mở rộng kiến thức qua các tài liệu tham khảo khác nhau mà không nhất thiết phải là những tài liệu do GV giới thiệu.
Đồng thời giúp học viên có thể tự tổ chức học nhóm, học tổ, phụ đạo lẫn nhau, trao đổi thảo luận các quan điểm, nhận thức và cách giải quyết vấn đề với nhau trên cơ sở các câu hỏi đặt ra có trong ngân hàng câu hỏi và bài tập môn học,
Như vậy đối với học viên, dùng ngân hàng câu hỏi trắc nghiệm môn học để lập kế hoạch tự học và tổ chức học, để nắm vững nội dung chuẩn xác và đạt mục tiêu môn học đã đề ra, đồng thời rèn luyện năng lực diễn giải, năng lực thuyết phục và năng lực tổ chức quản lý bắt đầu từ việc học.
Ngân hàng câu hỏi và bài tập môn học còn được dùng để:
- Ra đề thi đánh giá tiếp thu môn học của học viên một cách khách quan, theo năng lực nhận thức và tư duy bậc cao. Thực hiện kiểm tra giữa kỳ mà bấy lâu nay phần lớn chưa thực hiện được vì không có thời gian và kinh phí chấm bài.
- Đánh giá chất lượng giảng dạy của GV cả về khối lượng lẫn chất lượng giảng dạy môn học.
- Hạn chế tiêu cực trong thi cử. Trong một cuộc thi, nếu xây dựng nhiều đề thi bằng cách hoán vị đồng thời thứ tự câu, thứ tự câu đúng và câu nhiễu trong từng câu hỏi và không đánh số thứ tự câu hỏi thi thì học viên không thể bảo nhau làm bài, mặc dù các đề thi khác nhau đều hình thành từ cùng một số lượng câu trắc nghiệm khách quan.
- Là giải pháp hữu hiệu để đa dạng hóa các loại hình đào tạo (tại chức, từ xa, e/u-learning..., học ở nhà), nhằm mở rộng qui mô (xây dựng nhiều trường đại học, phát triển đội ngũ GV kiêm nhiệm...) mà vẫn giữ vững và từng bước nâng cao được chất lượng dạy và học.
Như vậy, có thể đánh giá tóm tắt ngân hàng câu hỏi và bài tập môn học là giải pháp hữu hiệu để cùng lúc đáp ứng được nhiều mục tiêu đổi mới cách dạy và cách học, rút ngắn khoảng cách chất lượng giảng dạy giữa GV lâu năm và GV mới vào nghề, hoặc nhà khoa học thỉnh giảng, mở rộng qui mô thầy và qui mô trò (qui mô trường) nhanh chóng mà vẫn giữ được chất lượng, chuyển từ bị dạy học sang tự dạy học (lấy người dạy làm trung tâm sang lấy người học làm trung tâm) thông qua khả năng tự học của người học.
Như vậy, có thể nói ngân hàng câu hỏi và bài tập môn học là công cụ để giảm đọc - chép, để chống nhàm chán trong dạy và học và để xây dựng xã hội học tập thật sự, trong đó mỗi người đều là “ba trong một”: là học trò, là thầy giáo và là người vận dụng kiến thức học được.
Cuối cùng, có một câu hỏi đặt ra là thế thì ngân hàng câu hỏi và bài tập môn học khác nào lặp lại “bộ đề thi và lời giải” trước đây đã bị lên án.
Xin được trả lời: sự khác nhau chính là ở khâu sử dụng - sử dụng để thi tuyển thì không thể chấp nhận được (vì dẫn đến không công bằng), nhưng sử dụng để học môn học, để kiểm tra đánh giá tiếp thu môn học thì dù có học viên nào đó nắm môn học đến thuộc cả cuốn câu hỏi và bài tập cũng tốt chứ sao, vì mục tiêu dạy học môn học là người học nắm được môn học đó mà!