Học phí phải phù hợp với khả năng người dân

Không nên có một mặt bằng học phí chung trên toàn quốc mà chỉ cần một cái khung, còn tùy điều kiện của từng địa phương sẽ có những mức học phí cụ thể

Tôi cho rằng học phí đã đến lúc cần tăng, nhưng tăng phải trên cơ sở phù hợp với khả năng của người dân, đáp ứng được nhu cầu học tập của giới trẻ. Đã có người đặt ra câu hỏi, tăng học phí, chất lượng có tăng lên không? Tôi khẳng định, tăng học phí thì tăng được nguồn đầu tư cho GD-ĐT, đó là một yếu tố để nâng cao chất lượng đào tạo. Nhưng nếu bảo tăng học phí đương nhiên sẽ tăng chất lượng giáo dục thì không phải. Trước khi tăng học phí, Bộ GD-ĐT phải kiểm tra xem học phí đã được sử dụng như thế nào và đánh giá tổng kết xem cần tăng bao nhiêu là vừa? Trường nào đặt ra mục tiêu tăng chất lượng đào tạo cao hơn thì mới tăng học phí chứ nếu đồng loạt tăng thì hiệu quả sẽ không rõ rệt. Chính vì thế, ở bậc ĐH, CĐ, Bộ GD-ĐT phải nghiên cứu kỹ, chia học phí làm hai loại để tăng chứ không nên tăng đồng loạt, không phân biệt chất lượng. Loại thứ nhất, học phí phù hợp với khả năng chi trả của đông đảo nhân dân, mức tăng ở loại này không nhiều vì mức sống của ta còn hạn chế. Loại thứ hai, với những chương trình giáo dục đáp ứng chất lượng giáo dục cao hơn, mức học phí cho những chương trình riêng đó cao hơn.

Đã đến lúc chúng ta cần thay đổi quan niệm về công tác GD-ĐT, đó là tùy vào chất lượng từng trường, ta có thể có những mức học phí khác nhau. Có người ngại rằng việc xây dựng những trường học phí cao để chất lượng đào tạo tăng sẽ dẫn đến việc phân hóa giáo dục. Thế nhưng tôi thấy chuyện phân hóa chất lượng là khách quan và cần thiết. Trong phân công xã hội có những chỗ cần lực lượng chất lượng lao động cao, có những chỗ không cần cơ mà. Hơn nữa, khả năng đầu tư cho giáo dục, lực lượng cán bộ giáo dục có hạn và năng lực cũng có sự phân hóa. Khi chưa đủ khả năng cả về đội ngũ và đầu tư cơ sở vật chất để cùng nâng cao chất lượng GD-ĐT một cách đại trà, phải tập trung vào một số điểm đột phá rồi sau đó nhân rộng ra. Với những chương trình chất lượng cao đó, ta có thể xác định những mức kinh phí khác nhau để phù hợp với yêu cầu chi trả cho những đầu tư khác nhau. Không chỉ riêng giáo dục ĐH mà tôi thấy ở lĩnh vực phổ thông, nhiều trường tiểu học tư thục chất lượng cao có giá học phí đến 100-200 USD/tháng mà người ta vẫn muốn gửi con vào đấy học. Thế thì tại sao bên cạnh giáo dục đại trà với một mức học phí vừa phải, phù hợp với khả năng đóng góp của đông đảo nhân dân lao động, ta lại không đáp ứng nhu cầu của một bộ phận có khả năng đóng góp nhiều hơn để nhận được chất lượng giáo dục tốt hơn?

Tuy nhiên, bên cạnh việc tăng học phí, phải đồng thời có những giải pháp thiết thực và mang tính khả thi để nâng cao quản lý sử dụng, hiệu quả sử dụng ngân sách. Xác định rõ chi phí đào tạo của từng ngành, từng nghề, công khai minh bạch các khoản thu chi để học sinh, sinh viên được biết. Ví dụ đào tạo nghề A hết 7 triệu đồng/năm, Nhà nước đầu tư 3 triệu đồng, doanh nghiệp hỗ trợ 2 triệu đồng, số còn lại nhà trường cần tính toán xem sinh viên phải đóng bao nhiêu. Tôi cho là ở đây cần phải tính đến lợi ích của cả ba bên: Nhà nước, người học, nhà trường. Khi mà kiểm toán đã vào làm việc, cán bộ nhân viên được trả lương qua tài khoản thì tôi tin, các khoản thu – chi sẽ công khai rõ ràng thôi.

Còn về giáo dục phổ thông, bậc phổ cập thì nhất định không nên thu học phí rồi. Mình đã khuyến khích, thậm chí bắt buộc người ta đi học thì không nên thu học phí. Tuy nhiên, chỉ nên phổ cập đến THCS thôi, sau THCS phải phân luồng mạnh mẽ để học sinh đi học nghề hoặc học tiếp THPT. Nhánh học lên THPT để sau đó học tiếp ĐH, CĐ khoảng 40%-50% là hợp lý, số còn lại vào các trường dạy nghề để trở thành những người thợ có tay nghề cao. Để khuyến khích, mở rộng các trường nghề trong tương lai, cần xây dựng một chính sách học phí phù hợp. Theo tôi, không nên có một mặt bằng học phí chung trên toàn quốc mà chỉ cần một cái khung, còn tùy điều kiện của từng địa phương sẽ có những mức học phí cụ thể. Mức sống người dân nông thôn, miền núi khác xa TP, mà ngay ở Hà Nội, mức sống của người dân quận trung tâm với huyện Sóc Sơn cũng khác nhau nên học phí cần xác định theo khu vực, sau này quyền tự chủ của các trường nhiều hơn, có khi học phí nên xác định theo điều kiện từng trường.