Làm rõ thông tin NXB Giáo dục lãi 100 triệu USD/năm

Trao đổi với PV Báo NLĐ ngày 19-10, GS Nguyễn Lân Dũng nói: Khách quan, sách giáo khoa (SGK) của Nhà Xuất bản (NXB) Giáo dục tốt, chất lượng. Nhưng người ta băn khoăn ở bốn điều.

Thứ nhất, không nên thay SGK sớm và nhiều như thế. Thứ hai, mỗi lần tái bản hay sửa đổi, chỉ nên in thêm phần sửa đổi rời ra, còn vẫn sử dụng lại sách cũ. Thứ ba, nên áp dụng chính sách cho thuê, mượn SGK như nước ngoài (VN đã từng áp dụng chính sách cho mượn SGK), cho nên không thể có chuyện làm bài tập trong SGK. Thứ tư, sách tham khảo không nên độc quyền, độc quyền in SGK đã “nặng” lắm rồi.

. Phóng viên: Thưa GS, hiện nay còn những quốc gia nào vẫn duy trì hình thức độc quyền in SGK?

- GS Nguyễn Lân Dũng: Ở nước ngoài, SGK không bao giờ chỉ có một bộ, trừ các nước đang phát triển tôi không biết nhiều lắm; SGK do tư nhân biên soạn, do nhiều NXB ấn hành. Nhưng vấn đề này Luật Giáo dục hiện quy định một chương trình chỉ có một loại SGK, khi đó (trước khi Quốc hội thông qua Luật Giáo dục-PV) tôi không đồng ý nhưng chỉ là thiểu số bởi đa số đại biểu Quốc hội nghĩ rằng một bộ cho tốt còn hơn nhiều bộ.

Nhưng họ quên mất một điều quan trọng nhất là chỉ cần một chương trình thống nhất (chương trình này phải tốt và ổn định trong nhiều năm). Nhưng ai dám khẳng định chương trình của VN ổn định nhiều năm? Không ai dám! Các hội chuyên ngành đều có ý kiến rất nhiều. Tôi cũng đã nói với Bộ trưởng GD-ĐT hãy tập trung vào việc xây dựng chương trình, còn SGK không đáng quan tâm, sách nào hay và tốt người ta sẽ mua.

. Một số đại biểu Quốc hội cũng đã thừa nhận sai lầm khi “bỏ phiếu” cho một chương trình, một SGK bởi e ngại nếu cho nhiều bộ SGK được ấn hành mà quyền lựa chọn lại do một cá nhân hiệu trưởng hay giám đốc sở GD-ĐT thì sẽ dễ dẫn đến sự thiên lệch, mỗi đời lãnh đạo chọn một loại, gây ra sự lãng phí lớn?

- Việc giao quyền lựa chọn SGK cho hiệu trưởng hay giám đốc sở là chuyện... vớ vẩn. Lựa chọn SGK là quyền của phụ huynh và học sinh. Mình hội nhập với thế giới thì cũng phải thế thôi. Tức là chỉ thống nhất chương trình còn SGK thì thi nhau viết. Người thầy không đọc, giảng theo SGK mà phải theo chương trình.

. Giáo trình của bậc ĐH, CĐ đã được xã hội hóa, không có lý do gì mà SGK không làm được?

- Vấn đề này thực ra gần đây mới có ý kiến đề xuất, còn trước đây người ta coi nó là chuyện đương nhiên, NXB của ngành giáo dục nên được quyền in SGK. Nhưng khi nó làm nhiều sách tham khảo quá thì bắt đầu loạn.

. Nhiều cán bộ các NXB khác cho biết nếu 1 cuốn sách in 1.000 bản thì giá thành là 10.000 đồng, nhưng nếu in 10.000 bản thì giá chỉ còn 2.000 đồng. Có những đầu sách, NXB Giáo dục in tới 2 triệu bản. SGK không đắt so với sách khác nhưng vấn đề nó là “sản phẩm hàng hóa” phục vụ công tác giáo dục, không phải chỉ là sản phẩm kinh doanh thuần túy?

- Vì mới chỉ có một NXB làm SGK nên chưa thể so sánh được. Bây giờ hãy để các NXB khác cùng làm đi (có thể trước mắt chỉ làm sách tham khảo) sẽ biết kết quả ngay.

. Theo tính toán của những người trong ngành xuất bản, NXB Giáo dục đã thu lợi rất lớn từ việc độc quyền SGK?

- Về kinh tế, theo thông tin của GS-TSKH Nguyễn Xuân Hãn (ĐH Quốc gia Hà Nội) đưa ra, NXB Giáo dục lãi 100 triệu USD/năm. Tôi đã “chất vấn” và NXB Giáo dục bảo không đúng. Hai thông tin khác nhau, nên chưa biết họ lãi bao nhiêu, dùng như thế nào. Tôi đề nghị phải làm cho rõ chuyện này.

. Theo ông, vì sao NXB Giáo dục có thể kéo dài sự độc quyền đến như vậy?

- Trong Luật Giáo dục ghi một bộ SGK cho một chương trình thống nhất. Nếu luật cho phép nhiều bộ thì sẽ không còn độc quyền nữa. Quốc hội đã thông qua mất rồi, có lẽ sắp tới sẽ lại phải sửa đổi.