Lỗ hổng lớn trong giáo dục nhân cách

Một ngày trôi qua, trên cả nước xảy ra hàng chục vụ đánh nhau, có vụ trả giá bằng mạng sống, chỉ vì những nguyên nhân rất nhỏ như va quệt xe... Trước thực trạng bạo lực đã đến mức đáng báo động toàn xã hội, chúng tôi đã trao đổi với các chuyên gia nhằm giải mã căn nguyên sâu xa của vấn đề trên

Ts Tâm lý Vũ Gia Hiền - Giám Đốc Viện Khoa học Nghiên cứu các vấn đề xã hội:

Hậu quả của quá trình dồn nén xã hội

Bạo lực hiện nay như một khối thuốc nổ âm ỉ trong mọi mối quan hệ. Từ cha mẹ-con cái; vợ chồng, thầy trò; đồng nghiệp... mọi người dễ dàng gây gổ, đánh nhau thậm chí chém giết nhau chỉ vì một lý do rất vớ vẩn. Những hành động lỗ mãng thường xuyên xảy ra và xuất hiện với tần suất ngày một lớn không phải do ngẫu nhiên mà là hậu quả của quá trình dồn nén xã hội. Từ đứa trẻ mới bước chân vào trường đã chịu biết bao áp lực, nào là học thêm, nào là học ngoại ngữ, nhạc, hội họa... Thầy cô và cha mẹ đã ép trẻ học để đuổi kịp thời đại. Lớn lên đi làm phải đối diện với cạnh tranh, áp lực công việc, thất nghiệp có thể xảy ra bất cứ lúc nào. Mọi người phải chịu sự thúc bách của thời gian, trong khi đó hệ thống hạ tầng cơ sở nước ta chưa ổn, nạn kẹt xe xảy ra triền miên. Trộm cắp, cướp giật luôn rình rập, lòng tin và lòng nhân ái giữa đồng loại bị mai một dần và trở nên vô cảm.

Trong khi đó, giáo dục lại tạo ra khoảng cách và lỗ hổng quá lớn trong giáo dục nhân cách. Trong những năm qua, nước ta quan tâm giáo dục khoa học, kỹ thuật, kinh tế, công nghệ mà ít chú trọng đến giáo dục nhân văn.

Một trong những nguyên nhân khác dẫn đến tình trạng bạo lực phổ biến như hiện nay là mọi người không được giáo dục cách kiềm chế cảm xúc và cách kiểm soát hành vi của bản thân. Trong khi đó, luồng thông tin độc hại, phim ảnh bạo lực từ bên ngoài ồ ạt đổ vào. Đời sống vật chất ngày càng nâng cao, con người càng tự do hóa nhu cầu cá nhân. Sự tự do cá nhân tăng lên đến mức khiến con người ngày càng ích kỷ và lạnh lùng với đồng loại. Và khi cảm xúc bị sự ích kỷ, lạnh lùng chi phối con người dễ dàng bộc phát những hành động thiếu văn hóa, thiếu tình người với mục đích thỏa mãn cái tôi của bản thân.

Bên cạnh đó, tình hình trật tự bất ổn, đường sá chật chội, xe cộ chen lấn nhau, sự nhường nhịn trở nên “quái dị” trong mắt mọi người, lòng tốt không có chỗ đứng và được thừa nhận. Tư tưởng mạnh ai nấy sống đang bùng phát và lan nhanh. Trong khi đó, chính quyền còn nhẹ tay, còn quá “chiều” dân. Từ đó, ý thức chấp hành pháp luật của người dân chưa nghiêm và việc tôn trọng thể xác, danh dự người khác trong văn hóa ứng xử không được coi trọng.

Giải quyết tình trạng bạo lực, tiến tới nếp sống văn minh, đòi hỏi pháp luật phải nghiêm minh, phải có biện pháp mạnh, khắt khe hơn để chế tài. Các tổ chức, đoàn thể cần tuyên truyền, phát động và xây dựng nếp sống lành mạnh. Bên cạnh đó, cần có những chương trình cộng đồng sát thực hơn nhằm giúp mọi người học cách kiềm chế và cách giải tỏa stress, nâng cao ý thức cuộc sống và học cách chung sống, giải quyết vấn đề một cách ôn hòa, nhân ái hơn.

Bà Hồ Thị Tuyết Mai - chuyên viên tư vấn tình yêu - hôn nhân - gia đình thuộc Hội LHTN VN:

Người lớn phải làm gương

Sở dĩ mọi người đối xử thô bạo với nhau mà quên mất chữ “nhẫn” bởi trong buổi giao thời, con người quá đặt nặng và coi kinh tế là một áp lực mà quên đi vấn đề giáo dục nhân cách. Nhiều gia đình, sinh con ra giao phó việc chăm sóc cho người giúp việc, lớn lên thì giao việc dạy dỗ cho nhà trường. Bố mẹ mải miết lao vào kiếm tiền và tình yêu thương dành cho con cái được quy đổi bằng tiền như một sự bù đắp. Bên cạnh đó các phương tiện khoa học, công nghệ tuy đem lại nhiều lợi ích cho đời sống vật chất nhưng lại làm đời sống tinh thần bị nghèo nàn, khô cạn, con người dễ trở nên chai sạn. Nhiều thanh niên tìm đến trung tâm tư vấn, các em tâm sự nguyên nhân thường xuyên gây gổ, đánh nhau vì trong gia đình cũng chứng kiến cảnh bố mẹ, chú bác, anh em mình hành xử bằng bạo lực mỗi khi xảy ra xích mích. Chính vì vậy, để góp phần giảm tải tình trạng bạo lực, ngoài tình yêu thương, trách nhiệm, bố mẹ, gia đình- cái nôi đầu tiên- cần giáo dục cho con em lòng nhân ái và ứng xử khiêm nhường mà không ai khác, chính họ phải là tấm gương thực sự sáng để con em soi vào và noi theo.

Thạc sĩ xã hội học Nguyễn Thị Oanh - chuyên viên tư vấn tâm lý học đường:

Học sinh chịu quá nhiều áp lực

Trong thời buổi kinh tế thị trường, các em vô hình trung trở thành nạn nhân của bạo lực. Sự quan tâm, tình yêu thương và trách nhiệm từ gia đình cũng như nhà trường ít nhiều bị hạn chế. Mọi người thường vin vào cái cớ thiếu thời gian, quá bận rộn, trong khi đó các hoạt động đoàn đội chưa thực sự đi vào chiều sâu mà chỉ mang tính chất dàn trải. Các em thực sự cô đơn trong cái thế giới vật chất sung túc và thiếu những kỹ năng ứng xử cơ bản. Trong khi đó áp lực quá lớn, sự kỳ vọng quá nhiều, cha mẹ bỏ tiền ra mong con làm được cái này, cái nọ mà không hiểu tâm tư, nguyện vọng và năng lực thực sự của con mình. Nhiều em mất căn bản nhưng vẫn phải cố gồng gánh, cố ngồi nhầm lớp. Tuổi học đường thường có tâm lý xốc nổi, bộc phát và mang tính cảm tính. Sự chịu đựng không biết giãi bày cùng ai tích tụ lâu ngày và chỉ cần một va chạm, một câu thách thức là bùng phát ngay. Vì vậy, để giải quyết tình trạng này, không phải một sớm một chiều mà đòi hỏi phải có thời gian, tâm sức và tình yêu thương của gia đình, thầy cô, bạn bè để các em thực sự được sống với bầu không khí chân tình, nhân ái.