Nhiều giải pháp tâm huyết vực dậy giáo dục

Cần thay đổi mô hình giáo dục phổ thông hiện nay bằng mô hình phù hợp, tăng cường giáo dục chuyên nghiệp trong trường phổ thông.

Trong thời kỳ hội nhập hiện nay, GD-ĐT phải có bước đột phá về đào tạo và sử dụng nhân tài. Đó là đòi hỏi khách quan và cấp bách” - Phó Chủ tịch UBND TPHCM Nguyễn Thành Tài phát biểu như trên mở đầu khai mạc hội thảo khoa học “Nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục phổ thông” do Sở GD-ĐT TPHCM tổ chức ngày 14-12.

Cần một trái tim nóng và cái đầu lạnh

GS Trần Thanh Đạm đề nghị “có một trái tim nóng và cái đầu lạnh” để tìm ra cái gì là then chốt của giáo dục mà tháo gỡ. Theo ông, giáo dục đang mất cân đối lớn giữa giáo dục phổ thông và đào tạo chuyên nghiệp. Ông ví von giáo dục như một cỗ xe có hai loại bánh cao và bánh thấp, đó là sự mất cân đối nói trên, khiến cỗ xe giáo dục cứ nghiêng ngả. Ông nói giáo dục phổ thông là nền tảng bên dưới và đào tạo chuyên nghiệp là công trình bên trên để hình thành nhân cách con người hữu ích cho cuộc sống. Trong quan niệm hiện nay, còn phân biệt giữa đào tạo chuyên nghiệp giáo dục là hạng hai, đào tạo ra người làm thợ, làm thuê, không phải làm thầy và ngay cả giáo dục đại học vẫn quan niệm không phải là giáo dục chuyên nghiệp. Bởi vậy đào tạo chuyên nghiệp đang bị chia năm, xẻ bảy trong khâu quản lý. Hậu quả của sự mất cân đối này là xã hội loạn thi cử với nhiều thứ tiêu cực như đã xảy ra. Xã hội thừa thầy thiếu thợ. Khủng hoảng giáo dục cũng bắt đầu từ đây.

Thiếu một tổng công trình sư

Khai thông như thế nào? GS Trần Thanh Đạm nói trước hết là cần tái lập sự cân đối giữa giáo dục phổ thông và đào tạo chuyên nghiệp. Hiện tại, giáo dục phổ thông tạm ổn định, có nhiều mặt cần cải tiến song có thể làm dần dần. Cần làm ngay là thống nhất dạy nghề, trung học giáo dục chuyên nghiệp và đại học thành một ngành đào tạo gồm hai cấp trung học và đại học. Lúc ấy, giáo dục chuyên nghiệp sẽ đồng nhất với giáo dục đại học, tính chất dạy nghề của giáo dục đại học sẽ rõ hơn bao giờ hết. Để giải quyết khủng hoảng này theo ông là không tốn kém lắm.

GS Đào Văn Lượng chọn 5 yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục. Đó là các yếu tố: chất lượng đầu vào; chất lượng đội ngũ giáo viên; chương trình - sách giáo khoa; cơ sở vật chất, dịch vụ phục vụ và phương pháp đào tạo. Sau khi phân tích 5 yếu tố này, ông Lượng cho rằng khâu đột phá phải là chương trình - sách giáo khoa. Nhưng thật ra, trong 30 năm qua, cả nước đã làm việc này nhưng không kết quả, theo ông Lượng là do: “Ta chưa khiêm tốn học hỏi, ta có nhiều nhà khoa học giỏi nhưng thiếu một tổng công trình sư, bụt chùa nhà không thiêng và ảnh hưởng của tập quán khoa bảng”. GS Lượng đề xuất: Chọn chương trình - sách giáo khoa của một số nước theo nguyên tắc: học hầu như hoàn toàn các môn khoa học tự nhiên, khoa học công nghệ, môi trường...; học có chọn lọc theo hướng Việt hóa các môn khoa học xã hội. Ông đề nghị có thể lấy chương trình - sách giáo khoa của Úc hoặc Singapore. Xin Bộ GD-ĐT làm thí điểm, sau đó rút kinh nghiệm và nhân rộng. Nên tiến hành từ năm học 2007-2008.

Tận dụng thời cơ hội nhập

GS Trần Văn Tấn thì “rút tỉa từ những kinh nghiệm của mình để mong tìm lối thoát cho giáo dục”. “Hiện nay ta dựa vào mô hình giáo dục phổ thông cũ, rồi thay đổi một số điểm trong chương trình, vừa thay đổi xong lại thấy không ổn, lại tiếp tục thay đổi khiến xã hội mất lòng tin”, GS Tấn đề nghị: “Theo tôi, cần thay đổi mô hình giáo dục phổ thông hiện nay”. Ông Tấn đề xuất hiện ở châu Âu sử dụng mô hình trung học tổng hợp, đó là trường vừa dạy chương trình phổ thông vừa đào tạo chuyên nghiệp. Qua mô hình trường này, giáo viên tìm hiểu kỹ năng khiếu của học sinh để định hướng nghề tương lai cho các em. Việc làm này giúp phân luồng từ THCS, gọi là tiền hướng nghiệp. “Chúng ta cần nghiên cứu với thành tâm, nếu không sẽ thay đổi hoài”, ông Tấn nói. Ông đề nghị nên lợi dụng thời cơ hội nhập, học hỏi những thành tựu sư phạm trên thế giới để làm, đỡ tốn kém.

Làm giáo dục là tốn tiền  

GS Hoàng Như Mai làm mọi người khá bất ngờ khi cho rằng cần thay đổi quan niệm làm giáo dục là không tốn tiền. “Nói đến giáo dục là nói đến phí tổn, xa xỉ. Ta trước đây cứ quan niệm xây một mái trường thì làm... đại khái. Thầy cô giáo còn xin tranh ảnh để dạy. Sao lại như thế? Nếu chúng ta không thông làm giáo dục là tốn tiền thì khó lắm”, ông nhấn mạnh. Có đầu tư như vậy giáo viên mới có điều kiện cải tiến phương pháp dạy học vì phải lệ thuộc cơ sở vật chất có tốt hay không, trang thiết bị có đầy đủ hay không. “Hiện nay, đa số các trường không làm được”, ông nói. Về chương trình, cần đổi mới. GS Mai tiết lộ: “Chúng tôi đang xin dạy theo chương trình quốc tế trong trường. Đơn đã trình lên bộ rồi”.