Phân chia lợi nhuận - Mảng mờ
Trong khi các cơ sở giáo dục thế giới chia làm ba loại “không vì lợi nhuận”, “nửa vì lợi nhuận” và “vì lợi nhuận” thì phần lớn các cơ sở giáo dục dân lập, tư thục ở VN đều có phân chia lợi nhuận, nhưng lại không công khai. Đây là một trong số các nội dung “nóng” được các chuyên gia giáo dục đề cập khi góp ý về việc sửa đổi, bổ sung Luật Giáo dục
“Tôi đề nghị chưa nên ban hành Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục với những nội dung đã nêu, bởi những điều đưa ra chưa có gì thay đổi so với Luật Giáo dục ban hành năm 2005, trừ quy định về học phí sinh viên sư phạm”. GS Phạm Phụ, Trường ĐH Bách khoa TPHCM, thẳng thắn phát biểu tại hội nghị góp ý kiến về việc sửa đổi, bổ sung Luật Giáo dục do Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh thiếu niên và nhi đồng của Quốc hội tổ chức tại TPHCM trong hai ngày 14 và 15-7 với sự tham gia của hơn 60 chuyên gia giáo dục.
Sinh viên không biết về giá trị thực của tiền học phí mình phải trả. Ảnh: T. THẠNH
Giáo dục ĐH còn nhiều bất cập
Theo GS Phạm Phụ, hiện nay Chiến lược giáo dục 2010-2020 chưa được phê duyệt mà lại đi sửa Luật Giáo dục 2005 thì đang làm theo một quy trình ngược. Hơn nữa, dự thảo luật giáo dục do Bộ GD-ĐT ban hành, soạn thảo chưa quan tâm đúng mức đến ý kiến chuyên gia, thiếu những điều khoản khung định hướng cho những vấn đề hiện đang rất gay cấn như chương trình giáo dục phổ thông, quản trị và tài chính trong giáo dục ĐH, toàn cầu hóa trong giáo dục...
GS Phạm Phụ nêu lên những bất cập cần sửa đổi trong Luật Giáo dục 2005 mà dự thảo Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục không đề cập tới. Trong đó, ông nhấn mạnh về cơ chế sở hữu của trường dân lập, tư thục. Trong khi các cơ sở giáo dục thế giới chia làm ba loại “không vì lợi nhuận”, “nửa vì lợi nhuận” và “vì lợi nhuận” thì phần lớn các cơ sở giáo dục dân lập, tư thục ở VN đều có phân chia lợi nhuận, nhưng lại không công khai. Đây là mảng mờ, dẫn tới những nhầm lẫn rất nguy hiểm, một mặt gây ra nguy cơ dỏm, giả, mặt khác dễ gây ra tiêu cực làm hạn chế sự phát triển của giáo dục ngoài công lập.
Điều 105 Luật Giáo dục 2005 quy định cơ sở giáo dục dân lập, tư thục được quyền chủ động xây dựng mức thu học phí, theo GS Phạm Phụ định giá học phí cũng giống như trò chơi “bịt mắt đánh quyền Anh” vậy, nghĩa là kể cả khi có “ba công khai” cũng không ai phán xét nổi chất lượng đó đáng giá 7 triệu đồng hay là 10 triệu đồng/năm, học trò không biết về giá trị thực của số tiền mình phải trả. Do đó, Nhà nước phải kiểm soát chặt chẽ các cơ sở này, tập trung chuẩn mực học thuật và tài chính.
GS Phạm Phụ đề nghị xây dựng một Luật Giáo dục mới song song với Chiến lược giáo dục 2010-2020 hoặc xét thêm những vấn đề bất cập cần sửa đổi qua các hội nghị lấy ý kiến để ban hành Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục song song với việc trình Luật Giáo dục ĐH vào năm 2010 vì mảng giáo dục ĐH là mảng có nhiều bất cập nhất...
Các trường tự quyết về tuyển sinh
Một số vấn đề còn “vướng” nhưng dự thảo Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục cũng không đề cập tới. GS Cao Văn Phường, Hiệu trưởng Trường ĐH Bình Dương, cho rằng cần bỏ chương trình khung như hiện nay. Cách thức tuyển sinh cũng phải tùy từng trường, từng địa phương chứ bộ không thể làm thay. Ví dụ, ĐH Quốc gia với mục tiêu đào tạo những nhân tài về công nghệ, thì họ sẽ phải có kỳ thi đặc biệt để tuyển nhân tài, những trường khác thì có thể xét tuyển hoặc tổ chức thi tuyển sinh 2, 3 đợt trong năm để giảm áp lực nặng nề của kỳ thi ĐH, CĐ hiện nay. Nếu tuyển sinh theo cơ chế “ba chung” thì thí sinh sẽ rất thiệt thòi vì nếu không đỗ, thí sinh phải chờ một năm mới có cơ hội bước chân vào ĐH.
Cũng đồng tình với quan điểm bộ nên giao quyền tự chủ cho các trường ĐH, TS Bùi Xuân Hải, Trưởng Khoa Luật Thương mại - Trường ĐH Luật TPHCM, cho rằng trong khoản 2, điều 41 trong dự thảo cần phải bỏ đoạn “Bộ trưởng GD-ĐT quy định việc biên soạn, lựa chọn, thẩm định, duyệt và sử dụng giáo trình...”. TS Bùi Xuân Hải cũng cho rằng phải viết lại toàn bộ điều 50 về thành lập trường. Để thành lập trường, luật cần đi cụ thể vào ba vấn đề, đó là cơ sở vật chất, đội ngũ giảng viên, chương trình đào tạo. Hiện có rất nhiều cơ sở vật chất nghèo nàn, giảng viên phải đi thuê... nhưng vẫn tuyển sinh ào ạt. Do vậy, cần phải có điều kiện thành lập trường rõ ràng thì mới hạn chế được tiêu cực.
Một vấn đề được nhiều đại biểu góp ý, đó là không nên quy định thời gian đào tạo tiến sĩ cứng nhắc 3 năm đối với người có bằng thạc sĩ. chương trình đào tạo tiến sĩ cũng cần xem lại, tránh tình trạng đào tạo theo phong trào như hiện nay...