Giáo dục

Phân hóa giáo dục: Cú sốc!

Qua bảng thống kê kết quả điểm thi ĐH vừa được công bố, nhiều thủ khoa ĐH thuộc về các tỉnh nghèo nhờ tinh thần hiếu học và nỗ lực vượt khó, nhưng nhìn chung cơ hội tốt để hưởng thụ nền giáo dục thì ở các đô thị lớn vẫn có nhiều lợi thế hơn

“Nhức đầu” các nhà quản lý

Thử so sánh số thí sinh TPHCM đậu vào ĐH Kinh tế TPHCM với Bình Dương, Tây Ninh, Long An, Đồng Nai. Số liệu theo thứ tự trên: 740, 22, 23, 28, 89; vào ĐH Ngân hàng TPHCM: 180, 13, 22, 21, 49 (xem bảng). Không chỉ tốt hơn, điều khiến mọi người lo âu là khoảng cách về cơ hội tiếp cận giáo dục ngày càng xa giữa TPHCM và các địa phương.

Đây là cú sốc đối với chính quyền các địa phương và vấn đề “nhức đầu” cho các nhà quản lý giáo dục. Đứng ở góc độ quản lý xã hội, rõ ràng phải cấp bách tìm ra giải pháp chấm dứt tình trạng mất cân đối đang ngày càng gay gắt này.

Kỹ sư, cử nhân đi bán kẹo

Nhìn vào bảng điểm các trường ĐH chuyên ngành như Kinh tế, Luật, Bách khoa, Sư phạm, Ngân hàng... ta thấy học sinh TPHCM chiếm số lượng áp đảo. Điều này khiến các chuyên gia về đào tạo nhân lực mất ăn mất ngủ. Vâng, bởi vì việc này sẽ dẫn tới việc mất cân đối trầm trọng nguồn nhân lực có trình độ ĐH giữa TPHCM và các tỉnh. Đó là chưa kể nhiều sinh viên đến từ các tỉnh khi tốt nghiệp tìm mọi cách để ở lại TP.

Hệ quả dẫn tới là một nơi quá dư thừa lao động có học vấn, kỹ sư và cử nhân phải đi làm nhân viên bán kẹo, trong khi các nơi khác thì thiếu hụt con người lắp vào để duy trì sự vận hành guồng máy kinh tế - xã hội địa phương. Tất nhiên, nạn thất nghiệp ở TP còn kéo theo nhiều tệ nạn xã hội khác nữa. Giải pháp “trải thảm đỏ” kêu gọi người tài của các địa phương gần đây là minh chứng rõ ràng cho thực trạng này. Tuy nhiên, đây chỉ là giải pháp tạm thời. Một lời giải căn cơ hơn đang chờ các nhà hoạch định chiến lược phát triển đất nước.

Không thể làm ngay

Trong vòng vài năm nay, Chính phủ đã cho ra đời khá nhiều ĐH địa phương. Tính đến nay, hầu hết các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long, miền Đông Nam Bộ, duyên hải miền Trung, đồng bằng Bắc Bộ đều có trường ĐH. Con số này còn tiếp tục tăng lên trong thời gian tới. Theo đề án phát triển giáo dục ĐH đến năm 2010, Chính phủ cũng xác định phương hướng mở rộng quy mô đào tạo đạt tỉ lệ 200 sinh viên/vạn dân vào năm 2010 và 450 sinh viên/ vạn dân vào năm 2020.

Đây là hướng đi đúng, tuy nhiên cũng mới đáp ứng giải quyết nguồn nhân lực chứ chưa tạo ra cơ hội đồng đều cho người dân các địa phương được hưởng dịch vụ giáo dục tốt như các TP lớn. Điều này không thể làm ngay vì còn lệ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó quan trọng nhất là việc nâng cao mức sống người dân đồng đều ở các địa phương.

Giáo sư - Nhà giáo Nhân dân Võ Tòng Xuân:

Quyết xây dựng lại từ gốc

Giáo dục và đào tạo đã trở nên vấn đề rất bức xúc của xã hội ta hiện nay. Chúng ta thấy quá rõ qua những biểu hiện trong xã hội ngày nay: dân trí đại bộ phận dân ta thấp; nhân lực không đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế; nhân tài tuy không đến nỗi quá thiếu nhưng phát hiện kém, thiếu cơ hội và điều kiện phát triển.

Thực tế giáo dục cấp phổ thông rất yếu và có tính chất hệ thống, không thể khắc phục bằng những biện pháp điều chỉnh chắp vá, mà cần phải cương quyết xây dựng lại từ gốc. Đó là việc đổi mới tư duy giáo dục: giáo dục cho số đông, cả xã hội học tập, thay vì dành cho nhóm tinh hoa nhỏ, do đó tuy Nhà nước đầu tư là chính, nhưng cần có nhiều hình thức và chính sách hợp lý và khuyến khích để xã hội hóa giáo dục. Đồng thời, chúng ta bãi bỏ thu phí các loại ở cấp phổ thông công lập, nhưng sẽ nâng lương của các cô thầy giáo trực tiếp đứng lớp.

Đó là việc bố trí mạng lưới các loại trường học để mọi tỉnh chưa có trường ĐH, nhất là vùng sâu vùng xa, đều có trường CĐ hoặc ĐH cộng đồng. Đặc biệt quan tâm đầu tư cho trình độ giáo dục phổ thông của ĐBSCL nhanh chóng theo kịp bình quân cả nước.

(Trích phát biểu tại kỳ họp Quốc hội khóa XI)

Số liệu này có tính chất tương đối vì còn phụ thuộc vào tổng số thí sinh đi thi của địa phương nhiều hay ít (thường số thí sinh TPHCM cao gấp nhiều lần các địa phương khác). Nhưng có một điều rõ nhất là thí sinh TPHCM chiếm đa số tuyệt đối tại các trường ĐH khu vực phía Nam. Và có lẽ ở các TP lớn khác như Hà Nội, Đà Nẵng, Cần Thơ... cũng lặp lại hình ảnh này.