Trường tự chủ tài chính: Một mớ bòng bong!
Đã 3 năm học trôi qua, kể từ năm học 2006-2007, khi TPHCM chuyển các trường bán công sang mô hình trường công lập tự chủ tài chính, đến nay mô hình này vẫn chỉ là một mớ bòng bong hỗn độn
Năm học 2008-2009, Trường THCS công lập tự chủ tài chính Kiến Thiết, quận 3 có kế hoạch tuyển 300 chỉ tiêu vào lớp 6. Sau hơn 3 tháng tuyển sinh và với nhiều chiêu thức tiếp thị như in tờ rơi cử giáo viên ra chợ Tân Định phát cho phụ huynh nhưng cuối cùng trường chỉ tuyển được 94 học sinh.
Trong số đó, đa phần là học sinh các quận, huyện khác và học sinh tỉnh khác chuyển về. Không tuyển sinh được nên hàng loạt những khó khăn mới phát sinh như dư thừa giáo viên, phòng học, thu nhập của giáo viên giảm... Những tưởng sau khi chuyển sang mô hình trường công lập tự chủ tài chính trường sẽ bớt khó khăn, nào ngờ còn khó khăn hơn khi còn là trường bán công. Câu chuyện về trường này cũng là câu chuyện chung của nhiều trường bán công sau khi được chuyển về trường công lập tự chủ tài chính theo “sáng kiến” của Sở GD-ĐT TPHCM.
Không có chuyển biến tích cực
Cũng như Trường THCS Kiến Thiết, Trường THCS Phan Sào Nam ở cùng quận 3 cũng hoạt động theo mô hình công lập tự chủ tài chính và cũng rơi vào hoàn cảnh tương tự. Mặc dù có lợi thế có thể tổ chức ở nội trú cho học sinh nhưng năm học 2008-2009, trường chỉ tuyển được 4 lớp 6 với hơn 150 em trong khi kế hoạch tuyển 6 lớp với tổng chỉ tiêu 270 em. Không chỉ có thế, lực lượng giáo viên của trường hiện nay đa phần là hợp đồng thỉnh giảng nên không ổn định. Thu nhập cao thì giáo viên đến, không cao thì giáo viên đi...
Không chỉ ở quận 3, các trường công lập tự chủ tài chính ở các quận khác cũng gặp những khó khăn tương tự. Ông Nguyễn Trọng Chức, Trưởng Phòng Giáo dục quận Bình Thạnh, cho biết không có một chuyển biến tích cực gì sau khi chuyển trường bán công sang trường công lập tự chủ tài chính.
 Trường THCS công lập tự chủ tài chính Kiến Thiết, quận 3 nhiều lần đề nghị được chuyển về trường công lập nhưng đều bị Sở GD-ĐT TP từ chối |
Từ năm học 2006-2007, TPHCM thực hiện chuyển các trường bán công sang trường công lập tự chủ tài chính với mức thu học phí được giữ nguyên như trường bán công. Trước khi chuyển đổi, các trường bán công hy vọng có một sự thay đổi mạnh mẽ làm thay đổi hình ảnh trường trong mắt phụ huynh. Nhưng kết quả chỉ là thay đổi về tên gọi và không oan khi nói đó chỉ là “bình mới rượu cũ”.
Trước thực trạng đó, Trường THCS Kiến Thiết, THCS Phan Sào Nam cũng như nhiều trường khác đã xin chuyển về trường công lập song nhiều lần bị Sở GD-ĐT TP từ chối.
Hỗn độn!
Việc chuyển các trường bán công, kể cả trường công lập sang trường công lập tự chủ tài chính hiện nay đang khiến mô hình này là một mớ bòng bong hỗn độn, đủ các loại. Cũng là mô hình trường công lập tự chủ tài chính nhưng 3 năm qua, Trường THPT Nguyễn Thái Bình (quận Tân Bình) đang được hưởng một quy chế ưu đãi đặc biệt.
Một mặt, trường vẫn thu học phí mỗi học sinh 110.000 đồng/tháng như học phí bán công nhưng mặt khác trường vẫn được hưởng 100% ngân sách đầu tư theo đầu học sinh như những trường công lập. Ông Huỳnh Công Minh, Giám đốc Sở GD-ĐT TPHCM, cho biết đây là mô hình thí điểm. Học sinh trường này học thêm ở trường sẽ không phải đóng tiền, thu nhập của giáo viên có tăng thêm chút ít.
Một trường THPT công lập tự chủ tài chính khác cũng cần nhắc đến đó là Trường THPT Lê Quý Đôn, mặc dù vẫn được hưởng 100% đầu tư từ ngân sách Nhà nước theo đầu học sinh nhưng học sinh trường này phải đóng học phí gần 1 triệu đồng mỗi tháng. Thu nhập của giáo viên đã được cải thiện đáng kể.
Thực tế cho thấy, việc chuyển các trường bán công, kể cả trường công lập sang mô hình trường công lập tự chủ tài chính đang làm xuất hiện nhiều loại trường mà ở đó có sự khác biệt về đầu tư của Nhà nước, sự đóng góp của học sinh và cả sự không công bằng về thu nhập của giáo viên.
Đề nghị bỏ mô hình này
Ông Huỳnh Công Minh cho biết thực hiện chủ trương chuyển trường bán công sang trường công lập hoặc ngoài công lập, tại TPHCM, nhiều trường có nguồn gốc từ cơ sở tôn giáo nên không thực hiện chuyển qua trường ngoài công lập. Sở GD-ĐT TPHCM tham mưu UBND TP chuyển các trường bán công qua trường công lập tự chủ là vận dụng Nghị định 43 về thực hiện xã hội hóa giáo dục, vì nếu chuyển qua công lập thuần túy cả thì ngân sách đầu tư của Nhà nước sẽ tăng.
Tuy nhiên, nhiều ý kiến đề nghị TPHCM bỏ mô hình này vì nó quá nhiều bất cập. Ông Lê Hiếu Đằng, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam - TPHCM, cho rằng vấn đề chính là phải tạo sự công bằng về quyền lợi đối với học sinh. “Nên chăng điều chỉnh nhẹ học phí công lập là có thể giải quyết được vấn đề tài chính”- ông Đằng gợi ý.
Ông Lê Trường Kỳ, Trưởng Phòng Giáo dục quận 3, nói: Để tiến tới thực hiện phổ cập bậc THPT, chống bỏ học ngành giáo dục cần tạo quyền lợi ngang nhau cho học sinh. Mô hình trường công lập tự chủ tài chính không phù hợp cần phải bỏ. Bà Nguyễn Thị Kim Bình, Hiệu trưởng Trường THCS Phan Bội Châu (quận Tân Phú), cho rằng phải đổi mới chế độ chính sách nếu tiếp tục mô hình trường tự chủ tài chính.
Không thể cầu toàn sự hoàn chỉnh, trọn vẹn đối với một chủ trương còn mới, song với mô hình trường công lập tự chủ tài chính sau 3 năm thực hiện đã cho thấy có quá nhiều bất cập, TPHCM nên mạnh dạn bỏ mô hình này.