Góc khuất của kính AI: Lỗ hổng thanh toán bằng ánh nhìn, gian lận học đường

(NLĐO) - Trung Quốc nhanh chóng vươn lên trở thành tâm điểm của thị trường kính ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) toàn cầu.

Tuy nhiên, đằng sau sự tăng trưởng thần tốc này là những hệ lụy phức tạp về an ninh và đạo đức, khiến các cơ quan truyền thông và chính phủ Trung Quốc phải liên tục cảnh báo.

Sự bùng nổ thị trường

Khởi đầu bằng những con số ấn tượng, năm 2025 đã chứng kiến lượng xuất xưởng kính AI toàn cầu đạt 8,7 triệu chiếc, tăng trưởng đột biến 322%. Bước sang năm 2026, thị trường dự kiến sẽ vượt ngưỡng 10 triệu chiếc, thậm chí có thể chạm mốc 22,67 triệu chiếc theo các kịch bản lạc quan nhất.

Trong dòng chảy đó, Trung Quốc không chỉ là thị trường tiêu thụ lớn thứ hai thế giới mà còn nắm giữ "mạch máu" của ngành khi sở hữu hơn 80% chuỗi cung ứng toàn cầu.

Những tên tuổi lớn như Baidu, Huawei, Xiaomi cùng những tên tuổi đang dẫn đầu xu hướng AI như Rokid, Meizu tạo ra một cuộc đua khốc liệt, cạnh tranh trực tiếp với các đối thủ phương Tây như Meta hay Apple.

Thế nhưng, điểm đáng quan ngại nhất của thị trường này chính là sự bành trướng của dòng kính giá rẻ không kiểm soát.

Trái ngược với nỗ lực của các hãng lớn trong việc thiết lập rào cản bảo mật như đèn LED báo hiệu ghi hình, tại chợ điện tử Hoa Cường Bắc (TP Thâm Quyến), các loại kính AI không thương hiệu được bày bán tràn lan với giá chỉ từ 100 - 400 nhân dân tệ (khoảng 350.000 - 1,4 triệu đồng).

Những thiết bị này cho phép người dùng quay lén mà không để lại bất kỳ dấu hiệu nhận biết nào, thậm chí còn cung cấp tính năng "bẻ khóa" để tắt đèn tín hiệu, khiến việc xâm phạm đời tư trở nên hoàn toàn vô hình.

Những rủi ro về an ninh và quyền riêng tư

Trước thực trạng đó, các cơ quan thông tấn Trung Quốc liên tục lên tiếng báo động về hai vấn đề nhức nhối.

Thứ nhất là lỗ hổng trong thanh toán bằng ánh nhìn. Dù công nghệ nhận diện giọng nói được quảng cáo là tuyệt mật, nhưng khảo sát thực tế cho thấy 13/15 mẫu kính trên thị trường tồn tại lỗ hổng trong ứng dụng đi kèm, biến tiện ích thanh toán QR trở thành "mồi ngon" cho tội phạm đánh cắp thông tin.

Thứ hai là nỗi lo bị quay lén mọi lúc mọi nơi. Vì kính AI trông quá giống kính thường, người xung quanh không thể phân biệt được đâu là kính cận, đâu là máy quay.

Nghiêm trọng hơn, ngay cả với các dòng kính cao cấp có đèn báo, kẻ xấu vẫn dễ dàng vô hiệu hóa bằng những thủ thuật đơn giản như dùng bút dạ đen hoặc băng keo che kín đèn LED mà hệ thống vẫn không hề ngắt lệnh quay.

Điều này biến những không gian riêng tư và nhạy cảm như bệnh viện, tòa án hay nhà vệ sinh trở thành nơi mà bất kỳ ai cũng có thể bị xâm phạm hình ảnh trái phép.

Hơn thế nữa, theo tờ Chosun, quy trình xử lý dữ liệu của các hãng kính AI còn tiềm ẩn rủi ro từ bên thứ ba.

Gian lận học đường và thị trường "thiết bị đen"

Không chỉ dừng lại ở quyền riêng tư, kính AI còn đang trực tiếp đe dọa đến tính công bằng của giáo dục.

Theo các bài viết từ Maeil Business Newspaper và tổ chức Rest of World, một bộ phận sinh viên đã biến kính AI thành công cụ gian lận tinh vi. Chỉ với một cú chạm nhẹ, đề thi được gửi đi xử lý và đáp án sẽ hiển thị ngay trên màn hình ẩn bên trong mắt kính, khiến giám thị hoàn toàn bất lực.

Hệ quả là sự bùng nổ của thị trường cho thuê thiết bị đen. Với mức giá chỉ từ 6 - 12 USD/ngày (khoảng 150.000 đến hơn 300.000 đồng), hơn 1.000 thiết bị đã được cho thuê chỉ riêng các trường đại học lớn.

Để tăng độ tinh vi, các loại kính này còn đi kèm bộ điều khiển dạng nhẫn đeo tay siêu nhỏ, giúp người dùng thao tác bí mật mà không cần chạm vào gọng kính.

Đứng diễn biến phức tạp kể trên, Tân Hoa Xã kêu gọi thực hiện 3 nguyên tắc cốt lõi. Đó là nhà sản xuất phải ưu tiên đạo đức ngay từ khâu thiết kế, thiết lập các lớp bảo mật kỹ thuật đa tầng và các cơ quan quản lý cần ban hành luật lệ rõ ràng trước khi công nghệ vượt tầm kiểm soát.