Hồi sinh thành cổ Diên Khánh

Cùng với kinh thành Huế, thành cổ Diên Khánh là tòa thành cổ ở Việt Nam vẫn giữ được sự nguyên vẹn so với kiến trúc ban đầu

Theo Ban Quản lý dự án phát triển tỉnh Khánh Hòa - chủ đầu tư Dự án tu bổ, tôn tạo thành cổ Diên Khánh, công trình được khởi công từ tháng 12-2024, với kinh phí hơn 225,5 tỉ đồng từ nguồn vốn ngân sách tỉnh Khánh Hòa và quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp của Trung tâm Bảo tồn di tích.

Chưa thể triển khai đồng loạt

Thành cổ Diên Khánh được xây dựng năm 1793 trên diện tích 3,5 ha, chiều dài thành 2.600 m, tường thành cao 3,5 m. Đây là trung tâm chính trị, hành chính của tỉnh Khánh Hòa từ năm 1802 đến 1945. Công trình này được xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia năm 1988.

Cùng với kinh thành Huế, thành cổ Diên Khánh là tòa thành cổ ở Việt Nam vẫn giữ được sự nguyên vẹn so với kiến trúc ban đầu. Tuy nhiên, nhiều hạng mục của thành Diên Khánh bị xuống cấp.

Từ tháng 12-2024, thành Diên Khánh (xã Diên Khánh, tỉnh Khánh Hòa hiện nay) được triển khai 15 hạng mục tu bổ với tổng mức đầu tư hơn 225,5 tỉ đồng. Trong đó, tập trung tu bổ, phục hồi tuyến thành đất, hộ thành hào, các cổng thành. Xây mới cầu vòm ở cổng Hậu và tu bổ các cổng còn lại. Dự án cũng lắp đặt hệ thống trạm bơm, cấp nước và phòng cháy - chữa cháy, đồng thời hình thành các tuyến đường, công viên và không gian công cộng phục vụ người dân, du khách.

Tổng diện tích đất cần thu hồi để thực hiện dự án là 74.926 m². Đến nay, số diện tích đất đã thu hồi, nhận bàn giao là 30.277 m² (khoảng 40%). Thực tế đang triển khai thi công được khoảng 9.000 m².

Tiến độ vẫn gặp nhiều khó khăn do vướng công tác giải phóng mặt bằng và ảnh hưởng nặng nề của mưa lũ trong năm 2025. Nhiều hạng mục quan trọng như phục hồi tuyến thành đất, đường lát gạch thẻ, khu công viên công cộng, bãi đỗ xe và các hạng mục hạ tầng kỹ thuật đi kèm vẫn chưa thể triển khai đồng loạt.

Theo Ban Quản lý dự án phát triển tỉnh Khánh Hòa, nguyên nhân chủ yếu là do một số hộ dân dù đã nhận tiền bồi thường nhưng đang trong quá trình xây dựng nhà tái định cư, di dời chậm nên chưa bàn giao mặt bằng sạch cho đơn vị thi công.

Không chỉ vướng mặt bằng, dự án còn chịu tác động lớn từ đợt mưa lũ kéo dài từ ngày 16 đến 22-11-2025 tại địa bàn xã Diên Khánh. Nước lũ dâng cao đã gây hư hỏng nhiều máy móc, thiết bị thi công như xe múc, xe ủi, xe lu, xe vận chuyển, đồng thời làm hư hại vật tư, vật liệu xây dựng và một số hạng mục công trình đang thi công.

Khẩn trương với từng đầu việc

Sau khi nước rút, các nhà thầu đã khẩn trương kiểm tra hiện trạng, sửa chữa thiết bị, đồng thời tổ chức rào chắn, căng dây, lắp đặt biển cảnh báo nhằm bảo đảm an toàn cho người dân sinh sống xung quanh khu vực dự án.

Ông Nguyễn Thanh Hiến, Giám đốc Ban Quản lý dự án phát triển tỉnh Khánh Hòa, cho biết dù gặp nhiều khó khăn, song các hạng mục thi công bên ngoài tuyến thành đất như hộ thành hào, trạm bơm, cầu tại cổng Hậu và chỉnh trang các cổng Nam, Đông, Tây hiện đã đạt khoảng 85% khối lượng. Riêng hạng mục phục hồi tuyến thành đất mới đạt khoảng 35%, còn hệ thống thoát nước mưa chỉ đạt khoảng 10% do thi công cục bộ.

Công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đến nay đã hoàn tất kiểm kê 122/122 trường hợp, trong đó đã chi trả cho 94 trường hợp. Tuy nhiên, việc di dời hạ tầng kỹ thuật như điện, nước, đèn chiếu sáng, viễn thông vẫn chưa hoàn thành. Đáng chú ý, hạng mục tháo dỡ và hoàn thiện tường rào trụ sở Công an huyện Diên Khánh (cũ) đang chờ ý kiến của Bộ Công an.

Ban Quản lý dự án cho biết đang khẩn trương hoàn tất thủ tục điều chỉnh, bổ sung hạng mục, trình Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch thẩm định, để làm cơ sở bổ sung kinh phí giải phóng mặt bằng, phấn đấu hoàn thành dự án trong năm 2026.

Trước tình hình trên, chủ đầu tư kiến nghị chính quyền địa phương can thiệp để người dân sớm bàn giao mặt bằng sạch, đồng thời đẩy nhanh công tác di dời hạ tầng nhằm tháo gỡ điểm nghẽn, bảo đảm tiến độ cho một dự án bảo tồn di sản có ý nghĩa quan trọng của tỉnh Khánh Hòa.

Ông Nguyễn Văn Thích, nguyên Phó Giám đốc Trung tâm Bảo tồn di tích tỉnh Khánh Hòa, cho rằng việc phục hồi, tôn tạo, trong đó phải giữ nguyên vẹn 4 cổng thành. Đây có thể nói là một tiểu Hoàng thành, do đó màu vàng mới là màu chủ đạo. Bên cạnh đó, cần phục dựng toàn bộ trụ sở quan trọng của nhà Nguyễn, quan trọng là Hành cung. "Sau khi phục dựng có thể tính toán đưa các nhà cổ, khu làng nghề truyền thống, khu ẩm thực địa phương… để phục vụ du khách. Có như vậy, thành cổ Diên Khánh mới phát huy, trở thành khu vực bảo tồn văn hóa, kết hợp du lịch, phát triển kinh tế" - ông Thích phân tích.