Hướng tới World Cup 2026: Chờ cuộc đổi ngôi của bóng đá Á - Phi

Từ Morocco đến Nhật Bản, từ Senegal đến Hàn Quốc, những giới hạn tưởng như bất biến của bóng đá thế giới đang dần bị xóa nhòa

World Cup 2026 có thể chưa chứng kiến nhà vô địch đầu tiên đến từ châu Á hay châu Phi, song nhiều khả năng sẽ là cột mốc đánh dấu sự thay đổi sâu sắc trong cán cân quyền lực của bóng đá toàn cầu.

Hiện tượng Morocco

Suốt gần một thế kỷ tồn tại của World Cup, chiếc cúp vàng luôn là "tài sản riêng" của các đội bóng châu Âu và Nam Mỹ. Từ World Cup đầu tiên năm 1930 đến chức vô địch của Argentina tại Qatar năm 2022, chưa một đội tuyển nào ngoài hai châu lục này bước lên đỉnh cao nhất.

Lịch sử World Cup vì thế thường được kể như câu chuyện của "Big 8" - bao gồm các đội bóng hùng mạnh như Brazil, Argentina, Đức, Ý, Pháp, Tây Ban Nha, Anh và Uruguay. Trong khi đó, các đội tuyển đến từ châu Á và châu Phi phần lớn chỉ được xem là những vị khách góp vui, đôi khi tạo ra chút bất ngờ rồi nhanh chóng dừng bước.

Tuy vậy, những gì diễn ra trong hơn một thập niên trở lại đây cho thấy trật tự ấy đang dần thay đổi. Nếu phải chọn một hình ảnh tiêu biểu cho sự trỗi dậy của bóng đá ngoài châu Âu và Nam Mỹ, đó chắc chắn là hành trình của Morocco tại World Cup 2022.

Trước giải đấu ở Qatar, chưa có đội tuyển châu Phi nào từng lọt vào bán kết World Cup. Cameroon năm 1990, Senegal năm 2002 hay Ghana năm 2010 đều tiến rất gần nhưng rồi dừng bước trước ngưỡng cửa lịch sử.

Morocco đã làm được điều mà các thế hệ đàn anh chưa thể hoàn thành. Đội bóng Bắc Phi lần lượt vượt qua Bỉ ở vòng bảng, loại Tây Ban Nha ở vòng 16 đội và đánh bại Bồ Đào Nha tại tứ kết để trở thành đại diện châu Phi đầu tiên góp mặt ở bán kết World Cup.

Điều đáng chú ý là thành công ấy không đến từ may mắn. Đa số cầu thủ Morocco trưởng thành trong môi trường bóng đá châu Âu, được đào tạo ở những học viện hàng đầu và thi đấu tại các giải vô địch mạnh nhất thế giới. Họ sở hữu nền tảng chiến thuật, thể lực và tâm lý không thua kém bất kỳ đối thủ nào.

Morocco không phải là hiện tượng. Họ là minh chứng cho thấy khoảng cách giữa các nền bóng đá đang được thu hẹp nhanh chóng.

Châu Á sẽ trỗi dậy

Nếu Morocco là lá cờ đầu của châu Phi thì Nhật Bản đang đóng vai trò tương tự ở châu Á. World Cup 2022 chứng kiến đội bóng xứ mặt trời mọc đánh bại cả Đức lẫn Tây Ban Nha, hai cựu vô địch thế giới, để đứng đầu bảng đấu được xem là khó nhất giải.

Đó không phải thành công nhất thời. Từ năm 2002 đến nay, Nhật Bản đã nhiều lần góp mặt ở giai đoạn knock-out của vòng chung kết World Cup. Họ xây dựng được hệ thống đào tạo bài bản, xuất khẩu hàng chục cầu thủ sang các giải hàng đầu châu Âu và duy trì vị thế ổn định trong nhóm đội mạnh nhất châu lục.

Hàn Quốc cũng đi theo con đường tương tự. Sau kỳ tích vào bán kết World Cup 2002, đội bóng xứ sở kim chi vẫn duy trì sức cạnh tranh đáng nể, thường xuyên góp mặt ở các kỳ World Cup và sở hữu nhiều cầu thủ thi đấu tại châu Âu.

Trong khi đó, Iran, Ả Rập Saudi, Úc hay Uzbekistan đang cho thấy sự tiến bộ rõ rệt. Chiến thắng gây chấn động của Ả Rập Saudi trước Argentina tại World Cup 2022 hay việc Uzbekistan lần đầu giành vé dự World Cup 2026 là những tín hiệu cho thấy bóng đá châu Á đang bước sang giai đoạn phát triển mới.

Thể thức 48 đội tạo cú hích

Một trong những thay đổi quan trọng nhất của World Cup 2026 là việc mở rộng từ 32 lên 48 đội tuyển. Điều này mang đến cơ hội cực lớn cho bóng đá Á - Phi.

Nếu trước đây, châu Á thường chỉ có 4 hoặc 5 đại diện, còn châu Phi có khoảng 5 suất thì nay cục diện đã khác. LĐBĐ châu Á (AFC) có 8 suất trực tiếp cùng một suất play-off liên lục địa trong khi LĐBĐ châu Phi (CAF) được trao 9 suất trực tiếp cùng một suất tranh vé vớt.

Điều này không đơn thuần giúp nhiều đội tuyển được tham dự World Cup hơn. Quan trọng hơn, nó tạo cơ hội để các nền bóng đá mới tích lũy kinh nghiệm, nâng cao trình độ và xây dựng tham vọng dài hạn.

Những đội tuyển như Uzbekistan, Jordan hay Cape Verde trước đây khó có cơ hội xuất hiện ở sân chơi lớn nhất hành tinh. Giờ đây, họ có thể trở thành những nhân tố mới tạo nên bất ngờ. Sự mở rộng ấy cũng đồng nghĩa với việc châu Á và châu Phi sẽ có tiếng nói lớn hơn trong bức tranh chung của bóng đá thế giới.

Thách thức còn đó

Các cường quốc châu Âu và Nam Mỹ vẫn sở hữu chiều sâu đội hình vượt trội, hệ thống giải đấu hàng đầu và nguồn lực tài chính khổng lồ. Những đội tuyển như Pháp, Anh, Tây Ban Nha, Đức, Brazil hay Argentina vẫn là các ứng viên nặng ký nhất cho ngôi vương tại World Cup 2026.

Thế nên, nói đến chức vô địch World Cup của các đại diện Á - Phi nghe vẫn có vẻ quá xa vời. Morocco, đội tuyển châu Phi thành công nhất lịch sử World Cup, cũng chưa có được vị thế ứng viên, 4 năm sau cú sốc lịch sử trên đất Qatar.

Khoảng cách dù đã thu hẹp nhưng rõ ràng chưa thể được lấp đầy hoàn toàn. Khác biệt duy nhất nằm ở chỗ các đội tuyển Á - Phi giờ đây không còn bước vào World Cup với tâm thế của những kẻ ngoài cuộc. Họ không còn chỉ đặt mục tiêu vượt qua vòng bảng mà đã nghĩ đến việc tiến bước mạnh mẽ vào tứ kết, bán kết và xa hơn.

Chờ một cuộc đổi ngôi

World Cup 2026 có thể chưa chứng kiến chiếc cúp vàng lần đầu rời khỏi châu Âu và Nam Mỹ nhưng có thể xem đây là giải đấu mà khái niệm "ngựa ô" trở nên lỗi thời. Morocco, Senegal, Nigeria, Nhật Bản, Hàn Quốc, thậm chí những gương mặt mới như Uzbekistan, đều có đủ khả năng gây khó khăn cho bất kỳ ông lớn nào.

Bóng đá hiện đại đã thay đổi. Công nghệ, dữ liệu, khoa học thể thao và sự toàn cầu hóa đang giúp các nền bóng đá phát triển nhanh hơn bao giờ hết. Trong một thế giới như vậy, quyền lực không còn là đặc quyền vĩnh viễn.

Và biết đâu, tại Bắc Mỹ mùa hè 2026, người hâm mộ sẽ được chứng kiến bước ngoặt mới của lịch sử World Cup - khi những đại diện từng bị xem là "thế lực ngoại vi" bắt đầu chen chân vào trung tâm của sân khấu lớn nhất hành tinh.