Môi trường đang thách thức phát triển
Tăng 1% GDP mà không có chiến lược môi trường thì sẽ mất đi 3% GDP Liên tiếp những tháng gần đây, các phát hiện về vi phạm môi trường liên tục gia tăng. Mới nhất, cách đây 2 ngày, Cảnh sát Môi trường- Công an TPHCM (PC36) kiểm tra đột xuất 3 địa chỉ tại cùng hẻm 13 đường Nguyễn Văn Quá, quận 12-TPHCM sản xuất dệt, tẩy nhuộm và giấy bao bì đều không tuân thủ pháp luật bảo vệ môi trường.
Khi sản xuất quên... môi trường
Lỗi chung của 3 đơn vị này có thể khái quát cho hiện trạng sản xuất mà bỏ qua an toàn môi trường của các cơ sở, doanh nghiệp trên địa bàn TP hiện nay: Có hệ thống xử lý nước thải nhưng không vận hành (dệt nhuộm Mỹ Thịnh), hoạt động phát thải nhưng không có hệ thống xử lý khí thải (tẩy nhuộm Đại Thành) và xả thải vượt mức hệ thống xử lý hiện có (giấy bao bì Đồng Tiến). Trước đó, PC36 và Thanh tra Sở Tài nguyên-Môi trường (TN-MT) cũng bắt quả tang Công ty Giấy Hòa Nam (quận Thủ Đức) xả thải vào môi trường mà không qua xử lý. Một cán bộ thanh tra Sở TN-MT nhận xét: Hầu hết cứ kiểm tra là có sai phạm và các doanh nghiệp dù lớn hay nhỏ đều diễn ra tình trạng tái vi phạm về môi trường.
Theo thống kê, hiện toàn TP có 25.000 cơ sở công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp trên địa bàn quận, huyện và 900 doanh nghiệp tại 15 KCX, KCN. Có 260 cơ sở sản xuất gây ô nhiễm nghiêm trọng. Thống kê vậy, nhưng việc đầu tư cho sản xuất sạch, bảo vệ môi trường đều đang trông chờ vào “tấm lòng doanh nghiệp” nên việc ô nhiễm ngày càng tăng cao và ngoài tầm kiểm soát là không thể tránh khỏi. Đơn cử mỗi ngày, toàn TP tạo ra 6.000 tấn chất thải rắn nhưng trong đó chỉ 25% rác thải có thể tái chế. Hoạt động thu gom và tái chế là do hơn 700 cơ sở tái chế tư nhân có quy mô vừa và nhỏ đảm nhận nên phần lớn sản phẩm tái chế kém, phần còn lại được chôn lấp hoặc đốt, số rất nhỏ được sản xuất điện năng và phân bón vi sinh.
Cách đây không lâu, qua kết quả nghiên cứu của Ngân hàng Thế giới, Chương trình Môi trường Liên Hiệp Quốc cảnh báo Hà Nội và TPHCM đứng đầu châu Á về mức ô nhiễm bụi. Các chuyên gia nghiên cứu cũng đưa ra khuyến cáo: Việc quản lý ô nhiễm trong khu vực công nghiệp ở Việt Nam cần được chú trọng. Thế nhưng, ngoài việc không bảo đảm an toàn về môi trường, có rất ít các chương trình, dự án thực hiện giám sát ô nhiễm môi trường và thống kê chất lượng chất thải tại các KCX, KCN một cách toàn diện.
Tháng trước, Bộ trưởng Bộ TN-MT Phạm Khôi Nguyên trả lời trước Quốc hội cũng đã nêu ra hàng loạt yếu kém tồn tại dai dẳng nhiều năm qua về môi trường. Ông nhấn mạnh: 20 năm tăng trưởng kinh tế liên tục nhưng cứ tăng 1% GDP mà không có chiến lược môi trường thì sẽ mất đi 3% GDP.
Nỗi lo của toàn cầu
Mới đây nhất, nêu ra những thách thức mà thế giới đang phải đối mặt khi bước vào năm 2009, Tổng Thư ký Liên Hiệp Quốc Ban Ki-moon cho rằng: Thử thách số một mà thế giới phải vượt qua trên cả khủng hoảng kinh tế là biến đổi khí hậu, bởi đây là mối đe dọa thực sự và duy nhất với sự tồn tại của chúng ta. Khí thải gây hiệu ứng nhà kính vẫn đang tăng tại các nước công nghiệp hóa. Báo cáo của Viện Tài nguyên Thế giới cũng cho rằng ngoài lạm phát và giảm phát, thế giới sẽ phải đương đầu với những chi phí phát sinh do biến đổi khí hậu và cảnh báo nếu không có biện pháp cần thiết bảo vệ môi trường, lợi nhuận của các hãng sản xuất sẽ giảm đến 31% vào năm 2013.
Ngày 23-12, theo tin AFP, Ngân hàng Phát triển châu Á sẽ cho Trung Quốc vay 200 triệu USD để thực hiện dự án cải thiện ô nhiễm tại lưu vực sông Tùng Hoa vì sức khỏe của 9,4 triệu dân nơi đây, bởi nước sông đậm đặc hóa chất, kim loại nặng và hứng nguồn nước, rác thải không qua xử lý. Tại Trung Quốc, một phần ba chương trình thúc đẩy kinh tế của nước này, trị giá 586 tỉ USD dành cho hạ tầng và tăng trưởng xanh.
Bài học lớn này cũng là một thách thức cho việc quản lý tại vùng đô thị TPHCM luôn được cảnh báo là ô nhiễm nghiêm trọng và gia tăng.