Không để khan hiếm vật liệu xây dựng

Do khan hiếm vật liệu xây dựng, hàng trăm dự án tại tỉnh Thanh Hóa chậm tiến độ, ảnh hưởng không nhỏ tới việc phát triển kinh tế - xã hội của địa phương

Theo thống kê của tỉnh Thanh Hóa, đến cuối năm 2025, tổng số công trình, dự án thiếu nguồn vật liệu để thi công trên địa bàn là 143. Trong đó, do thiếu vật liệu đất san lấp và cát xây dựng, 29 dự án trọng điểm đã chậm tiến độ.

Hàng chục mỏ phải đóng cửa

Báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN-MT) tỉnh Thanh Hóa cho thấy toàn tỉnh có 34 mỏ đất đang được khai thác hoặc dự kiến hoạt động từ đầu năm 2026 (một số mỏ khai thác không liên tục), với tổng trữ lượng khoảng 46 triệu m3, tổng công suất khoảng 10,5 triệu m3/năm.

Đến nay, Thanh Hóa có 33 mỏ đất phải dừng khai thác hoặc chưa được đưa vào hoạt động. Trong đó, một số mỏ đất vướng sai phạm, đang trong quá trình điều tra, xử lý nên cơ quan chức năng yêu cầu dừng khai thác. Một số mỏ đất khác thì chưa có đường vận chuyển hoặc phải dừng hoạt động do đã cơ bản khai thác hết trữ lượng, công suất cho phép...

Theo tính toán, công suất các mỏ đất đang khai thác hoặc dự kiến hoạt động từ đầu năm 2026 sẽ đáp ứng khoảng 57,5% nhu cầu của các dự án sử dụng vốn ngân sách nhà nước tại Thanh Hóa. Ngoài ra, các mỏ này đáp ứng khoảng 18% nhu cầu đất san lấp trên toàn tỉnh trong năm 2026.

Đối với cát xây dựng, Thanh Hóa có 7 mỏ đang hoạt động và 1 mỏ dự kiến được khai thác từ đầu năm 2026. Tổng trữ lượng khai thác được cấp phép tại các mỏ cát này là khoảng 5,99 triệu m3, tổng công suất khoảng 295.200 m3/năm.

Hiện nay, 20 mỏ cát trên địa bàn Thanh Hóa phải dừng hoạt động. Trong đó, một số mỏ sai phạm khi hoạt động, giám đốc công ty khai thác bị khởi tố. Một số mỏ khác thì trữ lượng cát được phép khai thác cơ bản đã hết; doanh nghiệp không đầu tư được phương tiện đủ điều kiện hoạt động. Ngoài ra, một số doanh nghiệp không chủ động đầu tư phương tiện để đưa mỏ cát hoạt động trở lại, không có bãi tập kết... nên không khai thác.

Dự kiến, các mỏ cát đang hoạt động ở Thanh Hóa chỉ đáp ứng khoảng 6,15% nhu cầu của những dự án sử dụng vốn ngân sách nhà nước và 3,6% nhu cầu xây dựng toàn tỉnh trong năm 2026. Bên cạnh đó, Thanh Hóa có nhiều mỏ cát còn thời hạn hoạt động, nếu tất cả đều được khai thác thì sẽ đáp ứng khoảng 76,15% nhu cầu xây dựng trên địa bàn.

Theo nhiều doanh nghiệp xây dựng trên địa bàn Thanh Hóa, việc khan hiếm vật liệu, nhất là đất, cát, sỏi, đã đẩy giá thành lên rất cao, ảnh hưởng nghiêm trọng tiến độ thi công của nhiều dự án. "Nhiều lúc chúng tôi có tiền cũng không biết mua đất, cát ở đâu để thi công công trình. Chúng tôi phải liên hệ các tỉnh lân cận như Nghệ An, Ninh Bình để mua đất, cát nên giá thành rất cao, nguồn cung cũng thiếu ổn định" - giám đốc một doanh nghiệp xây dựng lớn tại Thanh Hóa nêu thực tế.

Tháo gỡ dần vướng mắc

Nhu cầu lớn và ngày càng tăng song đến nay, các mỏ đất, cát đang hoạt động trên địa bàn Thanh Hóa mới chỉ đáp ứng được một phần nhỏ.

Trước thực trạng này, lãnh đạo tỉnh Thanh Hóa đã yêu cầu các ngành, địa phương rà soát toàn bộ mỏ đất, cát đã được cấp phép. Mỏ nào còn trữ lượng thì tiến hành đấu giá, khai thác để tháo gỡ khó khăn về vật liệu xây dựng.

Ông Lê Văn Tiến, Giám đốc Sở NN-MT tỉnh Thanh Hóa, cho biết trước mắt, sở đã đưa ra một số giải pháp khắc phục tình trạng khan hiếm vật liệu xây dựng. Theo đó, tỉnh sẽ rà soát lại các mỏ đang gặp vướng mắc để tháo gỡ, đẩy nhanh tiến độ thực hiện thủ tục hồ sơ; tận dụng các dự án có khối lượng khoáng sản dư thừa để điều chuyển, tận thu; xây dựng phương án khai thác, thăm dò, đánh giá trữ lượng và bổ sung vào quy hoạch nguồn vật liệu xây dựng của địa phương...

Theo ông Tiến, Nghị quyết 66.4/2025 của Chính phủ (về việc ban hành các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm tháo gỡ khó khăn khi triển khai Luật Địa chất và Khoáng sản năm 2024) là giải pháp quan trọng, kịp thời, giúp giải quyết tình trạng khan hiếm vật liệu xây dựng thông thường phục vụ các công trình, dự án trên địa bàn. Tuy nhiên, hiệu quả của nghị quyết này còn phụ thuộc khâu tổ chức thực hiện - nhất là việc rà soát, phê duyệt danh mục mỏ đủ điều kiện áp dụng cơ chế, chính sách đặc thù; sự phối hợp chặt chẽ giữa chủ đầu tư với sở, ngành, địa phương liên quan.

Trong khi đó, ông Mai Xuân Liêm, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Thanh Hóa, cho biết để giải quyết tình trạng khan hiếm vật liệu xây dựng, thời gian qua, tỉnh đã thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp. Thanh Hóa đã tổ chức đấu giá, cấp phép khai thác nhiều mỏ vật liệu mới; đồng thời đang xem xét chấp thuận chủ trương lập kế hoạch đấu giá đối với 3 mỏ cát...

Ông Liêm cho rằng áp dụng Nghị quyết 66.4 chỉ là giải pháp trước mắt, còn về lâu dài thì phải có những giải pháp căn cơ hơn. "Hiện nay, nhiều mỏ thuận lợi khai thác, có trữ lượng lớn thì liên quan sai phạm, đang bị điều tra, xử lý nên việc khắc phục còn chậm. Tinh thần là tới đây, quy hoạch các mỏ vật liệu xây dựng phải rõ ràng, chủ động đưa vào danh mục đấu thầu, đấu giá" - ông nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, UBND tỉnh Thanh Hóa còn yêu cầu Sở Xây dựng chủ trì, phối hợp với các ngành, đơn vị liên quan nghiên cứu, đề xuất giải pháp tăng nguồn cung cát nhân tạo từ đá để bổ sung nguồn vật liệu xây dựng cho các công trình, dự án trên địa bàn.