“Bảo vệ” dễ biến thành lợi dụng

Từ những dấu hiệu sai phạm của Hội Chống gian lận thương mại và Hỗ trợ người tiêu dùng TPHCM, vấn đề đặt ra là chức năng, trách nhiệm của các hội bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đến đâu.

Mới đây, Sở Công Thương đã có công văn chính thức gửi UBND TPHCM về kết quả kiểm tra những nội dung tố cáo của nhiều doanh nghiệp (DN) liên quan đến hoạt động của Hội Chống gian lận thương mại và Hỗ trợ người tiêu dùng TPHCM (AFCA). Theo đó, AFCA đã có nhiều sai phạm.

Theo điều lệ hoạt động đã được chủ tịch UBND TPHCM phê duyệt, hội viên của AFCA là cá nhân nhưng hiện AFCA kết nạp nhiều hội viên là DN. Ngoài ra, AFCA còn áp đặt mức thu phí rất cao (5 – 20 triệu đồng/năm, tùy quy mô DN) trái với điều lệ đã được phê duyệt. Cũng theo điều tra của Sở Công Thương, ngày 30 - 6, chỉ sau một ngày Đội QLTT 3A kiểm tra Công ty CP Đầu tư Phát triển Quốc tế Việt An, AFCA đã cung cấp thông tin cho báo, đài thông cáo báo chí và cả công bố trên website của AFCA các vi phạm của DN khi chưa có kết luận chính thức của cơ quan chức năng là không đúng quy định pháp luật.

AFCA vừa bảo vệ quyền lợi cho DN vừa bảo vệ quyền lợi cho người tiêu dùng là không phù hợp, dễ dẫn đến các cá nhân lợi dụng hoạt động của hội. Có thành viên giữ vai trò chủ chốt của AFCA lại là người đại diện theo ủy quyền của các DN là đối thủ cạnh tranh. Ngoài ra, trong nhiều trường hợp, Đội QLTT 3A kiểm tra, lập biên bản vi phạm tại công ty nào cũng “ngẫu nhiên” xuất hiện nhân viên của AFCA...

Trước những sai phạm trên, Sở Công Thương kiến nghị UBND TPHCM giao Sở Công Thương kiểm điểm trách nhiệm Chi cục QLTT TPHCM trong việc để xảy ra các sai sót trên; xử lý các hoạt động không đúng điều lệ của AFCA…

Liên quan đến vấn đề tại sao cơ quan QLTT khi kiểm tra DN là có mặt người của AFCA, sáng 6-8, ông Lý Ngọc Thắng, Đội trưởng Đội QLTT 3A, cho rằng: “QLTT không có bất cứ liên quan nào đến AFCA. Việc người của AFCA có mặt tại thời điểm kiểm tra có thể là do ngẫu nhiên hoặc từ nguồn thông tin nào đó”.

Nhận xét về hoạt động của AFCA, ông Nguyễn Quốc Công, từng giữ chức vụ chánh văn phòng AFCA đầu tiên, cho biết sau 2 tháng làm chánh văn phòng, ông phải xin rút lui. Ông Công cũng cho biết thêm lúc đó,  ông Hoàng Văn Kháng, chủ tịch AFCA, cũng rút khỏi hội. Nguyên nhân là do 2 ông nhận thấy AFCA ngày càng xa rời tôn chỉ, mục đích ban đầu của hội.

Luật sư Nguyễn Văn Hậu, Phó Chủ tịch Hội Luật gia TPHCM, cho biết sau khoảng 3 tháng làm phó chủ tịch AFCA, ông cũng xin rút lui vì hội hoạt động không đúng tôn chỉ, mục đích. Luật sư Hậu thông tin: Hội Luật gia đang làm văn bản yêu cầu AFCA tháo gỡ logo của Hội Luật gia trên website của AFCA để tránh gây nhầm lẫn, ảnh hưởng đến uy tín của Hội Luật gia. 

Không được lợi dụng việc hòa giải

Đề cập đến nhiệm vụ của các hội bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, ông Trần Vinh Nhung, Phó Giám đốc Sở Công Thương TPHCM, cho biết các hội bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng không phải là cơ quan quản lý Nhà nước. Mỗi đơn vị có quy chế riêng nhưng đều đã được quy định tại Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và các nghị định hướng dẫn thực hiện. Nếu đi ngược lại hoặc không đúng tiêu chí sẽ bị xử lý.

Theo tìm hiểu của chúng tôi, các hội bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tại TPHCM hiện không kết nạp hội viên là DN, cũng không thu tiền hội viên. Người tiêu dùng nộp hồ sơ khiếu nại chỉ việc đóng phí (vài chục ngàn đồng/hồ sơ).

“Theo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, các hội bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng chỉ có chức năng tổ chức, tham gia bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; thực hiện hòa giải (nếu không hòa giải được thì hướng dẫn người tiêu dùng khởi kiện ra tòa hoặc chuyển khiếu nại sang các cơ quan quản lý Nhà nước xử lý); đại diện người tiêu dùng đứng ra khởi kiện. Nói cách khác, hội không có chức năng phán xét, xử lý; càng không có chức năng công bố danh sách đơn vị vi phạm mà đó là việc của các cơ quan Nhà nước” - luật gia Phan Thị Việt Thu, Trưởng Phòng Giải quyết khiếu nại quyền lợi người tiêu dùng, Hội Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng TPHCM, lưu ý.

Hiện luật cũng quy định phải tôn trọng sự thỏa thuận của các bên, không được đe dọa, cưỡng ép các bên trong quá trình hòa giải; bảo đảm bí mật thông tin liên quan đến nội dung hòa giải và các thông tin khác của các bên tham gia hòa giải (trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác). Hội không được lợi dụng việc hòa giải để gây thiệt hại đến quyền và lợi ích hợp pháp của các bên tham gia hòa giải.

Doanh nghiệp có quyền kiện ra tòa

Luật sư Trương Thị Hòa, Văn  phòng Luật sư Trương Thị Hòa (Đoàn Luật sư TPHCM), cho biết: Bất cứ tổ chức bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng hay “hội hè” gì cũng không được quyền lợi dụng thông tin từ cơ quan chức năng để tung tin có lợi cho mình. Những tổ chức này chỉ có nhiệm vụ hòa giải, trong quá trình hòa giải cũng phải giữ bí mật (chỉ có cơ quan Nhà nước xử lý vụ việc có kết quả mới được công bố). Nếu những tổ chức trên lợi dụng thông tin gây thiệt hại cho DN thì DN đó có quyền kiện họ ra tòa.

Nguồn tin từ Sở Thông tin - Truyền thông TPHCM cho biết sở này đang thụ lý hồ sơ liên quan đến website của AFCA gây bất lợi cho nhiều DN.