Cà phê VN: Bài toán phát triển bền vững

VN là nước xuất khẩu cà phê lớn thứ 2 trên thế giới, tuy nhiên giá xuất khẩu thấp và bị phụ thuộc hoàn toàn vào thị trường quốc tế

Trong những tuần vừa qua giá cà phê thế giới đang ở mức cao nhất trong 7 năm qua, điều này kéo theo giá cà phê trong nước lên đến trên dưới 24.000 đồng/kg đối với cà phê rosbusta loại 1 ở Đắk Lắk. Một lần nữa, bài toán phát triển bền vững lại được đặt ra đối với ngành cà phê VN.

Xuất khẩu nhiều – chế biến ít

Sản lượng cà phê VN trong những năm vừa qua dao động xung quanh mức 800.000 tấn/năm. Trong đó 95% tổng sản lượng dành cho xuất khẩu. Vì thế, giá cà phê trong nước phần lớn chịu ảnh hưởng từ giá thị trường quốc tế. Trong khi đó, giá cà phê xuất khẩu nói riêng và giá các mặt hàng nông sản xuất khẩu khác nói chung của VN khi xuất khẩu đều có mức giá thấp hơn vài chục USD đến cả trăm USD/tấn so với các nước trong khu vực và trên thế giới. Nguyên nhân chính của tình trạng này là do chất lượng sản phẩm thấp hơn các nước khác.

Theo ông Hồ Văn Sơn, Giám đốc Công ty Cà phê Đắk Nông, nguyên nhân cà phê VN có chất lượng thấp là do công nghệ sơ chế của VN còn yếu và chưa đồng bộ. Bên cạnh đó nông dân có thói quen thu hoạch cà phê lẫn lộn cả trái chín lẫn xanh. Vì thế, ngay cả khi công nghệ sơ chế tốt thì cà phê hạt xuất khẩu VN vẫn kém. Cũng vì thế mà khi Công ty Đắk Nông vừa đưa vào một giàn máy sơ chế hiện đại được nhập khẩu đồng bộ từ Brazil với chi phí đầu tư lên đến 13 tỉ đồng, với mục tiêu sản xuất và xuất khẩu cà phê chất lượng cao, nhưng cũng không mang lại hiệu quả.

Thiếu công nghệ - bị lệ thuộc

Ngoài việc nâng cao chất lượng cà phê hạt xuất khẩu để có mức giá xuất khẩu tốt hơn thì cà phê chế biến có thể gia tăng giá trị xuất khẩu của hạt cà phê VN, vừa có thể giảm bớt sự phụ thuộc của ngành cà phê VN vào các nhà kinh doanh, sản xuất nước ngoài. Tuy nhiên ở thời điểm hiện tại, ngành cà phê chế biến sâu của VN vẫn chỉ phát triển ở một mức độ nhất định nên chưa phát huy được hết lợi thế của mình.

Ước tính đến thời điểm hiện tại trên thị trường VN có xấp xỉ 30 nhãn hiệu cà phê hòa tan khác nhau. Trên thực tế, sản xuất được cà phê hòa tan 3 trong 1 chưa hẳn đã sản xuất được cà phê hòa tan nguyên chất. Một doanh nghiệp có thể sản xuất được cà phê hòa tan 3 trong 1 bằng cách nhập cà phê hòa tan nguyên liệu từ nước ngoài về sau đó trộn đường, sữa và đóng gói. Việc phát triển cà phê hòa tan 3 trong 1 như vậy lại vô hình trung làm cho thị trường cà phê

VN chịu thêm sự khống chế của nước ngoài vì chính họ nhập cà phê hạt của VN về với mức giá thấp, chế biến và xuất ngược cà phê hòa tan về cho chúng ta với mức giá rất cao. Chúng ta mất một khoản lợi nhuận lớn, trước mắt là khoản lợi nhuận chênh lệch, về lâu dài là bị lệ thuộc, khống chế về giá, thiếu và không làm chủ được công nghệ. Sự yếu kém của ngành công nghiệp chế biến cà phê xuất phát từ hai nguyên nhân: Công nghệ, chất lượng sản phẩm cà phê hòa tan của VN chưa đáp ứng được nhu cầu của nước ngoài. Vì lẽ đó, các doanh nghiệp VN vẫn chọn lối đi xuất khẩu cà phê hạt, đơn giản hơn rất nhiều nhưng mang lại giá trị kinh tế thấp.

Nâng chất lượng, xây dựng thương hiệu bền vững

Theo ông Bùi Xuân Thoa, Giám đốc Công ty Cổ phần Vinacafé Biên Hòa, một doanh nghiệp hàng đầu về công nghệ chế biến sâu cà phê hòa tan ở VN, vừa được Liên Hiệp Quốc trao tặng Giải thưởng Sở hữu trí tuệ thế giới - WIPO 2005, hiện tại nhu cầu cà phê hòa tan của các nước phát triển rất lớn, tuy nhiên đây là thị trường khó tính. Để đáp ứng được nhu cầu và cạnh tranh được với các thương hiệu nổi tiếng ở những thị trường này thì chất lượng sản phẩm vượt trội và giá thành là yếu tố then chốt.

Ông Thoa cho biết, với lợi thế công nghệ, Vinacafé Biên Hòa tiếp tục phát huy bằng cách xây dựng nhà máy mới với công suất 3.200 tấn cà phê hòa tan nguyên chất/năm vào năm 2007 và dự kiến 70% sản lượng dành cho xuất khẩu. Đây cũng là định hướng của Vinacafé nói riêng và định hướng chung của toàn ngành khi VN gia nhập WTO, là sản xuất kinh doanh sản phẩm mang hàm lượng công nghệ và trí tuệ cao nhằm tạo lợi thế cạnh tranh và xây dựng thương hiệu bền vững.