Chống đô la hóa: Lưu ý tính hai mặt

Theo chuyên gia tài chính ngân hàng Lê Văn Hinh, từ những năm 1990, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) VN đã có đề án tổng thể về chống đô la hóa và đã triển khai thực hiện. Nhưng đến nay, định nghĩa, cách hiểu và chấp nhận đô la hóa như thế nào vẫn chưa được đề cập một cách cụ thể, khoa học.

Sẽ giao dịch ngầm nếu cấm mua bán cá nhân

Theo quy luật phân bổ tài sản, trong điều kiện lạm phát, đồng nội tệ yếu, người dân luôn có khuynh hướng chuyển sang tích trữ vàng, bất động sản, USD và diễn biến gần đây của VN cũng theo quy luật này. Trong ngắn hạn, chính sách tiền tệ của NHNN đã nhắm đến mục đích chống hiện tượng đô la hóa nhưng chưa hiệu quả. Trong quản lý ngoại hối, USD vẫn được lưu hành quá mức và không thể hiện bằng bút toán kế toán. Ông Hinh lấy dẫn chứng: Tại nền kinh tế tự do như Singapore, các đồng tiền có khả năng chuyển đổi vẫn được chấp nhận thanh toán tại các khách sạn, cửa hàng nhưng bao giờ cũng có hai bút toán mua ngoại tệ khách muốn thanh toán và bút toán bán nội tệ. Tại VN, việc mua bán nhiều khi là trao tay.

TS Nguyễn Minh Phong, Viện Nghiên cứu Kinh tế xã hội Hà Nội, cho rằng chống đô la hóa là việc cần thiết nhưng phải lưu ý xử lý mặt trái vấn đề. Rủi ro lớn có thể xảy ra là khi chống đô la hóa, hệ thống thanh toán chỉ cho phép dùng đồng nội tệ và phải thu gom USD về. Trong quá trình chuyển hóa USD sang VNĐ, xử lý không khéo sẽ tạo áp lực tăng tiền mặt và lập tức gây lạm phát tiền tệ. Đây là bài học đã gặp phải năm 2007 khi ta nhập về hơn 9 tỉ USD.

PGS-TS Nguyễn Văn Công, Trưởng Ban Kinh tế vĩ mô ĐH Kinh tế Quốc dân Hà Nội, cho rằng chỉ có thể giảm tốc độ đô la hóa chứ không loại bỏ được. Ở các nước đang phát triển, đồng nội tệ chưa có khả năng chuyển đổi thì thị trường song hành là tất yếu. Nếu cấm mua bán cho cá nhân như hiện nay, thị trường sẽ chuyển sang giao dịch ngầm, tỉ giá mua vào bán ra chênh lệch lớn, chi phí tốn kém, rủi ro cao, gây thiệt hại cho người dân.

Không nên quy định lãi suất cơ bản USD

Trước diễn biến bất thường của tỉ giá và hiện tượng ngân hàng “xử ép” khách mua bán USD, gần đây có nhiều ý kiến cho rằng NHNN cần xem xét khả năng quy định lãi suất cơ bản đối với USD để ổn định thị trường ngoại hối. Về vấn đề này, Thống đốc NHNN Nguyễn Văn Giàu cho biết đây sẽ là nội dung nghiên cứu, xem xét khi xây dựng đề án chống đô la hóa.

Tuy nhiên, theo TS Cao Sỹ Kiêm, thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tiền tệ quốc gia, việc quy định lãi suất cơ bản đối với USD sẽ giúp thị trường ổn định hơn, hạn chế bớt yếu tố đầu cơ. Vấn đề này cũng đang được hội đồng bàn thảo và dự định quý III sẽ có quyết định cụ thể về việc ban hành hay không.

TS Nguyễn Minh Phong lại cho rằng đồng USD có ảnh hưởng lớn đối với kinh tế thế giới nhưng chỉ phụ thuộc vào lãi suất cơ bản của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED). Họ đưa ra thế nào thì các nước khác điều chỉnh theo cho phù hợp với giá trị đồng USD tại thị trường quốc tế và cả thị trường nội địa. Do đó, việc ban hành lãi suất cơ bản với USD có thể vượt quá thẩm quyền của một quốc gia. Đồng quan điểm này, ông Lê Văn Hinh cũng cho rằng quy định lãi suất cơ bản với đồng USD không mấy ý nghĩa vì tại bất kỳ thị trường nào, giá trị đồng USD cũng phụ thuộc vào nền kinh tế Mỹ.