Nhập nhằng chế độ hai tỉ giá...

Doanh nghiệp buộc phải bán USD cho ngân hàng theo tỉ giá ngân hàng công bố, nhưng phải mua lại với tỉ giá trên thị trường tự do

Theo thống kê, tỉ lệ xuất khẩu của khu vực tư nhân trong nước đã chiếm hơn 50% xuất khẩu của cả nước ngoài dầu thô. Nhưng không phải toàn khu vực này đều được hưởng tỉ giá ổn định của Ngân hàng Nhà nước (SBV). Việc duy trì chế độ hai tỉ giá (chính thức và trên thị trường tự do) như hiện nay của các ngân hàng (NH) thương mại khiến tâm lý găm giữ đô la vẫn tồn tại. Đồng thời, có không ít doanh nghiệp (DN) nằm trong diện “ưu đãi” (được vay, mua USD theo tỉ giá NH) lại tìm cách “buôn” USD để thu lời.

Khóc, cười vì tỉ giá

Tuy chưa đạt đến đỉnh 18.600 đồng/USD (ngày 6-6) nhưng giá USD mua - bán trên thị trường tự do vẫn chưa có dấu hiệu “hạ nhiệt”. Ngày 18-6, USD mua vào–bán ra vẫn dao động khoảng 17.700 đồng/USD - 18.000 đồng/USD, trong khi tỉ giá công bố tại NH chỉ ở mức 16.461 đồng/USD.

Một số DN cho biết, giá USD trên thị trường tự do tăng mạnh đem lại lợi ích cho không ít DN nhập khẩu bởi việc áp dụng chế độ hai tỉ giá hiện nay cho phép những DN có mối thân tình với NH có thể mua được ngoại tệ của NH theo tỉ giá chính thức. Sau đó sẽ bán ra bên ngoài để hưởng chênh lệch tỉ giá theo kiểu đi buôn, thu lời rất lớn, vì hiện nay tỉ giá chính thức của NH và trên thị trường chênh nhau khoảng 1.300 đồng/USD. Không chỉ vậy, một số DN dựa vào chế độ hai tỉ giá để “định giá hàng nhập cao hơn thực tế” (over-invoicung of imforts). Biện pháp này thường được các DN dùng để tận dụng chênh lệch tỉ giá giữa thị trường chính thức và thị trường tự do cũng như lợi dụng các cơ chế hỗ trợ xuất khẩu và còn có mục đích chuyển tiền ra nước ngoài. Một cách nữa là các DN định giá hàng nhập rẻ hơn thực tế nhằm mục đích trốn thuế cũng làm méo mó số liệu hàng nhập khẩu.

Ngược lại, một số DN vì chế độ hai tỉ giá này lại bị điêu đứng. Lãnh đạo một DN xuất nhập khẩu nội thất, vận tải biển cho biết, các NH thương mại vẫn áp dụng chính sách không bán USD theo tỉ giá công bố cho DN có nhu cầu, mà chỉ bán với giá thực tế 17.500 – 17.600 đồng/USD. Trong khi đó, DN xuất khẩu thu ngoại tệ buộc phải bán cho NH theo tỉ giá công bố. Tính ra, mỗi USD, DN thiệt 877 – 977 đồng. “Mỗi tuần, tôi phải chuyển ra nước ngoài thanh toán khoảng 1 triệu USD, thiệt hại lên tới gần 1 tỉ đồng” - lãnh đạo trên nói.

SBV cần can thiệp sớm

Dù SBV khẳng định chênh lệch cung – cầu USD không quá lớn, SBV đủ khả năng can thiệp để ổn định tỉ giá và can thiệp bán ngoại tệ cho các nhu cầu nhập khẩu hàng hóa thiết yếu... nhưng một số NH thương mại cho rằng nguyên nhân khiến giá USD giao dịch thực tế đội lên so với giá công bố phần lớn là do không tìm đủ nguồn USD để gom vào.

Theo TS Lê Thẩm Dương (Trường ĐH Ngân hàng), NH ép DN về tỉ giá đã dẫn đến những rối loạn trong thanh toán. DN đến lượt mình, buộc phải tăng giá sản phẩm tương ứng với tỉ giá thực tế, hoặc phải ép khách hàng thanh toán theo tỉ giá USD chợ đen. Do vậy, cần phải áp dụng cơ chế quản lý số liệu nhập khẩu chính xác để các nhà điều hành chính sách tỉ giá có thể cân nhắc ấn định tỉ giá sao cho phù hợp và không bị DN lợi dụng để trục lợi.

TS Trần Ngọc Thơ (Trường ĐH Kinh tế TPHCM) cho rằng trước mắt, để kìm giá USD trên thị trường, Nhà nước cần bán ra USD mạnh hơn nữa để đáp ứng đủ cho nhu cầu của DN. Đồng thời chấn chỉnh tình trạng mua - bán tràn lan USD để sớm bình ổn thị trường. Trong bối cảnh lạm phát, việc bán USD dự trữ ra để thu tiền mặt về, vừa ổn định tỉ giá vừa giúp Nhà nước chống lạm phát một cách hiệu quả.