Lý Sơn "khát" nước ngọt

Những đợt nắng nóng kéo dài khiến đảo Lý Sơn (Quảng Ngãi) rơi vào tình trạng thiếu nước ngọt nghiêm trọng

Từ đầu tháng 4-2026 đến nay, tình trạng thiếu nước sinh hoạt lẫn nước phục vụ sản xuất diễn ra nghiêm trọng tại đặc khu Lý Sơn. Khắp nơi, người dân phải dè sẻn từng giọt nước để phục vụ sinh hoạt, sản xuất.

Nhiều diện tích trồng hành, tỏi thiếu nước tưới

Trên các cánh đồng hành, tỏi và hoa màu ở Lý Sơn không khí lao động trở nên khẩn trương hơn bao giờ hết. Dưới cái nắng gay gắt, người dân tất bật kéo ống, vận hành máy bơm, tận dụng tối đa nguồn nước ngầm để cứu cây trồng.

Gia đình ông Lê Thanh Tiễn, ngụ thôn Đông An Vĩnh, cho biết sau khi thu hoạch vụ tỏi cuối tháng 3, ông tiếp tục gieo trồng hơn 5 sào hành. Tuy nhiên, thời tiết khô hạn kéo dài khiến việc chăm sóc gặp nhiều trở ngại.

"Cây hành đang trong giai đoạn phát triển nên rất cần nước. Nếu thiếu nước sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất. Nhưng do lượng nước không đủ nên hành bị chết khô rất nhiều, ước chừng gần 1 sào" - ông Tiễn nói.

Điều đáng chú ý, khu vực sản xuất của gia đình ông Tiễn nằm gần giếng Ông Lý - một trong những nguồn nước ngầm lớn trên đảo - nhưng tình trạng thiếu nước tưới vẫn xảy ra.

"Dù giếng Ông Lý chưa từng cạn nhưng vào cao điểm khô hạn, áp lực sử dụng rất lớn. Có hộ phải kéo đường ống dài hàng trăm mét, thậm chí cả cây số để dẫn nước về ruộng. Vì vậy, việc tiết kiệm nước trở thành yêu cầu bắt buộc" - ông Tiễn cho biết.

Không riêng gia đình ông Tiễn, nhiều hộ nông dân khác ở Lý Sơn cũng thiếu nước phục vụ sản xuất nên phải bỏ hoang hàng chục hecta đất trồng hành, tỏi.

"Những năm đủ nước, cây hành có thể trồng 3 vụ/năm, còn tỏi trồng 1 vụ. Nhưng năm nay hạn đến sớm và kéo dài nên người dân chỉ trồng được 2 vụ hoặc phải cắt giảm diện tích ở những nơi thiếu nước, chuyển sang cây trồng ít cần nước hơn. Gia đình tôi năm nay cũng chỉ trồng 2 vụ hành" - ông Phạm Văn Lý, ngụ thôn Đông An Vĩnh, cho biết.

Hiện Lý Sơn có hơn 300 ha đất sản xuất rau màu nhưng nguồn nước rất hạn chế. Toàn đảo chỉ có một hồ chứa là hồ Thới Lới, cùng 2 công trình cấp nước sinh hoạt và hơn 2.000 giếng khai thác nước ngầm.

Việc khai thác quá mức trong thời gian dài khiến nhiều khu vực suy giảm nguồn nước, thậm chí xảy ra xâm nhập mặn. Từ năm 2016, tỉnh Quảng Ngãi đã cấm đào, khoan giếng mới nhằm bảo vệ nguồn nước.

Tìm giải pháp bền vững

Không chỉ sản xuất, nhu cầu nước sinh hoạt của người dân cũng gặp nhiều khó khăn. Tại một số khu vực như An Vĩnh hay Bến Đình tình trạng thiếu nước vẫn diễn ra. Có nơi người dân phải dùng nước nhiễm mặn để tắm, sau đó tráng lại bằng nước ngọt.

Ông Phạm Thanh Xuân, ngụ thôn Đông An Vĩnh, cho biết vài năm gần đây, cứ vào mùa nắng, đảo Lý Sơn lại thiếu nước ngọt. Nhu cầu sử dụng nước cho sinh hoạt và sản xuất nông nghiệp ngày càng tăng, trong khi nguồn nước ngọt ngày càng khan hiếm khiến người dân lo lắng.

"Bước vào mùa nắng, nguồn nước ngọt trên đảo lại thiếu hụt, tình trạng xâm nhập mặn ngày càng nghiêm trọng. Nhiều người dân phải mua nước với giá cao để phục vụ ăn uống và sinh hoạt" - ông Xuân nói.

Trước tình hình này, chính quyền và người dân Lý Sơn đã triển khai nhiều giải pháp. Tại đảo Bé, người dân xây dựng các bể ngầm để tích trữ nước mưa, tận dụng nguồn nước tự nhiên cho mùa khô. Đồng thời, các bể chứa nước tập trung cũng được tăng cường nhằm bảo đảm nguồn cung.

Ông Nguyễn Văn Huy, Chủ tịch UBND đặc khu Lý Sơn, cho biết địa phương đang xây dựng thêm 2 bể chứa nước mưa quy mô lớn, dự kiến hoàn thành trong năm 2026. Bên cạnh đó, dự án hệ thống bể chứa nước mưa với tổng vốn khoảng 75 tỉ đồng cũng đang được khởi động lại.

Theo quy hoạch phát triển du lịch, Lý Sơn sẽ đầu tư nhà máy khử mặn nước biển để tạo nước ngọt. Đây được xem là giải pháp căn cơ nhằm đáp ứng nhu cầu nước ngày càng cao, nhất là khi lượng khách du lịch không ngừng gia tăng.

Từ ngày 1-7-2025, địa phương đã siết chặt quản lý khai thác nước ngầm, chấm dứt tình trạng khoan giếng tràn lan. Đồng thời, công tác tuyên truyền được đẩy mạnh nhằm nâng cao ý thức sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả; khuyến khích người dân áp dụng các phương pháp tưới tiên tiến để giảm thất thoát nước.

Theo tính toán của ngành chức năng tỉnh Quảng Ngãi, với hơn 10 km² diện tích lưu vực, tổng lượng nước mưa trên đảo ước khoảng 9 triệu m³/năm. Trừ lượng nước thấm vào đất và bốc hơi, còn khoảng 3 triệu m³ nước chảy tràn bề mặt rồi đổ ra biển. Trong khi đó, nhu cầu sử dụng nước cho khoảng 70% hộ gia đình cùng phần diện tích sản xuất nông nghiệp còn lại (khoảng 200 ha) cần hơn 1 triệu m³ nước.

Theo một lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Ngãi, giải pháp khả thi nhất là đầu tư xây dựng hệ thống kênh quanh đảo để thu gom nước mặt vào các bể chứa tập trung. Sau khi hoàn thành, khoảng 1 triệu m³ nước ngọt dự kiến được sử dụng cho sản xuất nông nghiệp và chế biến thủy sản khoảng 600.000 m³; phần còn lại khoảng 400.000 m³ sẽ được xử lý để phục vụ sinh hoạt và phát triển dịch vụ, du lịch.

Khó khăn lớn nhất hiện nay là Lý Sơn đã được quy hoạch, nên cần tháo gỡ các vướng mắc về thủ tục, đất đai mới có thể triển khai xây dựng công trình. 

ĐƠN VỊ ĐỒNG HÀNH