Một doanh nhân ở Hải Phòng sở hữu 18 bảo vật quốc gia

(NLĐO)- Doanh nhân Trần Đình Thăng sở hữu bộ sưu tập cổ vật đồ sộ về số lượng với gần 500 cổ vật. Trong đó, 18 cổ vật đã được công nhận bảo vật quốc gia

Giữa nhịp sống sôi động của thành phố cảng Hải Phòng, có một không gian lặng lẽ, nơi quá khứ ngàn năm được nâng niu, gìn giữ và kể lại bằng ngôn ngữ của đất nung và men ngọc. Đó là bộ sưu tập cổ vật "An Biên", cái tên gợi nhắc về vùng đất cổ của Hải Phòng xưa, do doanh nhân Trần Đình Thăng (Giám đốc Công ty giày Nhật Việt) dày công sưu tầm, gìn giữ suốt nhiều năm.

Từ đam mê đến sứ mệnh

Bộ sưu tập "An Biên" với với gần 500 cổ vật của doanh nhân Trần Đình Thăng đa dạng về chất liệu (gốm, đá, gỗ, kim loại...), phong phú về loại hình (lọ, hũ, âu, bát…).

Đặc biệt, có đến 18 cổ vật đã được Thủ tướng Chính phủ công nhận bảo vật quốc gia. Con số ấy không chỉ là một kỷ lục cá nhân, mà còn là một dấu mốc đặc biệt trong đời sống bảo tồn di sản văn hóa ở Việt Nam, nơi mà trước đây, phần lớn bảo vật quốc gia thường nằm trong các bảo tàng công lập.

Trong khi nhiều nhà sưu tầm cổ vật tư nhân trong và ngoài nước đều có xu thế gắn tên riêng, dùng tên mình hay gia tộc cho các bộ sưu tầm thì ông Trần Đình Thăng lại lấy An Biên tên gọi đầu tiên của vùng đất Hải Phòng do Nữ tướng Lê Chân đặt khi lập nên "Hải tần phòng thủ". Mới thấy, ông trân trọng mảnh đất Hải Phòng nơi ông sinh ra, lớn lên, trưởng thành. Ông có niềm tin nội tâm kiên định bộ sưu tầm An Biên sẽ vượt ngoài giá trị vật thể, hướng tới các giá trị phi vật thể trong lịch sử, văn hóa dân tộc nói chung, là đại diện, sự tự hào của thành phố Cảng nói riêng.

Nhiều người biết đến ông Trần Đình Thăng với tư cách một doanh nhân thành đạt tại TP Hải Phòng. Song song với thương trường, ông lại có một "thế giới" khác, nơi thời gian được đo bằng thế kỷ, nơi giá trị không nằm ở lợi nhuận mà ở chiều sâu lịch sử.

Ông Trần Đình Thăng bộc bạch, ngay từ những ngày đầu sưu tầm cổ vật, cách đây hơn 40 năm, ông đã theo đuổi hiện vật độc bản, tinh túy, đủ giá trị để thành bảo vật quốc gia. Đam mê lịch sử từ nhỏ, ông có cơ hội đi du học ở Liên Xô (trước đây), rồi tự học tập sử dụng thành thạo 4 ngoại ngữ gồm: tiếng Nga, tiếng Pháp, tiếng Nhật Bản, tiếng Anh. Bởi vậy, ông Thăng đọc và nghiên cứu nhiều tài liệu tiếng nước ngoài về lịch sử, văn hóa. Cũng từ đây, ông nuôi dưỡng đam mê sưu tầm cổ vật, nhất là cổ vật Việt Nam. 

Những năm thập niên 80 thế kỷ trước là khoảng thời gian nhiều cổ vật giá trị của Việt Nam "chảy máu" ra nước ngoài, ông và các cộng sự là ông Motohiko Yamazaki, Trưởng hãng Toyota tại Việt Nam và ông Nguyễn Bá Thanh Long (Ủy viên Ban Chấp hành Hội Di sản văn hóa Việt Nam) cố gắng tìm mua tất cả cổ vật trong khả năng, ngăn chặn bán cổ vật trái phép ra nước ngoài. Rồi ông cũng chẳng quản ngại, cùng các cộng sự đi khắp trong và ngoài nước để tìm kiếm các cổ vật có giá trị cao về lịch sử, văn hóa. 

Vất vả, sự kỳ công, thậm chí tốn nhiều tiền bạc…, nhưng với việc 18 bảo vật quốc gia được công nhận nói riêng và giá trị bộ sưu tầm An Biên nói chung là sự đền đáp xứng đáng với cả cuộc đời dày công sức sưu tầm của ông.

"Mỗi món đồ cổ không chỉ là một vật phẩm đẹp. Đó là chứng nhân của một triều đại, một phong cách mỹ thuật, một trình độ kỹ thuật và một hệ giá trị văn hóa. Việc sở hữu chúng không phải để khoe sự giàu có, mà là để giữ gìn một phần hồn cốt dân tộc. Đến thời điểm hiện tại, bộ sưu tập tư nhân An Biên của ông Trần Đình Thăng có gần 500 hiện vật. Toàn bộ hiện vật đều có hồ sơ khoa học, được ông Thăng đăng ký với cơ quan nhà nước" - Doanh nhân Trần Đình Thăng chia sẻ.

18 bảo vật quốc gia - tinh hoa qua các triều đại

Theo đánh giá của các chuyên gia, bộ sưu tập cổ vật An Biên là một di sản lớn, có giá trị lịch sử, văn hóa và khoa học, thể hiện ở số lượng hiện vật, loại hình đa dạng, hình thức độc đáo, tính nguyên gốc và toàn vẹn. Bộ sưu tập An Biên không phải là tập hợp ngẫu nhiên, mà là kết quả của một chiến lược sưu tầm bài bản, định hướng rõ ràng vào các dòng gốm tiêu biểu của lịch sử dân tộc.

18 bảo vật quốc gia trong bộ sưu tập An Biên tiêu biểu, điển hình mang nhiều giá trị độc nhất chỉ thấy ở loại đồ ngự dụng, dòng sản phẩm chính thống được chế tác chuẩn mực, lối thức độc đáo với hình tượng đề tài nghiêm luật, riêng dụng. Đây là tinh hoa kỹ nghệ qua các thời kỳ, triều đại trong lịch sử dân tộc.

Theo tín ngưỡng dân gian, 18 là số của sự cân bằng âm dương, thuận tự nhiên đem năng lượng, điều tốt lành. Việt Nam có 18 đời vua Hùng; trong Phật giáo có 18 vị la hán… Còn bộ sưu tầm của ông Trần Đình Thăng có 18 bảo vật quốc gia. Đây là minh chứng tầm vóc của bộ sưu tầm An Biên, mang yếu tố tâm linh, với dãy thần số học trình tự 3.6.9 tương ứng số hiện vật được công nhận là bảo vật quốc gia 3 năm liên tiếp.

Năm 2021, 9 hiện vật gốm men trắng, có từ triều Lý gồm 4 ấm, 2 liễn và 3 đĩa nằm trong bộ sưu tập của ông Thăng được công nhận bảo vật quốc gia. Tiếp đó, năm 2022, ông Thăng có thêm 6 hiện vật được công nhận là bảo vật quốc gia gồm 2 chiếc đĩa gốm men ngọc (niên đại: Thời Lý, thế kỷ XI - XII); đĩa gốm men lam tím (niên đại: Thời Lê sơ, thế kỷ XV); lư hương gốm hoa lam (niên đại: Thời Lê sơ, thế kỷ XV); 2 đài đồng đốt trầm, nắp tượng nghê (niên đại: thế kỷ XVI - XVII). Năm 2023, 3 hiện vật gồm Bình đồng Đông Sơn (An Biên), niên đại: Văn hóa Đông Sơn, Thế kỷ II - I trước sau Công nguyên; Bình gốm hoa nâu, niên đại: Thế kỷ XI - XII; Lư hương gốm men lam xám, niên đại: Khoảng niên hiệu Hưng Trị (1588 - 1591), đời vua Mạc Mậu Hợp, được công nhận là bảo vật quốc gia.

Với cá nhân ông Thăng, những con số là năng lượng hồn cốt văn hóa, mạch ngầm của nguồn cội, của các cổ vật đối đãi duyên phúc đủ đầy để những con số cát lành hiện hữu trong bộ sưu tầm, hiển chứng điều "báu vật tầm quý nhân". Cổ vật, bảo vật, di sản là niềm tự hào, điểm tựa, động lực văn hóa để phát triển của mỗi dân tộc, quốc gia và của cả nhân loại.

Nhận diện giá trị ở tầm khoa học và quản lý

Vào cuối năm 2025, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch TP Hải Phòng đã tổ chức Hội thảo khoa học "Giá trị Bộ sưu tập cổ vật tư nhân An Biên".

Hội thảo có sự tham dự của đại diện lãnh đạo Cục Di sản văn hóa - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Viện Khảo cổ học, Hội Di sản văn hóa Việt Nam, Hội Khảo cổ học Việt Nam, Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, Bảo tàng Lịch sử Quốc gia Việt Nam, Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam.

Đại diện lãnh đạo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hải Phòng nhấn mạnh, di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia là bộ phận của di sản văn hóa. Di vật là hiện vật có giá trị về lịch sử, văn hóa, khoa học; đối với cổ vật giá trị đó mang tính tiêu biểu và có niên đại từ 100 năm trở lên. Đối với bảo vật quốc gia, giá trị được nâng tầm, thể hiện sự đặc biệt quý hiếm, tiêu biểu của đất nước.

Ở Hải Phòng, doanh nhân Trần Đình Thăng đã sở hữu bộ sưu tập cổ vật đồ sộ về số lượng (với gần 500 cổ vật), đa dạng về chất liệu (gốm, đá, gỗ, kim loại...), phong phú về loại hình (lọ, hũ, âu, bát…). Đặc biệt, có đến 18 cổ vật đã được Thủ tướng Chính phủ công nhận bảo vật quốc gia. Đó không chỉ là niềm vinh dự, tự hào của cá nhân chủ sưu tập mà còn của cả TP Hải Phòng.

Các nhà nghiên cứu đánh giá đây là các hiện vật gốc, độc bản được bảo quản hoàn hảo. Như bảo vật "Bình gốm hoa nâu" là pháp bảo đựng xá lị, pháp thân thuộc dòng đồ phục vụ Phật giáo triều Lý, là hiện vật tiêu biểu sự phát triển đỉnh cao kỹ nghệ gốm thời Lý, với màu men trắng ngà, điểm men nâu và các băng cánh sen được chạm tỉa với kỹ thuật chỉnh chu, tinh mỹ. Bình cao 25,5 cm, đường kính miệng 22,7 cm, đường kính đáy 18 cm, trọng lượng 2,7 kg. 

Bảo vật "Bình đồng Đông Sơn" mang họa tiết đặc trưng thời văn hóa Đông Sơn, được ứng dụng lối đúc thủng lần đầu được thấy thể hiện không gian 3 chiều, bố cục theo hình tròn khí vật và chuyển động của hươu và bò, ngược chiều kim đồng hồ ở băng văn đế bình. Đây là chiếc bình độc nhất vô nhị tại Việt Nam.

Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hải Phòng tổ chức Hội thảo khoa học "Giá trị Bộ sưu tập cổ vật tư nhân An Biên - Hải Phòng" với mong muốn tiếp tục nhận diện sâu sắc, khoa học và đầy đủ hơn về giá trị của bộ sưu tập cổ vật tư nhân An Biên với tư cách là một phần của di sản văn hóa dân tộc, nguồn sức mạnh nội sinh, nguồn lực của sự phát triển văn hóa Hải Phòng. Từ đó, cung cấp những luận cứ khoa học để tham mưu cho thành phố đề ra chủ trương, nhiệm vụ và giải pháp phát huy giá trị di sản văn hóa trong thời gian tới.