Nguy cơ lộ dữ liệu cá nhân từ chatbot AI

Các chuyên gia khuyến nghị người dùng cần duy trì thói quen kiểm chứng thông tin khi sử dụng chatbot

Tại Việt Nam, AI đang được ứng dụng rộng rãi trong đời sống số. Theo một báo cáo mới nhất của Meta, Việt Nam hiện dẫn đầu khu vực châu Á - Thái Bình Dương về mức độ ứng dụng AI trong nhóm doanh nghiệp (DN) nhỏ và vừa (SME), với 93% SME cho biết đã sử dụng AI, bao gồm các chatbot AI. Thực tế này cho thấy AI đã vượt qua giai đoạn thử nghiệm để trở thành một phần quen thuộc trong vận hành và tương tác hằng ngày.

Cầu nối hữu ích

Với người dùng Việt Nam, chatbot AI không được nhìn nhận như một công nghệ phức tạp, mà chủ yếu được sử dụng để hỏi nhanh, lọc thông tin và hỗ trợ mua sắm. Các nền tảng phổ biến như ChatGPT, Gemini, Grok, Copilot… cùng chatbot tích hợp trên sàn thương mại điện tử (TMĐT), website của các thương hiệu thời trang, giáo dục... đang xuất hiện ngày càng nhiều trong hành trình tiêu dùng.

Anh Minh Tuấn, nhân viên văn phòng tại TP HCM, cho biết anh sử dụng chatbot AI thường xuyên trong khoảng một năm trở lại đây. Trước mỗi quyết định mua đồ công nghệ, anh thường hỏi ChatGPT hoặc Gemini để so sánh nhanh các sản phẩm cùng tầm giá, nắm ưu - nhược điểm từng lựa chọn, từ đó có cái nhìn tổng quan trước khi đọc review hay tham khảo giá. Với các thông tin thời sự hoặc xu hướng đang được bàn luận trên mạng xã hội, anh dùng Grok để nắm nhanh bức tranh chung, sau đó kiểm tra lại bằng ChatGPT nhờ có dẫn nguồn rõ ràng, giúp tiết kiệm thời gian và tránh bị cuốn theo thông tin giật gân. "AI không thay tôi quyết định, nhưng giúp tôi đỡ bị rối. Khi đọc các tin, bài đánh giá sản phẩm, người dùng rất dễ bị dẫn dắt bởi quảng cáo hoặc KOL. Bây giờ tôi có thêm một lớp lọc thông tin trước khi tự cân nhắc" - anh Tuấn chia sẻ.

Trong lĩnh vực thời trang, nhiều người dùng cũng dần quen với việc trò chuyện cùng chatbot để được gợi ý trang phục theo nhu cầu cá nhân như đi làm, đi chơi, phong cách tối giản hay nổi bật, dáng người cao - thấp - gầy. Việc hỏi - đáp diễn ra nhanh và riêng tư, đặc biệt phù hợp với những câu hỏi chi tiết. Chị Ngọc Anh, nhân viên truyền thông tại TP HCM, cho biết "AI giúp tôi nắm nhanh khung kiến thức khi cần xử lý nhiều tài liệu trong thời gian ngắn. Chatbot AI cũng giúp tôi phân tích dữ liệu, báo cáo nhanh cho cấp trên, rất tiện. Trước đây, mua sắm lo không biết phối đồ nào hợp, nay có AI tiện hơn nhiều, chỉ cần cung cấp thông tin chi tiết" - chị nói.

Theo ghi nhận, không chỉ các sàn TMĐT, ngày càng nhiều DN trong các lĩnh vực bán lẻ, giáo dục, du lịch, tài chính - ngân hàng, bất động sản, y tế và dịch vụ tiêu dùng đã tích hợp chatbot AI trên website, ứng dụng và fanpage. AI vì vậy đang dần trở thành cầu nối quan trọng giữa giai đoạn tìm hiểu thông tin và quyết định sử dụng sản phẩm, dịch vụ. Đáng chú ý, 73% người tiêu dùng Việt Nam cho biết họ cảm thấy thoải mái khi trao đổi với DN thông qua chatbot AI.

Cẩn trọng khi trò chuyện với AI

Ông Khôi Lê, Giám đốc quốc gia thị trường Việt Nam, cho hay năm 2026, người tiêu dùng linh hoạt chuyển đổi giữa việc tìm hiểu sản phẩm trên mạng xã hội, cân nhắc với sự hỗ trợ của AI và mua sắm thông qua các cuộc trò chuyện, tạo nên một vòng trải nghiệm liền mạch. "Trong bối cảnh đó, DN Việt Nam cần nắm bắt những thay đổi này để nâng cao năng lực cạnh tranh và xây dựng kết nối ý nghĩa với khách hàng" - ông Khôi Lê nhấn mạnh.

Cùng với những cơ hội rõ rệt, việc chatbot AI ngày càng hiện diện sâu trong đời sống số cũng đặt ra không ít thách thức về độ tin cậy thông tin và an toàn dữ liệu người dùng. Các hệ thống này không thể thay thế vai trò của chuyên gia trong những lĩnh vực đòi hỏi độ chính xác và trách nhiệm cao như y tế, pháp lý, tài chính hay thông tin thời sự. AI nên được xem là công cụ tham khảo, hỗ trợ quá trình ra quyết định, thay vì là nguồn thông tin cuối cùng.

Các chuyên gia khuyến nghị người dùng cần duy trì thói quen kiểm chứng thông tin khi sử dụng chatbot. Mọi câu trả lời từ AI nên được coi là bản nháp thông minh, cần đối chiếu lại số liệu, tên riêng và sự kiện với các nguồn chính thống. Việc đặt câu hỏi theo hướng tham khảo, yêu cầu chatbot chỉ ra những điểm chưa chắc chắn hoặc tự kiểm tra lại lập luận cũng giúp hạn chế sai lệch và tăng mức độ an toàn thông tin. Khi gặp những câu hỏi vượt ngoài phạm vi dữ liệu hoặc hiểu biết, mô hình vẫn có xu hướng đưa ra câu trả lời nghe có vẻ thuyết phục, dù thông tin có thể chưa hoàn toàn đúng. Đây là đặc điểm công nghệ cần được người dùng nhận thức rõ, không phải lỗi đơn lẻ của từng nền tảng.

Bên cạnh rủi ro về thông tin, quyền riêng tư và dữ liệu cá nhân đang trở thành mối quan ngại ngày càng lớn khi chatbot AI dần giữ vai trò trung tâm trong tìm kiếm và mua sắm trực tuyến. Giao diện trò chuyện khuyến khích người dùng chia sẻ nhiều hơn bằng ngôn ngữ tự nhiên, từ sở thích, nhu cầu đến bối cảnh cá nhân. Điều này vô hình trung mở rộng phạm vi thu thập dữ liệu, khiến các bản ghi hội thoại chatbot trở thành loại dữ liệu nhạy cảm, tiềm ẩn rủi ro tương đương dữ liệu giao dịch. Theo bà Anna Larkina, chuyên gia phân tích dữ liệu web và quyền riêng tư tại Kaspersky, hành vi tìm kiếm trực tuyến đang thay đổi sâu sắc. Thay vì gõ từ khóa ngắn, người dùng ngày càng chuyển sang tìm kiếm bằng hình ảnh hoặc mô tả chi tiết hơn, đòi hỏi lượng dữ liệu đầu vào lớn và cá nhân hóa cao. Trong bối cảnh đó, quản trị dữ liệu cẩn trọng và minh bạch sẽ là yếu tố then chốt để DN duy trì niềm tin của khách hàng.

"Ngoài ra, những thay đổi liên tục về thuế, phí và quy định thương mại cũng có thể bị lợi dụng làm mồi nhử cho các hình thức lừa đảo trực tuyến. Các ưu đãi bất thường, quảng cáo miễn thuế hay phí vận chuyển thấp bất hợp lý có thể đánh vào tâm lý tiết kiệm của người mua, đặc biệt là nhóm SME và người tiêu dùng thiếu kinh nghiệm" - chuyên gia Kaspersky nói.