Ổn định vĩ mô, thực thi cải cách: Nền tảng cho tăng trưởng 2026

(NLĐO) - Tăng trưởng cao gây áp lực lớn điều chỉnh chính sách để giảm khả năng lạm phát quay trở lại, ổn định vĩ mô.

Tăng trưởng Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) đạt trên 8% năm 2025, tạo đà tăng trưởng 2 con số giai đoạn 2026-2030. Những nền tảng phát triển được tạo lập, tích lũy động lực phát triển bứt phá.

Tuy nhiên, tăng trưởng cao gây áp lực lớn điều chỉnh chính sách để giảm khả năng lạm phát quay trở lại, ổn định vĩ mô. Đồng thời, quá trình cải cách triển khai quyết liệt nhất là từ năm 2026, nhiều luật được sửa đổi và ban hành như Luật quản lý thuế, Luật Đất đai, nhà ở, bất động sản, đấu thầu, Luật Đầu tư/PPP sửa đổi bước vào giai đoạn triển khai, vì thế cần ban hành văn bản hướng dẫn chi tiết để thực hiện như Nghị định, Thông tư, Quyết định, chỉ thị. Quá trình này có thể dẫn đến điểm nghẽn như ban hành chậm, trách nhiệm phân cấp chưa rõ ràng, thủ tục thiếu đơn giản gây lãng phí thời gian và tăng chi phí tuân thủ. Vì thế cần có những giải pháp quyết liệt để chủ động, tích cực trong giải quyết những vướng mắc này.

Ổn định vĩ mô là ưu tiên hàng đầu

Từ cuối năm 2025, có dấu hiệu lạm phát quay trở lại. Theo nhiều báo cáo tình hình thị trường, giá cả nhiều loại hàng tiêu dùng có xu hướng tăng lên do nhu cầu tăng cuối năm nhất là chi tiêu mua sắm dịp lễ tết, du khách quốc tế tăng có khả năng đạt con số 20 triệu khách, du lịch nội địa đạt 130 triệu khách, đồng thời với chí phí tăng lên do cải cách tiền lương và lãi suất ngân hàng tăng nhẹ. Các ngân hang thương mại tăng lãi suất huy động từ khoảng 5% lên 7% từ đầu Quý IV. Hơn nữa, với việc tinh gọn quyết liệt bộ máy, sắp xếp lại các bộ và cơ quan quản lý, bỏ cấp huyện, sáp nhập tỉnh, sáp nhập xã cùng với việc hoàn thành giải quyết chế độ cho hơn 110 ngàn cán bộ nghỉ việc, lượng kinh phí chi trả lên tới khoảng 160 ngàn đồng càng góp phần tăng lượng tiền trong lưu thông. Bên cạnh đó, chính sách thuế quan của Mỹ, xung đột Nga- Ukraina, xung đột vũ trang vùng Trung Đông, Thái Lan- Campuchia ảnh hưởng không nhỏ đến chuỗi cung ứng, làm tăng chi phí nhập khẩu nhóm nguyên vật liệu, linh kiện, máy móc thiết bị, làm tăng lạm phát nhập khẩu. Những dấu hiệu mất giá đối ngoại đồng Việt Nam so với các ngoại tệ chủ chốt đòi hỏi cơ chế giám sát tỷ giá chặt chẽ và có biện pháp phòng ngừa rủi ro hối đoái cao nhất.

Việc đẩy mạnh giải ngân cuối năm đầu tư công cùng với khuyến khích đầu tư tư nhân bằng Nghị quyết 68/NQ-TW về phát triển kinh tế tư nhân góp phần làm tăng chi tiêu, kích thích tổng cầu. Xu hướng tăng chi tiêu cho nghiên cứu và phát triển của khu vực tư và công, đẩy mạnh đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp và các tổ chức từ Nghị quyết 57/NQ-TW về đột phá khoa học- công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia thúc đẩy chi tiêu không nhỏ trong toàn bộ nền kinh tế.

Tổng thể lại, vẫn có khả năng nguy cơ lạm phát quay trở lại trong năm 2026 cho nên ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, bảo đảm cân đối cung- cầu, kết hợp hiệu quả chính sách tài khóa- tiền tệ cần được ưu tiên hàng đầu để bảo đảm thực hiện mục tiêu do Quốc hội đề ra là kiểm soát lạm phát trong khoảng 4%.

Đẩy nhanh thực thi cải cách

Quá trình cải cách đang trên đà thực hiện với tốc độ cao, bảo đảm xây dựng thể chế ổn định, đồng bộ, có hiệu năng, hiệu lực và hiệu quả cao, tạo chỗ dựa vững chắc để tăng trưởng. Đây là kết quả của 40 năm đổi mới liên tục, cường độ ngày càng cao, tốc độ ngày càng lớn và phạm vi ngày càng rộng. Năm 2025 đánh dấu con số kỷ lục - Quốc hội thông qua 49 đạo luật và 4 Nghị quyết cũng như đánh dấu việc kết thúc nhiệm kỳ Quốc hội khóa 10. Đây là việc đặt nền móng để năm 2026 tiếp tục quá trình cải cách theo chiều sâu, cụ thể hóa các đạo luật và nghị quyết tạo bước ngoặt phát triển mới.

Các đạo luật quan trọng như Luật Đất đai, Luật Đầu tư, Luật thuế, Luật Quy hoạch và các đạo luật liên quan đến phát triển công nghệ, trí tuệ nhân tạo, thương mại điện tử, lĩnh vực nông nghiệp…cần được chi tiết hóa kịp thời để bảo đảm hiệu lực thực thi trong năm 2026. Đây là khối lượng công việc rất lớn cần tới hàng trăm văn bản hướng dẫn thi hành, hàng ngàn quy định mới đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ, phương thức làm việc khoa học để hạn chế sự chồng chéo, bỏ sót hoặc thiếu khả thi.

Năm 2026 cũng là năm của nhiệm kỳ Quốc hội mới, sẽ có những thay đổi trong phương thức làm việc tăng tăng hiệu năng, hiệu lực và hiệu quả các hoạt động của Quốc hội nhất là trong xây dựng và ban hành, giám sát thực hiện các loại văn bản quy phạm pháp luật và Nghị quyết của Quốc hội. Do đó, cũng cần một khoảng thời gian chuyển tiếp để các đại biểu Quốc hội mới làm quen với nhiệm vụ mới, kế thừa và phát huy hiệu quả kết quả các nhiệm kỳ trước.

Khung khổ pháp luật mới phải tuân thủ chặt chẽ nguyên tắc phục vụ sự phát triển, bảo đảm phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, công bằng, minh bạch và tuân thủ nghiêm túc cac cam kết quốc tế. Đồng thời, phương châm thúc đẩy quyền kinh doanh, cắt giảm các điều kiện kinh doanh và tối giản hóa các quy định, doanh nghiệp có quyền làm những gì pháp luật không cấm, tăng tính cạnh tranh của môi trường kinh doanh nhất là coi trọng cải thiện môi trường cấp tỉnh, thúc đẩy huy động nguồn lực phát triển phải được quán triệt đầy đủ. Nhiều lĩnh vực phát triển mới gắn với tiến bộ công nghệ diễn ra liên tục, công nghệ chiến lược, công nghiệp công nghệ cao và công nghiệp sáng tạo đòi hỏi tư duy xây dựng pháp luật có tính tiên liệu cao, tạo được khung pháp luật đủ rộng, thông thoáng, khuyến khích đổi mới sang tạo và chấp nhân rủi ro.

Mối quan hệ giữa việc kiểm soát, quản lý và thúc đẩy sự phát triển của các quy định pháp luật nhất là các quy định mang tính đặc thù địa phương là cơ sở phát huy tính tự chủ, sáng tạo địa phương cao nhất, nhưng không loại trừ khả năng làm giảm tính thống nhất quốc gia của luật pháp, tăng chi phí điều chỉnh.

Bên cạnh đó, nhiều hàng rào kỹ thuật mới trong thương mại quốc tế có hiệu lực thực hiện như Cơ chế điều chỉnh biên giới các bon (CBAM) của Liên minh châu Âu (EU), các thỏa thuận ngừng đánh thuế Mỹ- Trung có thể chấm dứt, các biện pháp liên quan đến phòng vệ thương mại mới có khả năng xuất hiện đòi hỏi quy định mới để duy trì tốc độ tăng trưởng cao của xuất khẩu theo Chiến lược xuất- nhập khẩu hàng hóa giai đoạn 2021-2030, các quy định mới về đầu tư nước ngoài theo hướng công nghệ cao, xanh hóa, cam kết phát thải ròng thấp và đáp ứng mục tiêu phát triển bền vững. Đây cũng tạo áp lực không nhỏ đến hoàn thiện thể chế phát triển.

Những nhiệm vụ đặt ra trên đây phục vụ mục tiêu phát triển dài hạn để đưa đất nước thành quốc gia có thu nhập trung bình cao năm 2030 và nước công nghiệp có thu nhập cao năm 2045 đòi hỏi tính nhất quán rất cao, tầm nhìn dài hạn, tính đồng bộ, bao trùm và tuân theo những tiêu chuẩn phát triển mới. Nếu nhưng biện pháp hoàn thiện thể chế mang tính toàn diện và đồng bộ rất cao trong năm 2026 đạt được như mong đợi sẽ tạo

Cách tiếp cận mới phù hợp bài toán "kép"

Để bảo đảm tăng trưởng ít nhất 10% liên tục trong giai đoạn 2026-2030, cần giải quyết bài toán "kép"- kiểm soát chặt chẽ lạm phát và giảm thiểu những vướng mắc, bất cập và tính phức tạp trong hoàn thiện quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành thực chất nhằm bảo đảm quy định pháp luật là khung khổ pháp lý tin cậy, bảo đảm pháp luật phục vụ triệt để sự phát triển nhưng vẫn bảo đảm mức độ kiểm soát chặt chẽ, nghiêm minh, cần có cách tiếp cận mới. Đây là việc giải quyết mối quan hệ giữ ổn định và phát triển trong giai đoạn phát triển mới.

Những nền tảng tạo lập được trong tăng trưởng kinh tế đang tạo tiềm lực vững chắc để bảo đảm ổn định kinh tế như tăng trưởng duy trì mức cao, xuất- nhập khẩu đạt con số gần 1000 tỷ đô la năm 2025, đầu tư nước ngoài thu hút đạt con số kỷ lục khoảng 30 tỷ đô la Mỹ. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch đúng hướng- giảm tỷ trọng nông nghiệp(12%) và tăng tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ (88%). Nhiều doanh nghiệp Việt Nam tạo chỗ đứng quan trọng trong khu vực và thế giới.

Thứ nhất, cần kiên định mục tiêu tăng trưởng cao 2 con số liên tục coi như đó là mục tiêu phải duy trì trong ít nhất 5 năm liên tiếp để định hướng chính sách, biện pháp huy động nguồn lực hiệu quả, đồng bộ. Theo đó, việc duy trì ổn định nhất là kiểm soát lạm phát cần được coi trọng. Việc thúc đẩy tăng trưởng có thể tăng cung tiền lên con số 14-16% và tăng trưởng tín dụng cao có thể lên tới 16-18% nhưng cần hướng dòng tín dụng đó vào công nghệ cao, nông nghiệp, công nghiệp hỗ trợ, khỏi nghiệp đổi mới sang tạo, giảm thiểu dòng tín dụng vào các lĩnh vực có nguy cơ tạo đầu cơ cao, gây bong bóng trong nền kinh tế, gây lạm phát. Tận dụng các ưu đãi của các hiệp định, cam kết quốc tế để giảm chi phí nhập khẩu, gắn với ổn định tỷ giá để giảm thiểu lạm phát nhập khẩu. Khuyến khích doanh nghiệp chuyển đổi số đồng bộ, quyết liệt để tiết kiệm chi phí, đẩy mạnh cải thiện môi trường kinh doanh theo hướng đơn giản, tính gọn, tối giản và giảm thiểu chi phí tuân thủ, chi phí phi chính thức.

Thứ hai, cần coi trọng nâng cao chất lượng trong ban hành các loại văn bản quy phạm pháp luật, các quy định hướng dẫn thông qua tuân thủ nghiêm túc trình tự, thủ tục ban hành, huy động nguồn nhân lực trình độ cao trong xây dựng, phát huy cơ chế phản biện khoa học và tham chiếu kinh nghiệm quốc tế, tuân thủ nguyên tắc "công dân và doanh nghiệp được làm những gì pháp luật không cấm". Đồng thời, coi trọng cập nhật, tham chiếu, đối sánh kinh nghiệm quốc tế, phát huy các kết quả phát triển của khoa học pháp lý vào ban hành các quy định pháp luật. Phát triển cơ chế sandbox (thử nghiệm) để tăng tính hiệu năng và khả thi của quy định pháp luật. Tiến hành đánh giá tác động các loại quy định để dự báo tác động nhằm có cơ chế điều chỉnh phù hợp.

Thứ ba, cần bảo đảm sự đồng hành chặt chẽ, thường xuyên giữa chính phủ và doanh nghiệp để không dẫn đến các sai sót trong xây dựng các loại văn bản quy phạm pháp luật. Cần coi trọng việc tổ chức thực hiện, thông tin, tuyên truyền, giải thích, hưỡng dẫn chi tiết tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm giải trình.Coi trong phát huyb tiến bộ trong nền tảng công nghệ thông tin, mạng xã hội để lan tỏa cao nhất các quy định pháp luật này để vừa tiếp nhận phản hối tác đông, vừa năng cao ý thức, trách nhiệm tuân thủ của các đối tượng hữu quan, tăng hiệu năng, hiệu lực và hiệu quả của việc thực hiện.