Giậm chân tại chỗ vì chây ỳ

Đã hơn 3 năm thực hiện Quyết định số 64/2003/ QĐ-TTg (ngày 22-4-2003) phê duyệt kế hoạch xử lý triệt để các cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng trên toàn quốc. Tuy nhiên, ngày 21-12, hội nghị sơ kết 3 năm thực hiện Quyết định 64, cho thấy tình hình không thay đổi nhiều so với trước đó một năm.

Điệp khúc thiếu vốn, thiếu mặt bằng

Theo Ban Chỉ đạo liên ngành thực hiện Quyết định 64 (Ban Chỉ đạo), đến thời điểm này, trong danh sách 439 cơ sở phải xử lý ô nhiễm triệt để giai đoạn 2003-2007, mới có 145 cơ sở xử lý triệt để ô nhiễm (32%), 225 cơ sở đã và đang triển khai các biện pháp xử lý (51,25%); còn 69 cơ sở chưa có biện pháp xử lý ô nhiễm nào đáng kể. Tuy nhiên, trong 145 cơ sở thông báo đã hoàn thành, chỉ có 26 cơ sở được Bộ Tài nguyên và Môi trường cấp quyết định chứng nhận. Kết thúc năm 2005, số cơ sở thực hiện xong xử lý là 108.

Cục trưởng Cục Bảo vệ Môi trường, Chánh Văn phòng Ban Chỉ đạo, TS Trần Hồng Hà, cho rằng sở dĩ chỉ đạt được kết quả èo uột so với mục tiêu và nhiệm vụ Thủ tướng giao là do... 12 nguyên nhân. Theo ông Hà, nguyên nhân chủ yếu mà các địa phương, cơ sở thường biện bạch cho việc chậm thực thi xử lý hay di dời là thiếu vốn đầu tư cho các biện pháp xử lý ô nhiễm triệt để. Tiếp đó là “điệp khúc” thiếu quỹ đất dành cho các cơ sở phải di dời địa điểm sản xuất, khó tiếp cận vốn vay từ Quỹ Bảo vệ môi trường VN... Ông Hà thậm chí còn lý giải cho sự chậm trễ là do bản kế hoạch xử lý triệt để các cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng được hoàn thành từ năm 2000, nhưng đến đầu năm 2003 mới được phê duyệt.

Sẽ tạo điều kiện cho doanh nghiệp xử lý ô nhiễm

Tại hội nghị, Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường Mai Ái Trực nhấn mạnh, cuối năm 2007 sẽ là thời điểm “khóa sổ” và cơ sở gây ô nhiễm sẽ buộc phải đình chỉ hoạt động nếu chưa tiến hành di dời hoặc xử lý triệt để việc gây ô nhiễm. Ông Trực cho biết, để thúc đẩy nhanh việc tiến hành xử lý, doanh nghiệp sẽ phải chịu trách nhiệm bỏ kinh phí ra để xử lý cải tạo môi trường đã hủy hoại và được vay vốn. Đối với doanh nghiệp, cơ sở công ích Nhà nước (bãi rác, kho thuốc sâu...) sẽ có chính sách tạo điều kiện để vay vốn không lãi suất từ Quỹ Bảo trợ, Ngân hàng Phát triển VN hay Quỹ Bảo vệ môi trường... Về mặt bằng, theo ông Trực, chính quyền địa phương có trách nhiệm bố trí quỹ đất cho doanh nghiệp cũng như cơ sở di dời, kể cả đơn vị do Trung ương quản lý. Từ vấn đề vốn, ông Trực cũng cho biết, các cơ sở sử dụng công nghệ xử lý môi trường do trong nước sản xuất sẽ được hỗ trợ thêm về giá.

Đồng thời, cơ sở gây ô nhiễm còn được miễn, giảm tiền sử dụng đất, tiền thuê đất; hỗ trợ, bồi thường tái định cư đối với các trường hợp phải di dời địa điểm; được hỗ trợ một phần từ nguồn thu tiền sử dụng đất tại địa điểm cũ để đầu tư mở rộng, di dời... Các cơ sở kinh doanh di chuyển ra khỏi đô thị theo quy hoạch được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp 2 năm kể từ khi có thu nhập chịu thuế và giảm 50% thuế doanh nghiệp cho 2 năm tiếp theo.

Tuy nhiên, theo ông Trần Hồng Hà, những ưu đãi trong vấn đề xử lý môi trường không phải đến lúc này mới có, nhưng vấn đề “giậm chân” tại chỗ còn phụ thuộc vào sự tích cực của lãnh đạo các ngành và địa phương. Do vậy, nhiều đại biểu tại hội nghị đã nhất trí là cần tăng cường hơn nữa vai trò trách nhiệm và xây dựng một cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành và các địa phương. “Điều quan trọng để giải quyết triệt để cơ sở gây ô nhiễm vẫn là chế tài xử phạt và phải xử phạt đúng người, đúng tội để giảm thiểu sự chây ỳ từ nhiều năm nay” – ông Hà nói.