Một doanh nhân bị oan sai 10 năm

LTS: Sau khi kiểm tra 7 hồ sơ vụ án mà tòa tuyên bị cáo không phạm tội tại VKSND TP Cần Thơ, Phó Viện trưởng VKSND Tối cao Dương Thanh Biểu vừa có kết luận: Hầu hết các bản cáo trạng sao chép y nguyên kết luận điều tra; 4/7 hồ sơ kiểm sát viên không chuẩn bị đề cương xét hỏi dù 7 vụ án đều mang tính chất phức tạp... Báo NLĐ lật lại một số vụ oan sai được xem là “kỳ án”

Đó chính là ông Nguyễn Đình Chiến hiện là tổng giám đốc Công ty Cổ phần Đầu tư-Thương mại Bắc Hà. Khi đang là giám đốc Công ty TNHH Cung ứng hàng xuất nhập khẩu phía Bắc (Hải Phòng), ông Chiến đã bị khởi tố và bắt tạm giam vào tháng 10-1996 vì bị cho rằng có hành vi “Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản XHCN”. Tháng 4-1998, TAND TP Cần Thơ xét xử sơ thẩm đã tuyên phạt ông Chiến 18 năm tù.

Bị giam oan 28 tháng

Phải mất gần 10 năm lao lý, trải qua 5 bản kết luận điều tra, nhiều lần điều tra bổ sung, 2 lần thay đổi tội danh, 4 bản cáo trạng, 2 bản kháng nghị phúc thẩm của VKSND TP Cần Thơ, 2 lần tòa trả hồ sơ, 5 lần đưa ra xét xử, 28 tháng bị tạm giam, ông Chiến mới có được kết quả trắng án như ngày hôm nay.

Năm 1995, vốn của 38 cổ đông trong Công ty Cổ phần Đầu tư bất động sản Hải phòng (Vimproco) đã hơn 15 tỉ đồng, trong đó vốn của ông Nguyễn Đình Chiến trên 9 tỉ đồng. Cho đến năm 1996 ông Chiến được bầu làm chủ tịch HĐQT công ty. Năm 1994, ông Chiến đại diện cho 2 doanh nghiệp ở Hải Phòng ký kết hợp đồng mua hơn 9.000 tấn đường của Công ty Xuất nhập khẩu Mekonimex Cần Thơ. Lô đường này sau đó được bán cho doanh nghiệp của Lý Hóc Lỷ ở Sóc Trăng với bảo lãnh của ngân hàng. Nhưng gặp kẻ lừa đảo, lại bị ngân hàng ở Sóc Trăng bội tín nên doanh nghiệp ông Chiến nợ tiền của Mekonimex Cần Thơ hơn 43 tỉ đồng. Với số nợ này, các cơ quan tố tụng Cần Thơ bắt tạm giam ông Chiến, khép ông Chiến vào tội hình sự.

Vụ án được đưa ra xét xử lần thứ nhất từ ngày 6 đến 9-4-1998, cáo trạng quy kết ông Chiến chiếm đoạt 19 tỉ đồng nhưng tòa chỉ xem xét 3,5 tỉ đồng. Tòa phúc thẩm lần thứ nhất từ ngày 29 đến 30-1-1999 đã tuyên ông Chiến vô tội. Ngày 29-2-2000, xem xét giám đốc thẩm cũng không tán thành với việc kết tội thiếu căn cứ của cáo trạng. Nhiều lần tòa án hoãn xử, trả hồ sơ yêu cầu điều tra lại. Tuy nhiên, VKSND TP Cần Thơ vẫn khăng khăng, nhất mực quy tội ông Chiến.

Hình sự hóa tranh chấp kinh tế

Qua nhiều giai đoạn điều tra, truy tố, xét xử, ngày 3-3-2006, TAND TP Cần Thơ xử sơ thẩm tuyên ông Chiến vô tội. VKSND TP Cần Thơ kháng nghị án sơ thẩm cho rằng ông Chiến có tội.

Ngày 10-7-2006, tòa phúc thẩm TAND Tối cao tại TPHCM mở phiên phúc thẩm. Tại phiên phúc thẩm, đại diện VKSND Tối cao khẳng định: Các hợp đồng kinh tế ông Chiến ký cũng như quá trình thực hiện là rõ ràng, nợ xảy ra là quan hệ dân sự nên việc truy tố ông tội hình sự là không đúng. Đại diện VKSND Tối cao tại phiên tòa đã rút toàn bộ kháng nghị của VKSND TP Cần Thơ. HĐXX chấp thuận và tuyên bố đình chỉ xét xử phúc thẩm, bản án sơ thẩm tuyên ông Chiến vô tội có hiệu lực từ ngày 10-7-2006.

Trong kết luận của VKSND Tối cao tại 7 “kỳ án” oan sai cho rằng trong đánh giá chứng cứ cơ quan điều tra và VKSND chưa chú trọng giải quyết làm rõ những mâu thuẫn trong lời khai của bị can, bị hại, nhân chứng trong suốt quá trình điều tra. Trong vụ án Nguyễn Đình Chiến: VKSND trả hồ sơ cho cơ quan điều tra 3 lần, tòa án trả hồ sơ để điều tra bổ sung 2 lần (giai đoạn sơ thẩm lần thứ 2). Cơ quan điều tra và VKSND TP Cần Thơ xác định bị can Chiến có hành vi lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt trên 43 tỉ đồng của Công ty Xuất nhập khẩu Mekonimex Cần Thơ. Tuy nhiên, theo kết luận của VKSND Tối cao thì các hợp đồng được ký kết giữa ông Chiến và Công ty Xuất nhập khẩu Mekonimex Cần Thơ có cam kết nếu chậm thanh toán thì chịu lãi suất ngân hàng quy định, nếu có tranh chấp thì thương lượng, không thương lượng được thì giải quyết qua trọng tài kinh tế. Mặt khác, bị can Chiến nợ của Công ty Xuất nhập khẩu Mekonimex Cần Thơ 43 tỉ đồng nhưng quá trình điều tra không đủ chứng cứ chứng minh ông Chiến đã chiếm đoạt tài sản như thế nào. Đồng thời, thực chất đây là hợp đồng kinh tế, lẽ ra cần được giải quyết bằng quan hệ pháp luật kinh tế.

Quyết định của tòa phúc thẩm TAND Tối cao tại TPHCM ngày 10-7-2006 xác định “bản án sơ thẩm của TAND TP Cần Thơ có hiệu lực pháp lý”, tuyên ông Chiến vô tội nhưng VKSND TP Cần Thơ vẫn cố tình “dây dưa”, không chấp nhận xin lỗi và khôi phục quyền lợi cho ông Chiến để kéo dài gần 2 năm.