Quyền lực "vàng đen": Giá đắt của mặt trái
Kế hoạch tăng sản lượng dầu của Venezuela hứa hẹn lợi ích kinh tế nhưng bị cảnh báo sẽ phải trả cái giá khí hậu khổng lồ, làm chậm chuyển dịch năng lượng sạch
Ngay sau chiến dịch đột kích vào Venezuela hồi đầu tháng 1, Tổng thống Mỹ Donald Trump nhiều lần tuyên bố ông muốn thúc đẩy ngành sản xuất dầu khí của quốc gia Nam Mỹ này. Tuy nhiên, giới chuyên gia lập tức cảnh báo ý định nói trên sẽ phải trả bằng "một cái giá khủng khiếp cho khí hậu".
Chi phí khí hậu cực lớn
Từ mức đỉnh 3,7 triệu thùng/ngày của thập niên 1970, lượng dầu mỏ sản xuất của Venezuela giảm dần về khoảng 1,3 triệu thùng/ngày vào năm 2018. Đến tháng 12 năm ngoái, con số này là 963.000 thùng/ngày, theo dữ liệu của Tập đoàn S&P Global.
Theo ông Paasha Mahdavi, phó giáo sư khoa học chính trị tại Đại học California, Santa Barbara (Mỹ), việc nâng sản lượng của Venezuela lên mức 1,5 triệu thùng/ngày sẽ tạo ra khoảng 550 triệu tấn CO2 mỗi năm. Đây là mức ô nhiễm carbon cao hơn cả lượng phát thải hằng năm của các nền kinh tế lớn như Anh và Brazil.
Chi phí khí hậu đặc biệt lớn bởi Venezuela sản xuất một trong những loại dầu có cường độ carbon cao nhất thế giới - theo tờ The Guardian. Trữ lượng dầu của nước này vào loại dồi dào hàng đầu thế giới - tương đương 300 tỉ thùng, như ước tính của Viện Năng lượng (Anh) và loại dầu cũng thuộc nhóm "bẩn" nhất thế giới. Chưa hết, ông John Sterman, chuyên gia về khí hậu và kinh tế tại Viện Công nghệ Massachusetts (MIT - Mỹ), chỉ ra việc gia tăng hoạt động khoan dầu tại Venezuela sẽ kéo giá dầu toàn cầu xuống thấp và làm chậm đà chuyển dịch cần thiết sang năng lượng tái tạo và xe điện.
Đắt giá không kém, theo đúng nghĩa đen, là chi phí để sản xuất dầu mỏ nói chung và vực dậy ngành này ở Venezuela nói riêng. Trước cuộc gặp với các lãnh đạo ngành dầu mỏ Mỹ vào chiều 9-1, ông Donald Trump tiết lộ các "ông lớn" này sẽ chi ra "ít nhất 100 tỉ USD" cho kế hoạch của ông tại Venezuela. Tuy nhiên, tạp chí Politico tường thuật rằng ngay trong cuộc gặp, Giám đốc điều hành Exxon Mobil Darren Woods nói thẳng là "không thể đầu tư" trong các điều kiện hiện tại của Venezuela.
The Guardian dẫn tính toán của Công ty Phân tích Energy Aspects cho thấy muốn tăng sản lượng dầu của Venezuela thêm 500.000 thùng/ngày sẽ tiêu tốn khoảng 10 tỉ USD và mất chừng 2 năm. Theo công ty tư vấn ngành Rystad Energy, để quay lại mức 2 triệu thùng/ngày vào đầu những năm 2030 sẽ cần khoảng 110 tỉ USD đầu tư. Cụ thể hơn, ông Jim Burkhard, chuyên gia phân tích của S&P Global, chỉ ra cần đổ những khoản đầu tư lớn vào Venezuela để hồi sinh khoảng 28.000 giếng dầu không còn hoạt động, tái khởi động hoạt động khoan thăm dò vốn đứt đoạn từ năm 2019... Các mỏ dầu lớn nhất của Venezuela bao gồm 14 mỏ "siêu khổng lồ", trong đó 11 mỏ còn hơn 50% trữ lượng.
Một giàn bơm dầu bỏ hoang ở TP Cabimas - Venezuela Ảnh: AP
Một trang trại điện gió của Đan Mạch trên biển Baltic Ảnh: AP
Nhiều cánh cửa khác
Dầu mỏ là một nguồn tài nguyên hữu hạn, đến một lúc nào đó sẽ cạn kiệt. Việc phụ thuộc quá nhiều vào dầu mỏ khiến các quốc gia dễ bị tổn thương trước biến động giá cả và tình trạng thiếu hụt nguồn cung, thậm chí rơi vào thế lệ thuộc vào các quốc gia giàu dầu mỏ.
Những lợi ích của các giải pháp năng lượng thay thế bao gồm giảm phát thải, giảm phụ thuộc vào dầu mỏ nhập khẩu (tăng cường an ninh năng lượng) và giảm tác động tiêu cực đến môi trường. Nhờ vào các tiến bộ công nghệ, các loại năng lượng này cũng ngày càng phải chăng hơn.
Giải pháp thay thế khả thi nhất hiện nay là điện mặt trời, bởi ánh nắng là nguồn tài nguyên dồi dào. Ước tính chỉ cần một diện tích từ khoảng 500.000 km² đến 1,1 triệu km² là đủ để cung cấp năng lượng cho toàn thế giới. Diện tích này còn nhỏ hơn tổng diện tích của Tây Ban Nha hoặc Nam Phi. Năng lượng gió là một giải pháp đầy hứa hẹn khác, với nhiều trang trại điện gió hiện được xây dựng ngoài khơi và ở những địa điểm đặc biệt có nhiều gió. Tuy nhiên, việc xây dựng hạ tầng cần thiết có thể rất tốn kém và điện năng tạo ra từ tua-bin gió thường đắt hơn so với một số nguồn năng lượng khác.
Ngoài ra còn phải kể đến năng lượng sóng biển, một "ngôi sao đang lên" trong lĩnh vực năng lượng tái tạo, khai thác sức mạnh của các con sóng đại dương để phát điện. Dù vẫn đang ở giai đoạn đầu so với điện mặt trời hay điện gió, năng lượng sóng biển có tiềm năng rất lớn. Nó có mật độ năng lượng cao hơn gió và mặt trời, nghĩa là có thể tạo ra nhiều điện hơn trên cùng một đơn vị diện tích. Không giống như mặt trời và gió vốn mang tính gián đoạn, sóng biển dễ dự đoán hơn, cung cấp nguồn điện ổn định hơn.
Một giải pháp tiềm năng khác là nhiên liệu sinh học, được sản xuất từ vật chất hữu cơ như thực vật, bao gồm 2 loại chính là biodiesel (thay thế dầu diesel) và bioethanol (có thể pha trộn với xăng). Các loại nhiên liệu này được dùng cho phương tiện giao thông và thậm chí cho phát điện. Cũng có thể dùng trong giao thông là pin nhiên liệu hydro, với ưu điểm không phát thải khí nhà kính.
Bên cạnh những giải pháp trên, không thể không kể đến những "gương mặt" quen thuộc hơn như thủy điện, năng lượng địa nhiệt, năng lượng hạt nhân...
Chìa khóa công nghệ
Đi cùng những ưu điểm như đã nêu, các giải pháp năng lượng thay thế tồn tại nhiều hạn chế. Chẳng hạn, năng lượng mặt trời và năng lượng gió mang tính gián đoạn, tức là chỉ có thể sử dụng khi có nắng hoặc có gió. Điều này khiến chúng kém ổn định hơn so với các nguồn năng lượng truyền thống như dầu mỏ và khí đốt.
Để từng bước khắc phục nhược điểm cũng như giảm chi phí để mở rộng thương mại hóa các nguồn năng lượng mới, công nghệ là chìa khóa then chốt. Ví dụ, các tấm pin mặt trời có thể tạo ra điện vào ban đêm thông qua một quá trình gọi là làm mát bức xạ. Với nhiên liệu sinh học, người ta đang chờ đợi những tiến bộ có thể hóa giải điểm yếu hiện nay của loại năng lượng này là cạnh tranh đất đai với cây lương thực, làm dấy lên lo ngại về tính bền vững. Trong tương lai, nhiên liệu sinh học thế hệ thứ hai - được sản xuất từ nguồn không phải lương thực như tảo hoặc phế thải gỗ - là giải pháp khắc phục hứa hẹn.
Không chỉ vậy, giới nghiên cứu vẫn đang miệt mài tìm kiếm lối ra cho những nút thắt của năng lượng sóng biển (môi trường đại dương khắc nghiệt gây hư hại thiết bị), năng lượng hydro (việc sản xuất tốn kém, mất thời gian và khó lưu trữ lượng lớn), năng lượng hạt nhân (cải thiện mức độ an toàn của lò phản ứng)...