Rộng cửa cho điện mặt trời mái nhà

Cho phép bán điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu thụ dư trên 50% là cần thiết nhưng phải tháo gỡ vướng mắc để việc mua bán trực tiếp được thuận lợi

Tại Dự thảo lần 3 về Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 57/2025 quy định cơ chế mua bán điện trực tiếp giữa đơn vị phát điện tái tạo và khách hàng sử dụng điện lớn và Nghị định 58/2025 quy định chi tiết một số điều của Luật Điện lực về phát triển điện năng lượng tái tạo, năng lượng mới, Bộ Công Thương lần đầu đề xuất nâng tỉ lệ cho phép bán điện dư với tỉ lệ cao hơn 50%.

Tỉ lệ mua bán có thể vượt quá 50%

Lý giải về đề xuất trên, Bộ Công Thương cho biết quy định tỉ lệ mua vượt quá 50% sẽ chỉ được áp dụng từ khi dự thảo Nghị định trên có hiệu lực đến ngày 31-12-2030. Việc bổ sung quy định này là để khuyến khích phát triển điện mặt trời mái nhà trong giai đoạn đến năm 2030 trên cơ sở ý kiến đồng thuận của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN). Theo đó, từ ngày 1-1-2031, tỉ lệ mua bán sản lượng điện dư chỉ ở mức dưới 50%.

Tổ chức, cá nhân lắp đặt điện mặt trời mái nhà phải thông báo về việc phát triển nguồn điện này. Cụ thể, tổ chức, cá nhân lắp đặt nguồn điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ có công suất từ 100 KW trở lên và không đấu nối với hệ thống điện quốc gia có trách nhiệm gửi thông báo tới UBND cấp xã - nơi lắp đặt nguồn điện các thông tin về: tên tổ chức, cá nhân; quy mô công suất; địa điểm, thời điểm bắt đầu thực hiện, thời điểm hoàn thành và đưa nguồn điện vào sử dụng. UBND cấp xã có trách nhiệm tổng hợp, hằng năm báo cáo Sở Công Thương.

Theo Bộ Công Thương, quy định gửi thông báo tới UBND cấp xã để phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và để thuận tiện cho tổ chức, cá nhân phát triển nguồn điện thực hiện thủ tục. Đồng thời, bổ sung quy mô công suất phải gửi thông báo để phù hợp với thực tiễn.

Góp ý cho dự thảo lần 3, Tổng Công ty Điện lực miền Trung (EVNCPC) đề xuất trường hợp cho phép mua bán sản lượng điện dư với tỉ lệ cao hơn 50% thì cơ quan soạn thảo cần quy định cụ thể. Để phù hợp với chính sách khuyến khích từng thời kỳ và khả năng tiếp nhận của lưới điện, tỉ lệ điện dư được mua nên được Bộ Công Thương tính toán và công bố định kỳ. "Nội dung trong dự thảo nghị định dễ gây hiểu nhầm trong thực tế, cần được quy định cụ thể là trước ngày 31-12-2030 được mua bao nhiêu %, sau năm 2030 được mua bao nhiêu phần trăm" - tổng công ty này góp ý.

Sở Công Thương tỉnh Đồng Tháp cũng cho rằng cần xem xét để đồng bộ quy định về tỉ lệ bán điện dư nhằm tránh mâu thuẫn. Trong khi đó, Tổng Công ty Điện lực TKV kiến nghị xem xét nâng tỉ lệ sản lượng điện dư của hệ thống điện mặt trời mái nhà được phép bán lên trên 50% để tăng tính khuyến khích đầu tư. Về vấn đề này, Bộ Công Thương cho biết sẽ tiếp thu, sửa đổi tại dự thảo sửa đổi Nghị định 58/2025.

Làm gì để dễ mua bán điện trực tiếp?

Ông Bùi Văn Thịnh, Chủ tịch Hiệp hội Điện gió và Điện Mặt trời Bình Thuận, đánh giá hiện nay, chính sách phát triển nguồn điện mặt trời mái nhà, điện mặt trời nổi, điện gió trên bờ... đã được "mở bung". Song, các nhà đầu tư vẫn mong muốn có chính sách giá mua điện ổn định, phù hợp; đồng thời hệ thống lưới truyền tải đủ khả năng đáp ứng nhu cầu phát triển của điện sạch.

Chỉ ra nút thắt của việc phát triển điện mặt trời mái nhà, TS Nguyễn Anh Tuấn, Ủy viên thường trực Ban Chấp hành Hiệp hội Năng lượng Việt Nam, cho rằng mặc dù đã có Nghị định 57/2025 về cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) nhưng các khu công nghiệp vẫn lúng túng trong việc bán điện trực tiếp giữa các doanh nghiệp cùng khu công nghiệp, điều này cho thấy có rào cản pháp lý. Do vậy, cần sớm hoàn thiện hướng dẫn thực hiện DPPA trong khu công nghiệp và nới lỏng thủ tục cấp phép điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ.

TS Trần Mai Trang, Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam), chỉ rõ Nghị định 57/2025 đã mở ra cơ hội cho các doanh nghiệp lớn tham gia vào cơ chế DPPA. Tuy nhiên, phạm vi điều chỉnh của nghị định này chưa bao trùm đến các hộ gia đình hoặc doanh nghiệp vừa và nhỏ - vốn là nhóm chủ thể chính trong triển khai hệ thống điện mặt trời áp mái tự tiêu.

Do đó, các địa phương cần phối hợp với các tổ chức tài chính xây dựng các gói tín dụng xanh, lãi suất ưu đãi, nhằm hỗ trợ người dân tiếp cận nguồn vốn đầu tư hệ thống điện mặt trời công suất nhỏ. Ngoài ra, cần xem xét miễn hoặc giảm thuế giá trị gia tăng và thuế nhập khẩu cho các thiết bị điện mặt trời áp mái chính hãng, đặc biệt là pin quang điện, bộ inverter và thiết bị lưu trữ.

Theo TS Trần Mai Trang, các thành phố lớn có thể thử nghiệm mô hình cộng đồng năng lượng, trong đó nhiều hộ dân cùng đầu tư chung hệ thống điện mặt trời mái nhà và chia sẻ sản lượng điện tiêu thụ qua lưới ảo hoặc mô hình điện vi mô. Những mô hình này đặc biệt phù hợp với khu tập thể, khu chung cư hoặc vùng ngoại thành - nơi có không gian mái đủ lớn. Ngoài ra, có thể xem xét mô hình "điện mặt trời mái nhà chia sẻ" giữa các doanh nghiệp trong khu công nghiệp hoặc tổ hợp sản xuất - dịch vụ, kết hợp pin lưu trữ để tối ưu hiệu quả sử dụng vào giờ cao điểm. 

ĐƠN VỊ ĐỒNG HÀNH