Sân khấu TP HCM với hai sự kiện lớn về cố tác giả Lê Duy Hạnh và Kỳ nữ Kim Cương

(NLĐO) - Câu chuyện xây dựng tri thức cho sân khấu Việt từ tác giả Lê Duy Hạnh và NSND Kim Cương được văn nghệ sĩ TP HCM quan tâm

Sáng 29-5, Hội Sân khấu TP HCM - Sân khấu TP HCM tổ chức cuộc gặp gỡ các nhà nghiên cứu, tác giả, đạo diễn, nghệ sĩ và nhà báo tại trụ sở Hội Sân khấu TP HCM (5B Võ Văn Tần, phường Xuân Hòa, TP HCM) nhằm trao đổi về việc thực hiện công trình sách về NSND Kim Cương "Kỳ nữ Kim Cương với thoại kịch miền Nam" và chuẩn bị hội thảo khoa học về tác giả Lê Duy Hạnh "Cổ tích thời hiện đại".

Tham dự buổi gặp gỡ có các nhà nghiên cứu, tác giả, đạo diễn, nghệ sĩ và nhà báo như: NSND Trần Minh Ngọc, PGS TS Nguyễn Thị Minh Thái, NSND Trần Ngọc Giàu (Chủ tịch Hội Sân khấu TP HCM), Tiến sĩ Lê Hữu Luân, Nhà nghiên cứu sân khấu Nguyễn Phượng, Tiến sĩ Lê Hồng Phước (ĐH KHXHNV TP HCM), PGS TS Huỳnh Quốc Thắng (Hội đồng Lý luận phê bình VHNT TP HCM), TS Nguyễn Phúc An, NSƯT Ca Lê Hồng, soạn giả Đăng Minh, soạn giả Đức Hiền; các nhà báo: Cát Vũ, Nguyễn Chương, Hoàng Kim, NSND Việt Anh, tác giả Trần Văn Hưng, tác giả Võ Tử Uyên, Nghiên cứu sinh Châu Hoài Phương (ĐH KHXHNV TP HCM)… cùng đông đảo hội viên Hội Sân khấu TP HCM.

Nghiên cứu để tìm ra bài học quý của thế hệ trẻ làm sân khấu

Điểm đáng chú ý nhất của buổi gặp gỡ không nằm ở câu chuyện tổ chức in sách hay hội thảo, mà nằm ở sự thống nhất trong một quan điểm: nghiên cứu sân khấu hôm nay ngoài việc ghi nhận công lao, hai câu hỏi được đặt ra xuyên suốt cuộc trao đổi: đóng góp được gì và hôm nay học được gì? 

Đó cũng là lý do nhiều ý kiến cho rằng công trình in sách về NSND Kim Cương và Hội thảo về tác giả Lê Duy Hạnh được đặt trong mối quan hệ với hiện tại và tương lai của sân khấu, thay vì chỉ nhìn về quá khứ.

PGS TS Huỳnh Quốc Thắng thẳng thắn nhận định: "Nếu viết xong chỉ để đọc cho vui thì rất phí. Hội thảo phải tạo ra bài học nghề nghiệp, tạo ra tri thức để đào tạo thế hệ kế tiếp".

Kim Cương: nghệ sĩ và là một hiện tượng văn hóa

Nếu công trình về NSND Kim Cương được triển khai, đây sẽ không chỉ là một cuốn sách về một nghệ sĩ nổi tiếng được Sở VH-TT TP HCM phối hợp cùng Hội Sân khấu TP HCM tổ chức.

Nhiều ý kiến đề xuất phải nhìn NSND Kim Cương như một hiện tượng văn hóa đặc biệt của sân khấu miền Nam và sân khấu Việt Nam.

"Hơn 70 năm hoạt động nghệ thuật, Kim Cương hiện diện trong nhiều vai trò: diễn viên, tác giả, đạo diễn, người tổ chức sân khấu và người hoạt động xã hội. Đáng chú ý hơn, nhiều nhà nghiên cứu cho rằng việc nghiên cứu Kim Cương cần vượt khỏi phạm vi sự nghiệp cá nhân để đặt vào dòng chảy lớn hơn: lịch sử kịch nói miền Nam, quá trình tiếp biến giữa cải lương và kịch nói, sự hình thành phong cách diễn xuất Nam Bộ và vai trò của sân khấu đại chúng" – PGS TS Nguyễn Thị Minh Thái nói.

Một hướng nghiên cứu được nhiều người quan tâm là xem NSND Kim Cương như "biểu tượng đạo đức của sân khấu Việt Nam". Tiến sĩ Lê Hữu Luân nhận định: "Bởi hình ảnh của bà trong công chúng không chỉ gắn với vai diễn mà còn gắn với lòng nhân ái, trách nhiệm xã hội và sự bền bỉ với nghề".

Tác giả Lê Duy Hạnh luôn đi trước thời đại

Nếu NSND Kim Cương được xem là đại diện cho dòng sân khấu công chúng, thì tác phẩm của Lê Duy Hạnh được nhiều người nhìn nhận như đại diện của một dòng kịch trí tuệ và chạm đến vấn đề đương đại không bao giờ lạc hậu.

"Kịch của tác giả Lê Duy Hạnh không viết để kể chuyện mà để đối thoại. Đối thoại với lịch sử, xã hội và buộc người xem đối thoại với chính mình. Điều này khiến sân khấu của ông vừa hấp dẫn giới nghiên cứu vừa đặt ra thách thức lớn với đạo diễn và khán giả. Không ít người thừa nhận nhiều kịch bản của Lê Duy Hạnh đi trước khả năng biểu đạt của sân khấu đương thời" – Nhà báo Cát Vũ nhận định.

NSND Trần Ngọc Giàu cho rằng, cách xử lý không gian, thời gian, cấu trúc phi tuyến và tính giả tưởng khiến nhiều tác phẩm khó dựng, khó tiếp cận nhưng cũng chính điều đó tạo nên giá trị tiên phong.

"Điều đáng lo nhất hiện nay không phải chúng ta chưa hiểu hết tác giả Lê Duy Hạnh, mà là vẫn chưa nhìn thấy rõ ai sẽ tiếp nối con đường của ông" - NSND Trần Ngọc Giàu nhấn mạnh.

Từ nghiên cứu nghệ sĩ đến đào tạo thế hệ kế tiếp

Có lẽ vấn đề lớn nhất được đặt ra tại cuộc gặp gỡ là câu chuyện đào tạo. Các ý kiến đều thống nhất rằng nghiên cứu sân khấu phải đi đến đích cuối cùng là chuyển hóa thành bài học nghề nghiệp.

Học gì từ Kim Cương để đào tạo diễn viên? Học gì từ Lê Duy Hạnh để đào tạo tác giả? Học gì từ những nghệ sĩ lớn để xây dựng đội ngũ sáng tạo cho công nghiệp văn hóa?

Trong bối cảnh TP HCM đang hướng đến vai trò trung tâm công nghiệp văn hóa của cả nước, những câu hỏi ấy trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Cuộc gặp gỡ sáng 29-5 chưa đưa ra những kết luận cuối cùng cho công trình in sách về NSND Kim Cương và tiến tới Viện Nghiên cứu Bảo tồn và Phát huy văn hóa dân tộc sẽ phối hợp với Sở VH-TT TP HCM, Hội Sân khấu TP HCM tổ chức hội thảo về tác giả Lê Duy Hạnh sẽ không nhằm tưởng niệm, mà đi vào việc nghiên cứu sâu sắc về những giá trị di sản văn hóa, nghệ thuật qua các tác phẩm thuộc nhiều thể loại của ông.