Siết phát thải, kích hoạt thị trường carbon

Lần đầu tiên, tổng hạn ngạch phát thải khí nhà kính được phân bổ cho 110 cơ sở phát thải lớn, chuẩn bị cho việc vận hành thị trường carbon

Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà mới đây ký Quyết định 263/2026 của Thủ tướng phê duyệt tổng hạn ngạch phát thải khí nhà kính thí điểm cho giai đoạn 2025-2026.

110 cơ sở thuộc diện thí điểm

Hạn ngạch phát thải khí nhà kính là giới hạn tối đa lượng khí nhà kính (quy đổi sang CO2) mà một quốc gia, ngành công nghiệp hoặc doanh nghiệp (DN) được phép phát thải trong một khoảng thời gian nhất định (thường là 1 năm). Hiểu một cách đơn giản, mỗi DN sẽ được cấp một mức trần phát thải. Nếu phát thải thấp hơn mức này thì không bị ảnh hưởng, nếu vượt quá thì phải mua thêm hạn ngạch từ đơn vị khác hoặc chịu chế tài theo quy định.

Theo Quyết định 263/2026, tổng hạn ngạch phát thải khí nhà kính thí điểm giai đoạn 2025-2026 được phân bổ cho 34 nhà máy nhiệt điện, 25 cơ sở sản xuất sắt thép và 51 cơ sở sản xuất xi-măng. Trong đó, tổng hạn ngạch phát thải khí nhà kính thí điểm năm 2025 là 243.082.392 tấn CO2 tương đương và năm 2026 là 268.391.454 tấn.

Từ tổng hạn ngạch này, Thủ tướng giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với Bộ Công Thương và Bộ Xây dựng thí điểm phân bổ hạn ngạch cho các cơ sở trong 2 năm 2025 và 2026. Các bộ có trách nhiệm hướng dẫn triển khai; tổ chức đánh giá, tổng kết quá trình thí điểm; đề xuất hoàn thiện quy định pháp luật về kiểm kê khí nhà kính và cơ chế phân bổ hạn ngạch. Bộ Công Thương và Bộ Xây dựng theo dõi, đánh giá việc thực hiện hạn ngạch của các cơ sở thuộc phạm vi quản lý. Kết quả thí điểm sẽ là cơ sở để hoàn thiện khung pháp lý về kiểm kê khí nhà kính và cơ chế phân bổ hạn ngạch trong các giai đoạn tiếp theo.

Ông Hoàng Anh Dũng, Tổng Giám đốc Công ty Intraco, nhận định việc thí điểm phân bổ hạn ngạch carbon cho các cơ sở sản xuất là cần thiết để vận hành thị trường carbon. Dự kiến năm 2026, Việt Nam bắt đầu thí điểm thị trường carbon, tuy nhiên khó khăn lớn nhất khi vận hành sàn giao dịch là phải cân bằng giữa cung và cầu. Phía cung cần có các dự án chất lượng tốt để hình thành hệ thống tín chỉ carbon của Việt Nam. Từ đó, tạo nguồn cung tín chỉ carbon cho DN thuộc lĩnh vực sắt, thép, xi-măng, nhiệt điện - những ngành bắt buộc phải mua tín chỉ mới đáp ứng hạn ngạch.

2.166 cơ sở phải kiểm kê khí nhà kính

Để thực hiện tốt cơ chế phân bổ hạn ngạch, DN bắt buộc phải kiểm kê khí nhà kính. Theo Cục Biến đổi khí hậu - Bộ Nông nghiệp và Môi trường, kiểm kê khí nhà kính không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn xuất phát từ áp lực hội nhập quốc tế, yêu cầu trong các hiệp định thương mại và đòi hỏi phát triển thị trường carbon trong nước. Mặt khác, sức ép cạnh tranh và nhu cầu tiết kiệm chi phí cũng buộc DN coi kiểm kê khí nhà kính là công cụ quản trị rủi ro, định hướng chiến lược trong bối cảnh chuyển dịch sang mô hình phát thải thấp.

Theo Quyết định 13/2024 của Thủ tướng, cả nước có 2.166 cơ sở thuộc danh mục phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính. Bên cạnh đó, các DN điện tử, các nhà sản xuất và nhập khẩu còn phải lưu ý thực hiện trách nhiệm tái chế sản phẩm theo cơ chế EPR (trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất). Đây là những quy định quan trọng mà DN cần chủ động chuẩn bị để tuân thủ. Tuy nhiên, bà Nguyễn Thị Giang - Chủ tịch HĐQT, Tổng Giám đốc Công ty Green In - nêu thực tế nhiều DN trong diện bắt buộc kiểm kê khí nhà kính nhưng lại không biết, chỉ khi được cung cấp danh sách tra cứu mới phát hiện.

Bà Trần Thị Ngọc Anh, đại diện Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng quốc gia - Bộ Khoa học và Công nghệ, cho biết trong quá trình hướng dẫn và thẩm tra kiểm kê, ghi nhận nhiều DN thường mắc lỗi bỏ sót nguồn phát thải trực tiếp từ hệ thống xử lý nước thải hoặc môi chất lạnh rò rỉ; loại trừ nguồn phát thải gián tiếp nhưng không giải thích thỏa đáng; thu thập dữ liệu thiếu chính xác hoặc không đầy đủ; áp dụng sai hệ số phát thải... "Vì vậy, các DN mong muốn các bộ, ngành tiếp tục phối hợp hướng dẫn chuyên sâu, đào tạo thực hành kiểm kê. Điều này không chỉ giúp DN đáp ứng yêu cầu pháp lý mà còn tận dụng được cơ hội từ thị trường carbon đang hình thành" - bà Ngọc Anh thông tin.

Về phía cơ quan quản lý, ông Nguyễn Tuấn Quang, Phó Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu - Bộ Nông nghiệp và Môi trường, khẳng định sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm tạo hành lang pháp lý đồng bộ cho mục tiêu Net Zero của quốc gia vào năm 2050 (phát thải ròng bằng 0). Trong đó, áp dụng hiệu quả các công cụ định giá carbon như thuế carbon, sàn giao dịch hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon, đồng thời kết nối với thị trường khu vực và thế giới. 

ĐƠN VỊ ĐỒNG HÀNH