Sớm ứng phó với hạn, mặn

Các địa phương ở ĐBSCL đang chủ động các kịch bản ứng phó với hạn, mặn trong mùa khô 2025 - 2026 từ sớm nhằm bảo đảm sản xuất và sinh hoạt

Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam vừa đưa ra dự báo xâm nhập mặn mùa khô 2025-2026 tại ĐBSCL ở mức trung bình hoặc dưới trung bình nhiều năm, khả năng thay đổi chậm, gần với quy luật tự nhiên nhiều năm.

Nhiều giải pháp thiết thực từ cơ sở

Thời kỳ mặn cao nhất dự kiến vào giai đoạn cuối tháng 2 đến tháng 4, với ranh giới mặn 4‰ từ 40 - 55 km tính từ cửa sông. Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam khuyến cáo các địa phương cần chủ động các giải pháp thích ứng với hạn hán và xâm nhập mặn trong năm theo điều kiện như dự báo.

Trong khi đó, theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN-MT), nguồn nước mùa khô 2025-2026 trên lưu vực sông Cửu Long cơ bản đáp ứng nhu cầu sinh hoạt, sản xuất nhưng vẫn tiềm ẩn nguy cơ thiếu nước cục bộ do xâm nhập mặn.

Tại Đồng Tháp, mặn có thể lên đến Mỹ Phong (sông Cửa Tiểu) và Mỹ Tho (sông Cửa Đại). Tuy nhiên, nguy cơ thiếu nước cục bộ vẫn có thể xảy ra tại một số địa phương, đặc biệt là một số xã cuối nguồn thuộc các tỉnh như Tây Ninh, Đồng Tháp, Vĩnh Long, Cà Mau.

Sở NN-MT tỉnh Vĩnh Long dự báo ranh mặn 4‰ trong mùa khô 2025-2026 có thể xâm nhập đến xã Giao Long trên sông Cửa Đại; khu vực Tiên Thủy - Phước Mỹ Trung trên sông Hàm Luông; Nhuận Phú Tân - Trung Ngãi - Quới An trên sông Cổ Chiên và xã An Phú Tân trên sông Hậu. Ranh mặn 1‰ có thể vươn xa trên 70 km, ảnh hưởng đến nhiều khu vực thuộc xã Chợ Lách và xã Trà Ôn. Theo kịch bản, khoảng 83/124 xã, phường của tỉnh nằm trong vùng có nguy cơ bị ảnh hưởng, với độ rủi ro thiên tai cấp 2. Trường hợp mặn gay gắt như mùa khô lịch sử 2019-2020, phạm vi ảnh hưởng có thể lên tới 117/124 xã, phường, với rủi ro thiên tai cấp 3.

Ông Trần Hữu Nghị - Phó Chủ tịch UBND xã Chợ Lách, tỉnh Vĩnh Long - chia sẻ: "Mức độ xâm nhập mặn dự kiến sẽ sâu hơn mức trung bình nhiều năm, nhưng ít nghiêm trọng hơn so với mùa khô 2024-2025. Tuy nhiên, tình hình xâm nhập mặn vẫn có thể diễn biến phức tạp, dẫn đến thiếu nước, xâm nhập mặn sâu vào nội đồng, đe dọa nghiêm trọng đến sản xuất nông nghiệp, sinh hoạt của người dân và phát triển kinh tế - xã hội của xã".

Trước những dự báo đó, nhiều địa phương ở Vĩnh Long đã triển khai các giải pháp thiết thực từ cơ sở. Tại xã Chợ Lách, chính quyền đã xây dựng các kịch bản ứng phó chi tiết với các mức ranh mặn từ 1‰ - 4‰. Công tác giám sát được tổ chức chặt chẽ: mỗi ấp có ít nhất 2 điểm đo mặn hằng ngày, thông tin được tổng hợp về ban chỉ huy phòng thủ dân sự xã.

Đặc biệt, xã vận động các điểm kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật trang bị máy đo mặn để hỗ trợ người dân trực tiếp kiểm tra. Cùng với đó, người dân được hướng dẫn nạo vét ao hồ, sử dụng bạt, túi ni-lông để trữ nước ngọt tại hộ gia đình, tạo nguồn dự phòng quan trọng.

Tại Cà Mau, tình trạng xâm nhập mặn ở một số vùng thuộc xã Hồng Dân và xã Ninh Thạnh Lợi trong nhiều năm qua thường xảy ra sớm đã ảnh hưởng đến diện tích lúa trên đất nuôi tôm của nông dân. Để chủ động ứng phó và hạn chế thấp nhất thiệt hại, ngay từ đầu vụ, nông dân đã lựa chọn các giống lúa có khả năng chịu mặn tốt để canh tác như: giống lúa lai, OM, ST... Với khả năng chịu mặn cao của các giống lúa, nông dân có thể kết hợp nuôi tôm sú, tôm thẻ trên cùng diện tích để nâng cao nguồn thu nhập.

Ông Nguyễn Văn Bình, ngụ xã Hồng Dân, phấn khởi nói: "Ngành chức năng hướng dẫn đưa các giống lúa có khả năng chịu mặn cao vào sản xuất không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế mà còn giúp nông dân chuyển đổi sản xuất theo hướng thích ứng với biến đổi khí hậu".

Bảo đảm nước sinh hoạt cho người dân

Trong kịch bản nguồn nước mùa khô 2025-2026 trên lưu vực sông Cửu Long, Bộ NN-MT cho rằng đối với các vùng có nguy cơ xảy ra tình trạng thiếu nước cục bộ cấp cho sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp nên đề nghị UBND các tỉnh, thành phố trên lưu vực sông Cửu Long - đặc biệt là các tỉnh Tây Ninh, Đồng Tháp, Vĩnh Long và Cà Mau - cần xây dựng kế hoạch ứng phó với từng trạng thái thiếu hụt của nguồn nước theo kịch bản nguồn nước được công bố.

TP Cần Thơ là một điển hình của sự chủ động ứng phó hạn, mặn. Theo ông Trương Cảnh Tuyên, Chủ tịch UBND TP Cần Thơ, vấn đề xâm nhập mặn và bảo đảm nguồn nước sinh hoạt trong mùa khô đã được thành phố chủ động tính toán từ sớm. Ngay từ giữa tháng 10 và 11-2025, UBND thành phố đã làm việc với các doanh nghiệp cấp nước trên địa bàn để xây dựng kịch bản ứng phó cho mùa khô năm 2026.

Ông Ngô Thái Chân, Giám đốc Sở NN-MT TP Cần Thơ, thông tin: "Ngành đã lên phương án cấp nước để người dân không thiếu nước sinh hoạt trong mùa khô, kể cả trường hợp xấu nhất. Những nơi nào thiếu nước sẽ bố trí các bồn chứa đầy nước, ở vùng sâu sẽ cho xe, sà lan chở nước vào".

Hiện toàn TP Cần Thơ có 37 trạm cấp nước nông thôn. Trong mùa khô năm nay, ngành NN-MT sẽ tăng cường công suất hoạt động của toàn bộ các trạm này, đồng thời chuẩn bị đưa vào vận hành thêm 4 nhà máy nước tại khu vực Vĩnh Châu, Trần Đề và Cù lao Dung.

Tại mỗi trạm cấp nước nông thôn sẽ được lắp đặt một bồn chứa dung tích 10.000 lít luôn được bơm đầy để cung cấp nước miễn phí cho người dân trong trường hợp xảy ra thiếu nước sinh hoạt. Người dân ở các khu vực khan hiếm nước có thể đến các trạm để lấy nước sử dụng.

Nhằm chủ động ứng phó, ông Châu Văn Hòa, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Vĩnh Long, yêu cầu các ngành, các cấp, các công ty khai thác thủy lợi, công ty cấp nước trong tỉnh phải bảo đảm nguồn nước ngọt là điều kiện tiên quyết để hoàn thành các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026-2030. Tỉnh thống nhất phát lệnh trữ nước trên toàn địa bàn, yêu cầu các cấp, ngành và địa phương triển khai nghiêm túc, không chủ quan trước diễn biến hạn mặn.

Tại An Giang, nhằm chủ động bảo vệ sản xuất và đời sống người dân, tỉnh vừa có quyết định bố trí nguồn kinh phí gần 300 tỉ đồng để triển khai đồng bộ các công trình đắp đập ngăn mặn, nạo vét hệ thống kênh mương, vận chuyển nước ngọt cho các xã đảo...

Bên cạnh đó, các công ty cấp nước sạch đã chủ động phương án tích trữ nước an toàn vào các hồ chứa, ưu tiên bảo đảm nguồn nước sinh hoạt ổn định cho người dân tại đất liền và vùng hải đảo trong suốt mùa cao điểm nắng nóng.