Tập trung hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa

Bộ Tài chính đề xuất mở rộng cơ chế cho doanh nghiệp nhỏ và vừa vay vốn

Dựa trên các yếu tố: dòng tiền, phương án sản xuất - kinh doanh, dữ liệu doanh nghiệpvà uy tín tín dụng.

Bộ Tài chính đang xây dựng Luật Hỗ trợ doanh nghiệp (DN) nhỏ và vừa (sửa đổi) để thay thế luật năm 2017. Theo Bộ Tài chính, nội dung sửa đổi tập trung vào 4 nhóm chính sách lớn mang tính đột phá. Trong đó, nổi bật là đề xuất sửa đổi toàn diện các chính sách về tiếp cận tài chính như thí điểm cơ chế thử nghiệm (sandbox), cho vay dựa trên dòng tiền, chuỗi giá trị, phương án sản xuất - kinh doanh của DN nhỏ và vừa.

Khắc phục những bất cập

Bộ Tài chính cho biết Luật Hỗ trợ DN nhỏ và vừa hiện hành bộc lộ nhiều bất cập, nhất là trong việc tiếp cận tài chính, tín dụng.

Dư nợ dành cho khu vực DN nhỏ và vừa hiện chỉ chiếm khoảng 19%-20% tổng dư nợ nền kinh tế, trong khi các quỹ hỗ trợ, quỹ bảo lãnh tín dụng hoạt động chưa hiệu quả như kỳ vọng. Hoạt động cho vay vẫn chủ yếu dựa trên phương thức thẩm định truyền thống gắn với tài sản bảo đảm, khiến nhiều DN gặp khó khăn dù có phương án kinh doanh, dòng tiền và tiềm năng thị trường.

Bên cạnh đó, chính sách hỗ trợ đất đai, mặt bằng sản xuất - kinh doanh cho DN nhỏ và vừa ở nhiều địa phương triển khai còn chậm; thông tin thiếu công khai, minh bạch. Các chính sách hỗ trợ mở rộng thị trường, tham gia chuỗi phân phối và hợp tác công tư cũng còn vướng mắc do quy định thiếu cụ thể, khó triển khai.

Một số chính sách dành cho DN nhỏ và vừa trọng tâm như DN chuyển đổi từ hộ kinh doanh, DN khởi nghiệp sáng tạo hay tham gia cụm liên kết ngành, chuỗi giá trị chưa tạo được tác động rõ nét do thiếu cơ chế khuyến khích đủ mạnh, tiêu chí xác định chưa rõ ràng.

Ông Tô Hoài Nam, Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội DN nhỏ và vừa Việt Nam, cho biết DN loại này hiện chiếm khoảng 95% tổng số DN cả nước nhưng khả năng tiếp cận tín dụng vẫn rất hạn chế. Đây là nghịch lý khi nhóm DN này tạo ra nhiều việc làm, đóng góp quan trọng cho nền kinh tế song lại gặp khó khăn trong việc tiếp cận vốn để duy trì, mở rộng sản xuất - kinh doanh.

Từ thực tế này, bà Trịnh Thị Hương, Phó Cục trưởng Cục Phát triển DN tư nhân và kinh tế tập thể - Bộ Tài chính, cho biết cơ quan soạn thảo đề xuất bổ sung cơ chế sandbox cho DN nhỏ và vừa vay vốn dựa trên dữ liệu, dòng tiền, chuỗi giá trị, phương án sản xuất - kinh doanh và thị trường đầu ra; đồng thời mở rộng cách tiếp cận về tài sản bảo đảm, bao gồm động sản, tài sản vô hình, tài sản hình thành trong tương lai và cho vay tín chấp.

"Bộ Tài chính cũng đề xuất bổ sung chính sách cho DN nhỏ và vừa vay vốn ưu đãi để đầu tư máy móc, công nghệ mới, phục vụ chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, tín dụng xuất khẩu và tín dụng theo chuỗi cung ứng" - bà Hương cho hay.

Theo ông Lê Anh Văn, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ pháp luật và Phát triển nguồn nhân lực - Hiệp hội DN nhỏ và vừa Việt Nam, phần lớn DN hiện vẫn khó tiếp cận nguồn vốn tín dụng phục vụ sản xuất - kinh doanh do thiếu tài sản bảo đảm, hồ sơ tài chính chưa đáp ứng yêu cầu hoặc chưa đủ điều kiện chứng minh dòng tiền, hiệu quả dự án. Do vậy, cần mở rộng cơ chế cho vay dựa trên dòng tiền, phương án sản xuất - kinh doanh, dữ liệu DN và uy tín tín dụng, thay vì quá phụ thuộc vào tài sản thế chấp. Ngoài ra, cần nghiên cứu các công cụ tài chính linh hoạt như đồng tài trợ, đồng đầu tư, hỗ trợ lãi suất... nhằm tạo thêm nguồn lực cho DN nhỏ và vừa.

Linh hoạt trong việc tiếp cận vốn

GS-TS Hoàng Văn Cường, nguyên Phó Hiệu trưởng Trường ĐH Kinh tế Quốc dân, cho rằng các tổ chức tín dụng cần thay đổi phương thức đánh giá DN theo hướng linh hoạt hơn, tăng cường ứng dụng công nghệ để phân tích dữ liệu, dòng tiền theo thời gian thực, thay vì chỉ dựa vào hồ sơ tài chính quá khứ.

Tại cuộc họp thẩm định dự án Luật Hỗ trợ DN nhỏ và vừa (sửa đổi) mới đây, đại diện Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục hoàn thiện các chính sách hỗ trợ DN theo hướng sát thực tiễn hơn, tập trung vào những khó khăn lớn nhất hiện nay của DN, nhất là tiếp cận tín dụng và nguồn vốn. Theo đó, các cơ chế như hỗ trợ lãi suất, bảo lãnh tín dụng cần được thiết kế phù hợp hơn để có thể triển khai hiệu quả.

Đại diện Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cũng cho rằng muốn mở rộng cho vay đối với DN nhỏ và vừa, nhất là cho vay không có tài sản bảo đảm, cần xây dựng hệ thống dữ liệu DN đầy đủ và đáng tin cậy. Cơ sở dữ liệu này cần phản ánh được tình hình hoạt động, doanh thu, lợi nhuận, dòng tiền, nghĩa vụ thuế, BHXH, tiền lương và lịch sử thanh toán của DN.

Bộ Tài chính cũng đề xuất xây dựng chế độ kế toán đơn giản, chi phí tuân thủ thấp, tương đồng với hộ kinh doanh cho các DN siêu nhỏ. Về công nghệ và chuyển đổi số, bộ đề xuất hỗ trợ các nền tảng số dùng chung, cấp "voucher công nghệ" để DN tự nghiên cứu hoặc đặt hàng chuyển giao công nghệ. Ngoài ra, ưu tiên cho DN nhỏ và vừa tham gia các gói thầu mua sắm công, đặt hàng các sản phẩm công nghệ chiến lược...