Chimerica, hay chuyện “tập đoàn” Mỹ – Trung

Tháng 9 năm ngoái, trong kho từ ngữ của giới truyền thông quốc tế xuất hiện một từ mới toanh: Chimerica. Đây là từ ghép của hai chữ China (Trung Quốc) và America (Mỹ). Tác giả của từ mới này là Niall Ferguson, giáo sư sử học kinh tế nổi tiếng Trường Đại học Harvard

Thuật ngữ Chimerica – tạm dịch “khối  liên kết (hoặc liên minh) Trung Quốc (TQ)-Mỹ” - sau khi xuất hiện đã gây xôn xao dư luận quốc tế.

Một báo mạng của Nhật bình luận: “Năm nay TQ có nhiều ngày kỷ niệm quan trọng, thí dụ quốc khánh 60 năm, nhưng ngày kỷ niệm đầu tiên họ tổ chức là bình thường hóa quan hệ bang giao TQ-Mỹ (1-1-1979)”.

 

Hội nhập Mỹ-TQ

 

Nhân ngày kỷ niệm trên, phía Mỹ đã cử một phái đoàn đông đảo sang Bắc Kinh dự hội thảo và hội đàm với Chủ tịch Hồ Cẩm Đào. Dẫn đầu đoàn là cựu tổng thống Mỹ Jimmy Carter, người 30 năm trước chủ trì việc lập lại quan hệ ngoại giao với TQ. Trong đoàn còn có các đại sứ Mỹ tại Bắc Kinh trong nhiều nhiệm kỳ qua, đặc biệt có ông Zbigniew Brzezinski, cựu trợ lý an ninh quốc gia của tổng thống Carter.

John Negroponte - đặc sứ của Tổng thống Bush - khi phát biểu tại buổi chiêu đãi hôm 8-1, nhấn mạnh rằng: “Mối quan hệ TQ-Mỹ tốt hơn bất cứ thời điểm nào trong lịch sử là di sản của chính quyền Bush; chính quyền Obama cũng sẽ thừa kế di sản này”.

Trong buổi hội thảo hôm 13-1, cựu trợ lý tổng thống Carter, ông Brzezinski đã triển khai ý tưởng G2 (tập đoàn hai quốc gia) mà ông từng kiên trì chủ trương, cũng tức là ý tưởng về sự hòa nhập TQ-Mỹ. Ngoài ra, ông còn lần đầu sử dụng từ ngữ “Chimerica” để thể hiện bức tranh tương lai của sự hòa nhập đó. Bài nói của Brzezinski đã được giới truyền thông quốc tế đặc biệt quan tâm.

Brzezinski nhấn mạnh: “Hiện nay chúng ta cần ra sức đẩy mạnh xây dựng một tập đoàn (group) hai quốc gia phi chính thức. Mối quan hệ giữa hai nước chúng ta phải thực sự là một dạng quan hệ bạn bè toàn cầu toàn diện tương tự như mối quan hệ Mỹ-châu Âu và Mỹ-Nhật.

Bởi vậy, các nhà lãnh đạo cấp cao của TQ và Mỹ cần tiến hành các cuộc gặp phi chính thức thường lệ nhằm thực hiện một dạng bàn bạc sâu sắc thực sự giữa các cá nhân, không những bàn về mối quan hệ song phương mà còn bàn các vấn đề của toàn bộ thế giới.

Quan điểm “hài hòa” mà TQ đang nhấn mạnh, có thể trở thành khởi điểm hữu ích cho các cuộc họp thượng đỉnh Mỹ-TQ. Do nhân dân thế giới hiện nay có sự tỉnh táo chính trị chưa từng thấy và các rủi ro của thời đại “đụng độ giữa các nền văn minh” có tính phá hoại lớn đang tăng lên, cho nên việc đề xuất sự hòa giải văn minh chân thành đã trở nên cấp thiết. Đây là một nhiệm vụ mà sắp tới tân Tổng thống Barack  Obama nên phát hiện và thực thi  - vì ông là một nhà hòa giải. Đây cũng là một nhiệm vụ mà Chủ tịch Hồ Cẩm Đào nên hoan nghênh - vì ông là người đề ra ý tưởng “thế giới hài hòa”. Negroponte đã lưu ý cử tọa như thế.

Brzezinski trong thời gian 1977-1981 là trợ lý an ninh quốc gia của tổng thống Mỹ. Năm 1978, ông nhận nhiệm vụ đại diện đặc biệt của tổng thống Carter bí mật tới thăm TQ, đàm phán vấn đề bình thường hóa quan hệ hai nước.

 

Vấn đề của định mệnh

 

Thời gian qua, TQ đã triệt để lợi dụng thị trường Mỹ để thực hiện tăng trưởng kinh tế liên tục, làm cho mối quan hệ kinh tế giữa hai nước thắt chặt, đồng thời so sánh lực lượng của hai nước cũng xảy ra biến đổi rất lớn, nhất là trong cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu.

Mỹ đứng trước nguy cơ khủng hoảng kinh tế, tài chính, dư luận trong nước Mỹ ngày càng mạnh mẽ yêu cầu tăng cường hợp tác với TQ. Qua các cuộc đối thoại kinh tế TQ-Mỹ hồi mùa thu năm ngoái và đầu năm nay, có thể thấy phía Mỹ tỏ rõ tư thế nhún nhường, chú trọng nhấn mạnh sự phối hợp và hợp tác hai bên về chính sách trên nhiều mặt, hơn là nhấn mạnh sự cọ xát về vấn đề hối suất.

Tờ Thời báo Hàn Quốc (Korea Times) còn phỏng vấn riêng GS Ferguson về vai trò của Hàn Quốc trong quá trình chuyển dịch quyền lực từ Tây sang Đông, quá trình chuyển từ thời đại Pax America (hòa bình kiểu Mỹ hay  dưới sự bá chủ của Mỹ) sang thời đại Pax Sinica (hòa bình kiểu TQ).

GS Ferguson cho rằng thời đại Pax Sinica không phải là sự lựa chọn mà là vấn đề thời gian và định mệnh. Ông nói cuộc khủng hoảng tín dụng tại Mỹ đang đẩy nhanh sự chuyển sang thời đại Pax Sinica.

“Nếu kinh tế Mỹ tăng trưởng chậm vào khoảng 1% trong 5 năm tới và TQ vẫn giữ được mức tăng trưởng trên 6% thì TQ sẽ vượt qua Mỹ sớm hơn thời hạn mà Goldman Sachs từng dự đoán – vấn đề này không có gì phải bàn nữa”. GS Ferguson nhận định như thế và nói thêm: “Mọi người đều biết năm 2001 Goldman Sachs đưa ra bản báo cáo trong đó dự đoán GDP của TQ sẽ vượt Mỹ vào năm 2040. Trong một báo cáo mới công bố hồi tháng 7 năm ngoái, công ty này lại dự báo GDP TQ sẽ vượt Mỹ sớm hơn, vào năm 2027”.