Đằng sau vụ Iran bắt giữ 15 lính Anh

Tám thủy thủ và 7 thủy quân lục chiến Anh đã bị lực lượng tuần duyên hải quân Iran bắt giữ hôm 23-3-2007 gần Shatt al –Arab, một vùng ranh giới lãnh hải, đang gây tranh cãi giữa Iraq và Iran. Sự kiện này đã được báo trước khi Ali Reza Asgari, cựu tư lệnh lực lượng đặc nhiệm Quds của Vệ binh cách mạng và cũng là cựu thứ trưởng quốc phòng Iran, mất tích một cách bí ẩn tại Thổ Nhĩ Kỳ hồi tháng 1-2007

Thật ra, lúc đó Iran đã đe dọa bắt cóc lính Mỹ và lính Israel để trả đũa vụ ông Asgari “bị Mỹ và Israel bắt cóc”, theo lời giải thích của Tehran. Iran không chỉ mất ông Asgari mà trước đó còn mất hai nhân vật quan trọng khác của lực lượng Quds là đại tá Amir Mahammed Shirazi và tướng Muhammed Soltani.

Nhưng nếu ta đọc kỹ bài báo của Reza Faker, một tác giả được cho là thân cận với Tổng thống Mamoud Ahmadinejad, đăng trên tờ tuần báo của Vệ binh cách mạng thì việc bắt giữ lính Anh cũng nằm trong kế hoạch của Iran. Faker viết: “Chúng tôi có khả năng bắt một bầy sĩ quan mắt xanh tóc vàng để lấy thịt nuôi mấy con gà đá của chúng tôi”. Những lời lẽ kiểu này đã gây sốc thật sự đối với các nước phương Tây.

Liệu pháp sốc

Cũng nằm trong chiến dịch liệu pháp sốc, mấy ngày qua Iran liên tục đưa lên truyền hình những đoạn băng video ghi hình ảnh lính Anh vừa thú tội vừa khẳng định được đối đãi tử tế. Tuy nhiên, người Anh cho rằng làm như vậy chẳng khác nào làm nhục họ. Gần đây nhất, hôm 1-4, Đài Truyền hình Quốc gia Iran Al-Alam quay cảnh 2 trong số 15 quân nhân Anh bị bắt thừa nhận đã xâm phạm lãnh hải Iran. Một người xưng danh là đại úy Felix Carmen còn tỏ vẻ hối hận: “Vâng, tôi muốn nói với nhân dân Iran rằng tôi hiểu tại sao các bạn giận dữ vì chúng tôi đã xâm phạm lãnh hải của các bạn”. Trước đó mấy ngày, đài truyền hình quay cảnh các lính Anh được cho ăn uống đàng hoàng. Đặc biệt, nữ quân nhân duy nhất trong số 15 quân nhân Anh còn mặc trang phục truyền thống của phụ nữ Hồi giáo Iran với chiếc khăn trùm đầu trông rất phản cảm đối với người Anh.

Bộ ngoại giao Anh lập tức lên án việc đưa đoạn băng video kể trên lên đài truyền hình cho cả thế giới xem là “không thể chấp nhận” vì họ không tin rằng binh lính của họ nói thật lòng mà bị ép buộc nói ra những điều mà họ không bao giờ muốn nói.

Giữ vững lập trường

Lập trường của Anh là 15 quân Anh - trong đó có một nữ - của tàu khu trục H.M.S Cornwall, đã bị hải quân Iran bắt giữ trái phép khi họ thừa lệnh Liên Hiệp Quốc làm nhiệm vụ kiểm tra một chiếc tàu nghi chở ô tô lậu vào Iraq. Họ đi trên hai chiếc xuồng máy, còn phía Iran có đến 6 tàu chiến. Lúc bị bắt, theo chỉ huy trưởng tàu Cornwall, lính Anh đang ở trong lãnh hải Iraq. Phía Iran bảo máy định vị bằng hệ thống GPS của họ cho thấy tàu Anh ở phía trong lãnh hải của họ.

Trong 11 ngày qua, Anh và Iran vẫn giữ vững lập trường của mình. Tổng thống Iran Mahmoud Ahmadinejad nhắc đi nhắc lại lời kêu gọi Anh xin lỗi Iran trong khi Bộ Ngoại giao Anh yêu cầu Iran trả tự do lính Anh vô điều kiện. Tổng thống Bush của Mỹ hôm 31-3 cũng đã nhập cuộc gọi hành động bắt giữ lính Anh là “bắt cóc” và yêu cầu thả họ ra ngay. Phản ứng của Iran khá nhanh. Người phát ngôn của Bộ Ngoại giao Iran Mohammad Ali Hosseini bình luận: “Tổng thống Mỹ tốt nhất nên rút lại những lời bình luận thiếu cân nhắc, phi lý và phi kỹ thuật”.

Có một chi tiết khá lý thú: Washington đã bác bỏ bất cứ gợi ý nào về việc đổi 15 quân nhân Anh lấy 5 nhân viên ngoại giao Iran công tác ở vùng cộng đồng người Kurd ở Bắc Iraq bị Mỹ bắt giữ từ tháng giêng năm nay mà không biết bao giờ đưa ra xét xử. Iran gọi đây là một vụ bắt cóc. Iran cũng cho biết thêm vào ngày 7-2-2007, một nhà ngoại giao khác của Iran bị “vồ” giữa ban ngày tại thủ đô Baghdad.

Do vậy, một số dư luận báo chí phương Tây cho rằng vụ bắt giữ lính Anh có thể nằm trong các chiến dịch bắt cóc qua lại người của phương Tây và Iran. Vụ này cũng liên quan ít nhiều đến vụ ba nhân vật cao cấp của lực lượng Vệ binh cách mạng Iran bỗng dưng mất tích, kẻ ở Thổ Nhĩ Kỳ, người ở Iraq từ đầu năm đến nay.

Nếu kể thêm vụ tiến sĩ Adeshir Hassanpour, nhà khoa học hàng đầu tham gia chương trình hạt nhân của Iran, chết bất đắc kỳ tử (dường như bị Mossad, cơ quan tình báo hải ngoại Israel, hạ độc) ngày 15-1-2007 mà Iran thề sẽ trả thù thì có thể nói “mùa bắt cóc” đang diễn ra rất nóng giữa Iran và các nước phương Tây.

Đang đàm phán

Tuy thế, chiến tranh Mỹ-Iran mà một số người nói sẽ không tránh khỏi nếu những vụ bắt người song phương cứ tiếp diễn và không được giải quyết đến nơi đến chốn có lẽ đang được các bên kiềm chế. Ngoài những tuyên bố rất găng của các quan chức cấp cao Anh và Iran trong mấy ngày qua, những cuộc mật đàm song phương đang diễn ra cũng quyết liệt không kém.

Cảnh sát chống bạo động Iran canh giữ tòa đại sứ Anh ở Tehran hôm 1-4 trong lúc nhân dân Iran biểu tình ủng hộ việc bắt giữ lính Anh

Hôm 1-4, Iran xác nhận họ đang đàm phán trực tiếp với Anh nhưng tuyên bố sẽ không lùi bước trước áp lực đòi trả tự do cho 15 quân nhân Anh. Hiện Iran đang giam giữ những người này ở một nơi bí mật và thỉnh thoảng đưa họ lên đài truyền hình quốc gia để chính miệng họ thừa nhận xâm phạm lãnh hải Iran.

Des Browne, Bộ trưởng Quốc phòng Anh, tuyên bố trên đài BBC rằng Anh Quốc đang làm đủ mọi cách để giải quyết vấn đề bằng con đường ngoại giao càng sớm càng tốt. Cụ thể là Bộ Ngoại giao Anh cho biết Ngoại trưởng Anh Margaret Beckett và Ngoại trưởng Iran Manouchehr Mottaki đã tiếp xúc với nhau.

Nhưng cả Bộ Ngoại giao và Bộ Quốc phòng Anh từ chối đưa ra những lời bình luận về chuyện đàm phán cũng như đang xem xét những giải pháp nào để kết thúc cuộc khủng hoảng này mà hai bên đều thấy hài lòng. Báo Telegraph số chủ nhật xuất bản tại London cho biết có đến 66% những người được hỏi trong một cuộc thăm dò dư luận do báo tổ chức tin rằng Thủ tướng Blair và Ngoại trưởng Beckett sẽ giải quyết được vụ này.