Hiểm họa thiên tai: Những quả bom nổ chậm

Sau thảm họa thương tâm sóng thần tấn công châu Á ngày 26-12-2004, vấn đề thiên tai đã trở thành đề tài thời sự nóng. Từ hiện tượng động đất dẫn đến sóng thần, bây giờ người ta đang dòm đến núi lửa...

Vài dự báo cho biết nhiều ngọn núi lửa ngủ im lâu nay có nguy cơ tỉnh giấc. Trên Trái đất, hiện có khoảng 1.500 núi lửa có khả năng thức tỉnh mà trong đó từ 8-12 ngọn có thể bùng lên bất cứ lúc nào. Ít nhất 30.000 nạn nhân đã tử vong vì núi lửa trong 15 năm qua.

Sự tàn khốc của núi lửa.- Nhà hỏa diệm sơn học nổi tiếng Richard Fiske thuộc Viện Smithsonian cho biết núi lửa – tương tự động đất và sóng thần - luôn có tâm tính thất thường và đầy sức tàn phá chết người. Một núi lửa hoạt động có thể làm chuyển dịch một vùng đất ra xa khoảng 160 km, tạo ra sóng thần cao 30 m và xóa mất tích vài hòn đảo. Vài triệu năm trước đây, cơn nổi loạn của núi lửa đã tạo ra Yellowstone (nay là công viên nổi tiếng) hoặc hình thành lưu vực sông Columbia cũng như nhiều ngọn núi khác. Hawaii hiện là một trong những “điểm nóng” đang được chú ý. Dưới quần đảo Hawaii có một lỗ to liên tục rỉ nham thạch trong ít nhất 70 triệu năm qua, tạo thành ngọn núi lửa này đến núi lửa khác, hòn đảo này đến hòn đảo khác - khi cái đĩa Thái Bình Dương trượt “điểm nóng” trên. Hiện tại, cái lỗ trong bụng Hawaii đang tạo ra một hòn đảo mới (Loihi). Bởi các núi lửa ở Big Island (thuộc Hawaii) vẫn tiếp tục hoạt động và do hậu quả của sự phún xuất trong hai thập niên qua từ ngọn Kilauea, sườn Đông Nam Hawaii hiện bị “quá tải” bởi bụi tro, khiến nó có nguy cơ tụt dần xuống biển. Ở thời điểm hiện tại, kẽ nứt chằng chịt đã hình thành tại đó, với chiều rộng hơn 3 km và sâu ít nhất 6,4 km.

. Hiểm họa: Dưới lòng đất có nhiều hiểm họa, đặc biệt là núi lửa. Những trận động đất khủng khiếp có thể xảy ra, như “hiểm họa Yellowstone” có thể nhấn chìm Trái đất vào bóng đêm.

Núi lửa phun là một trong những hiện tượng thiên nhiên gắn liền chiều dài phát triển Trái đất. Có hai vụ lớn nhất lịch sử từng được ghi nhận. Vụ thứ nhất xảy ra tại Indonesia. Nhiều cư dân gần vùng núi cây cỏ xanh rì Tambora thuộc đảo Sumbawa (Indonesia) đã bị giết vào tháng 4-1815, khi ngọn núi 3.962 m bắt đầu rùng mình rồi bùng lên dữ dội. Vụ phún xuất núi lửa lớn nhất kể từ cuối thời Băng hà này đã hất vào bầu trời 170 triệu tấn đất đá, bắn ra xa 480 km, khiến xung quanh chìm trong bóng tối suốt 3 ngày. Khoảng 10.000 người Sumbawa bị thiệt mạng và 80.000 cư dân Indonesia khác chết bởi đói và dịch bệnh. 68 năm sau, ngọn núi lửa trên hòn đảo nhỏ Krakatau - im hơi lặng tiếng suốt hai thế kỷ – bắt đầu tỉnh dậy với sức mạnh gấp 10.000 lần so với quả bom nguyên tử thả xuống Hiroshima. Tiếng nổ kinh thiên động địa của nó lớn đến mức cư dân Madagascar, cách đó 4.800 km, còn nghe được. Khí nóng từ miệng núi lửa bắn vào không trung cao đến 35 km; và quanh đảo, sóng lớn trỗi dậy hệt như toàn bộ vùng biển bị bàn tay vô hình khổng lồ nhồi lên ấn xuống liên tục. Chín tiếng sau vụ phún xuất Krakatau, một cơn sóng thần với vận tốc 640 km/giờ đã dập vào cảng Calcutta...

Tháng 4-1991, các nhà hỏa diệm sơn học Philippines với hợp tác của nhóm khoa học gia thuộc tổ chức Khảo sát địa lý (Mỹ) đã đến thăm dò ngọn Pinatubo có nguy cơ chuyển mình. Giống như bệnh nhân, Pinatubo được đo nhịp đập, nhiệt độ và chụp ảnh. Những gì thu được cho phép kết luận “bệnh nhân” sắp lên cơn, khi vùng đất quanh đó bắt đầu phồng lên bởi chất nhão magma. Lệnh sơ tán được ban hành. Trước khi ngọn núi lửa hoạt động ngày 15-6-1991 (tạo ra cột nấm lửa rộng hơn 200 km), hơn 80.000 người, trong đó có 18.000 lính không quân Mỹ cùng gia đình, đã kịp di tản. Tuy vậy, cũng có 300 nạn nhân tử vong. Sự bùng nổ Pinatubo từng mang lại nỗi kinh hoàng. Cư dân Junior Roldan kể lại: Suốt 72 giờ, họ bị chìm trong bóng tối. Không thể thấy ai trong phạm vi chưa đến một mét. Cách đó nửa vòng Trái đất, một số vùng ở Mỹ trở lạnh đột ngột và mưa bất thường cũng xuất hiện vào hè năm 1992, hậu quả của khí và tro Pinatubo tung vào khí quyển (còn nhớ, tro Pinatubo lúc đó cũng bay sang Việt Nam cũng như nhiều quốc gia châu Á). Vụ Pinatubo là một trong những sự kiện thiên tai hiếm hoi mà khoa học đã ra tay kịp thời...

Coi chừng Yellowstone.- Có lẽ Iceland (Vùng đất băng giá) phải được gọi là Lavaland (Vùng đất nham thạch). Iceland có 200 núi lửa, chưa kể hàng trăm suối nước nóng và mạch nước phun. Được tạo thành do dòng nham thạch chảy ra từ một khe nứt Trái đất, Iceland như có hai chân đặt trên hai đĩa kiến tạo mà cặp đĩa này đang dần tách ra! Núi lửa Iceland liên tục phun. Năm 1783, núi Laki đã phun một trong những đợt nham thạch lớn nhất lịch sử, khiến một phần tư cư dân Iceland thiệt mạng, hầu hết chết vì ngạt thở do acid sulfuric và fluorine. Năm 1973, cư dân đảo Heimaey đã phải dùng vòi tưới nước biển lên nham thạch để chặn đà lan khi nó chảy ra từ một núi lửa. Giới khoa học tin rằng sóng thần hoàn toàn có thể xảy ra một khi Iceland bị nhấn bất ngờ vào lòng đại dương. Và không chỉ Iceland. Hơn 20.000 du khách đến Công viên Quốc gia Yellowstone mỗi ngày không biết rằng họ đang ngồi trên một lò “bát quái” nham thạch khổng lồ. Khi cắm trại, du khách găm cọc lều xuống (lớp) đất mà các nhà địa chất tin rằng đó là lớp váng mỏng của một cái hồ đá sôi sùng sục ở nhiệt độ 2.000oC. Dài 80 km và rộng 30 km, cái nồi áp suất chứa magma trong lòng đất đó đã đun sôi 3.000 suối nước nóng và hơn 200 giếng phun tại Yellowstone. Chắc có lẽ một nửa hành tinh chúng ta sẽ bị hất vào không gian và nửa còn lại chìm trong tro bụi, không sự sống – một khi Yellowstone hoạt động. Một số nhà hỏa diệm sơn học cho biết Yellowstone “làm việc” theo chu kỳ, khoảng 600.000 năm/lần, mà đợt xảy ra lần cuối cùng của nó xuất hiện cách nay đã... 600.000 năm!