Hướng về phía trước

Quan hệ Trung - Nhật đã có bước chuyển biến mới sau chuyến thăm Nhật Bản 5 ngày trong tuần qua của Chủ tịch Hồ Cẩm Đào, chuyến thăm đầu tiên của một nguyên thủ quốc gia Trung Quốc (TQ) trong 10 năm kể từ chuyến thăm của Chủ tịch Giang Trạch Dân năm 1998.

Trong 10 năm qua, quan hệ Trung - Nhật đã có nhiều trục trặc do những vấn đề lịch sử để lại từ thế chiến 2, đặc biệt xấu đi dưới thời Thủ tướng Nhật Junichiro Koizumi do năm nào ông cũng thăm đền Yasukuni thờ cúng tội phạm chiến tranh Nhật. Để cải thiện quan hệ, Thủ tướng Nhật Shinzo Abe đã thăm Bắc Kinh (tháng 10-2006) với sứ mệnh “phá băng”. Thủ tướng TQ Ôn Gia Bảo thăm Tokyo (tháng 4-2007) nhằm “làm tan băng” và Thủ tướng Yasuo Fukuda lại thăm TQ (tháng 12-2007) để “chuẩn bị đón mùa xuân”.

Chuyến thăm của Chủ tịch Hồ Cẩm Đào được báo chí TQ hy vọng mang lại mùa xuân ấm áp cho quan hệ hai nước. Hy vọng này được thể hiện trong “Tuyên bố chung Trung - Nhật về thúc đẩy quan hệ chiến lược cùng có lợi” ký giữa Chủ tịch Hồ Cẩm Đào và Thủ tướng Fukuda. Tuyên bố chung này là văn kiện thứ 4 về quan hệ hai nước trong 35 năm qua.

Sau khi ký tuyên bố chung, Chủ tịch Hồ Cẩm Đào nói rằng hai bên tin tưởng quan hệ Trung - Nhật đã có điểm xuất phát lịch sử mới. Điểm xuất phát mới có nghĩa là từ nay hai bên tạm thời gác lại quá khứ, hướng về tương lai, tổ chức các cuộc tiếp xúc cấp cao hằng năm, hợp tác chặt chẽ cùng nhau góp phần giải quyết các vấn đề quốc tế. Chủ tịch Hồ Cẩm Đào nói tại Trường Đại học Waseda, Tokyo: “Sự hồi sinh của châu Á không thể thực hiện nếu không có sự hợp tác Trung - Nhật. Hai nước hãy hướng về phía trước, không quay nhìn lại quá khứ”. Ngoại trưởng TQ Dương Khiết Trì đánh giá: “Chuyến thăm Nhật của Chủ tịch Hồ Cẩm Đào hoàn toàn thành công. Hai bên xác định là đối tác của nhau, bên này không đe dọa bên kia, ủng hộ nhau trong phát triển hòa bình”.

Về phần mình, Thủ tướng Fukuda hài lòng hơn ai hết. Ông đặc biệt vui mừng khi phía TQ đã khẳng định Nhật Bản là một quốc gia hòa bình và hai bên cam kết tăng cường sự tin cậy lẫn nhau.

Trong chuyến thăm Nhật của Chủ tịch Hồ cẩm Đào, vấn đề hợp tác kinh tế một lần nữa được khẳng định cần phải tăng cường nhiều hơn. Cả hai nước đều cần nhau, bởi vì TQ là đối tác buôn bán lớn nhất của Nhật trong khi Nhật Bản là bạn hàng lớn thứ 3, thị trường xuất khẩu lớn thứ 4 và là nguồn đầu tư trực tiếp FDI lớn thứ 2 của TQ. Kim ngạch buôn bán song phương đã tăng 230 lần kể từ năm 1978, năm 2007 đạt gần 250 tỉ USD. Đến nay, Nhật đã đầu tư hơn 6 tỉ USD tại TQ với khoảng 20.000 công ty làm ăn tại đại lục. Đề cao thành quả hợp tác kinh tế này, Chủ tịch Hồ Cẩm Đào nhận xét: “Thương mại và hợp tác kinh tế Trung - Nhật là động lực mạnh để duy trì và phát triển quan hệ song phương. Tiếp tục mở rộng hợp tác là tiền đề cho sự phát triển toàn diện quan hệ đối tác chiến lược cùng có lợi”.

Tuy hai bên hài lòng với kết quả chuyến thăm của Chủ tịch Hồ Cẩm Đào nhưng giữa TQ và Nhật Bản còn tồn tại một số bất đồng chưa thể sớm giải quyết. Nổi bật nhất là sự tranh chấp về chủ quyền khai thác khí đốt ở biển Hoa Đông mà các cuộc đàm phán song phương từ năm 2004 đến nay vẫn bế tắc. Chủ tịch Hồ Cẩm Đào và Thủ tướng Fukuda tuy có bàn bạc về hướng giải quyết cùng khai thác khí đốt nhưng chưa thỏa thuận được giải pháp cụ thể. Báo chí Nhật Bản nhận xét giờ đây TQ phải tranh thủ dư luận quốc tế, tránh gây căng thẳng với các nước láng giềng, cần có một môi trường quốc tế hòa dịu để bảo đảm thành công của Đại hội Olympic Bắc Kinh trong tháng 8 tới.

Theo giáo sư Lưu Tương Dũng của Viện Nghiên cứu quan hệ quốc tế Trường Đại học Thanh Hoa, Bắc Kinh, thực chất của chính sách ngoại giao nhìn về phía trước được Chủ tịch Hồ Cẩm Đào quán triệt trong chuyến đi thăm Nhật là nhằm xóa bỏ nỗi lo của Nhật và nhiều nước về cái gọi là sự đe dọa từ TQ. Còn tờ Yomiuri của Nhật thì ủng hộ “tư duy mới” của Chủ tịch Hồ Cẩm Đào qua chính sách hướng tới tương lai. Dẫu sao quan hệ Trung - Nhật còn phải trải qua thử thách của thời gian.