Khí đốt lại làm “nóng” Nga, Ukraine

Gazprom, tập đoàn năng lượng độc quyền khổng lồ của Nga, đã khóa chiếc van của đường ống dẫn khí đốt cho Ukraine ngay trong ngày đầu năm 2009. Dòng khí đốt ngừng lại sau khi các cuộc thương lượng về giá và phí trung chuyển cho hợp đồng mới 2009 thất bại một ngày trước đó.

Nợ cũ cũng là vấn đề. Ukraine nói đã thanh toán 1,5 tỉ USD cho RosUkrEnergo, công ty trung gian có trụ sở ở Thụy Sĩ mà Gazprom thông qua đó để cung cấp khí đốt cho Ukraine. Nhưng Gazprom đòi thêm 600 triệu USD tiền phạt do Ukraine trả nợ chậm.

“Khí đốt chuyển về hướng Ukraine giảm khoảng 90 triệu mét khối mỗi ngày”, tương đương với mức tiêu thụ trung bình mỗi ngày trong mùa đông của quốc gia có 46 triệu dân”, Gazprom nói trong một thông báo được hãng Interfax đưa. Nếu sự gián đoạn tiếp tục, người tiêu dùng ở Tây Âu có khả năng sẽ thiếu hụt khí đốt, vì những đường ống giống như vậy ở Ukraine dùng cho phân phối nội địa cũng được sử dụng cho xuất khẩu. Khoảng 80% nguồn xuất khẩu khí đốt của Nga sang châu Âu đi qua Ukraine. Việc chuyển khí đốt Nga qua các nước thuộc Liên Xô trước đây để đến tay người tiêu dùng ở Tây Âu là quyền lợi kinh tế và an ninh then chốt của Chính phủ Nga: Nguồn lợi từ xuất khẩu dầu và khí đốt thiên nhiên chiếm khoảng 60% ngân sách của nước này.

Vẫn chưa rõ là cái rét đến với người dân Tây Âu như thế nào khi thiếu hụt khí đốt, chỉ biết Liên hiệp châu Âu (EU), với tư cách là một khối, đang phụ thuộc vào Nga khoảng ¼ nguồn khí đốt nhập khẩu, dẫn đến một số nước bị tổn thương. Lấy ví dụ, Bulgaria nhận tất cả lượng khí đốt cần thiết từ Gazprom, trong khi Ireland lại không mua một giọt nào từ “ông lớn” này.

Theo báo The Financial Times (Anh), Gazprom cho biết họ đã nhận được một lá thư từ Naftogaz, công ty khí đốt quốc gia Ukraine, cảnh báo rằng Ukraine có thể “tịch thu” khí đốt được chuyển đến châu Âu nếu nguồn cung cấp cho Kiev bị cắt”. Alexander Medvedev, Phó Tổng Giám đốc điều hành Gazprom, cho rằng Ukraine đang “tống tiền Nga, Gazprom và Tây Âu”. Xuất hiện trên đài truyền hình quốc gia vào đêm cuối năm 2008, Thủ tướng Nga Vladimir Putin nói rằng bất cứ sự can thiệp nào vào việc xuất khẩu khí đốt Nga sang châu Âu sẽ mang lại “hậu quả nghiêm trọng đối với chính quốc gia trung chuyển”. Báo The New York Times (Mỹ) nhận định rằng xung đột có thể bất ngờ leo thang giữa Nga và Ukraine.

Tranh cãi về khí đốt từ lâu đã tạo ra căng thẳng giữa Nga và Ukraine. Năm 2004, sau khi cuộc Cách mạng Cam dẫn đến một chính phủ thân phương Tây tại Ukraine, những cuộc thương thảo về cung cấp và trung chuyển khí đốt trở nên gai góc hơn. Năm 2006, Nga ngừng cung cấp khí đốt cho Ukraine 3 ngày, sau một cuộc tranh cãi có vẻ như do bất đồng về giá và phí trung chuyển. Giờ đây, áp lực khí đốt trong đường ống dẫn đến châu Âu giảm buộc Ukraine phải rút khí đốt ra khỏi các tàu hàng xuất khẩu để dùng trong nước và Ý có thể sẽ là nạn nhân đầu tiên.

Thế nhưng, theo BBC, cả Nga và Ukraine đều khẳng định việc cung cấp khí đốt qua đường Ukraine đến châu Âu sẽ tiếp tục như bình thường. Riêng Gazprom thậm chí sẽ tăng khối lượng cung cấp lên 326 triệu mét khối mỗi ngày so với mức 300 triệu như vừa qua. Năm nay, nhà chức trách Ukraine cho biết họ có nguồn dự trữ khí đốt đủ để đáp ứng nhu cầu nội địa trong 3 tháng. Sau thất bại trong cuộc thương lượng, Alexei Miller, Chủ tịch Gazprom, hoài nghi: “Chúng tôi rời phòng họp với cảm giác rằng có những thế lực chính trị ở Ukraine muốn gây ra cuộc xung đột về khí đốt giữa hai nước”. Ông cũng gợi cho thấy quá trình thương lượng gặp khó khăn bởi sự đối đầu giữa hai nhà lãnh đạo Ukraine - Tổng thống Viktor Yushchenko và Thủ tướng Yulia Tymoshenko.

Mỹ hối thúc Moscow và Kiev cân nhắc khả năng dẫn đến vấn đề nhân đạo. Người phát ngôn Nhà Trắng Gordon Johndroe nói: “Chúng tôi hy vọng rằng Nga và Ukraine có thể giải quyết bất đồng về tiền nợ và những điều kiện cho việc cung cấp khí đốt theo một cách thức minh bạch và có lợi”.