Những ngày 11-9 khác trong lịch sử thế giới

Nước Mỹ tuần qua đã kỷ niệm 3 năm ngày xảy ra các cuộc tấn công khủng bố kinh hoàng ở New York và Washington làm hàng ngàn người thiệt mạng. Tuy nhiên, đã từng có nhiều “sự kiện 11-9” khác trong lịch sử nước Mỹ và thế giới

Sự can thiệp bên ngoài của Washington

. 11-9-1993: Vào ngày này, Antoine Izmery, một doanh nhân Haiti và là một nhà hoạt động vì dân chủ, bị giết hại bên ngoài nhà thờ St. Jean Bosco khi ông đang dự lễ kỷ niệm lần thứ 5 ngày xảy ra vụ thảm sát tại nhà thờ này do quân đội Haiti thực hiện. Những người giết ông là các cộng tác viên của CIA tên Jodel Chamblain và Jackson Joanis. Cả hai bị kết tội khiếm diện nhưng đã thoát khỏi sự trừng phạt tại nước Cộng hòa Dominican. Cả hai đã trở về Haiti và tham gia vào cuộc đảo chính do Mỹ ủng hộ gần đây. Cả hai đã được tha bổng trong vụ giết Izmery trong một phiên tòa chiếu lệ bị nhiều người lên án.

. 11-9-1973: Tổng thống (TT) dân cử của Chile, ông Salvador Allende, bị thiệt mạng vào ngày này khi quân đội Chile cầm đầu một cuộc đảo chính lật đổ chính quyền của ông và dựng lên chế độ độc tài Augusto Pinochet. Năm 1970, một tài liệu của CIA nhận định: “Hệ quả của việc bầu cử (chọn ông Allende làm TT Chile), các quyền lợi Mỹ đã bị thiệt hại ở vào thời điểm Mỹ thiếu khả năng đối phó với các vấn đề ở khu vực được xem là sân sau của Mỹ”. Vì thế, TT Nixon quyết định ông Allende phải ra đi. “Kiến trúc sư” của vụ đảo chính là Ngoại trưởng Henry Kissinger, người được chính quyền Bush chọn làm chủ tịch Ủy ban 11-9 lúc đầu. Kissinger từng phải khổ sở minh oan cho những hành động vi phạm nhân quyền của chế độ Pinochet như bắt cóc, hành hạ và hành quyết các đối thủ chính trị. Tòa án Chile mới đây đã tước quyền miễn trừ của nhà cựu độc tài Pinochet và ông này sẽ phải đối diện với những nghi vấn nảy sinh trong thời gian ông cầm quyền.

. 11-9-1965: Đơn vị kỵ binh đầu tiên của Mỹ đến Việt Nam vào ngày này, đánh dấu sự leo thang một cuộc chiến tranh dai dẳng, tàn bạo của Mỹ ở Đông Dương làm hàng triệu người thiệt mạng, hàng triệu người khác bị thương, bệnh tật do vũ khí hóa học – những thực tế buồn còn tồn tại đến ngày nay. Sự tàn bạo của cuộc chiến đã được đúc kết trong bài điều trần của ông John Kerry trước Ủy ban Đối ngoại Thượng viện Mỹ, trong đó ông cho biết lính Mỹ đã “hãm hiếp, cắt tai, chặt đầu, nối dây điện từ các máy điện thoại xách tay đến bộ phận sinh dục và bật điện lên, cắt chân tay, cho nổ tung xác người, bắn loạn xạ vào dân thường, đốt làng kiểu Thành Cát Tư Hãn, bắn chết gia súc và chó để tiêu khiển, đầu độc thức ăn...”. Bài điều trần này được coi là thời điểm duy nhất ông phát biểu một cách rõ ràng và trung thực về cuộc chiến Việt Nam mà ông đã từng tham gia.

. 11-9-1919: Các lực lượng Mỹ đổ bộ lên Honduras vào ngày này để bảo vệ các quyền lợi về chuối của Mỹ. Vào đầu thế kỷ 20, chuối trở thành một mặt hàng sinh lợi cao. Các công ty như United Fruit và Standard Fruit khi đó đang “ăn nên làm ra” ở Honduras, một phần bằng cách lợi dụng trợ cấp của chính phủ để tạo ra thêm các khu trồng chuối ở những khu vực lẽ ra họ phải xây dựng đường sắt. Ở một số khu vực của nước này, các công ty trái cây có quyền lực hơn cả chính quyền. Sự xếp đặt này tốt cho các công ty nhưng không tốt cho những người khác. Mỹ phải can thiệp không dưới 1 lần các phong trào cách mạng và sự lộn xộn trong khu vực. Bài học ở đây là về ảnh hưởng bao trùm của quyền lực doanh nghiệp đối với chính sách đối ngoại. Nước Mỹ đã can thiệp vào một đất nước vì chuối thì tất nhiên họ không ngần ngại gây chiến ở Iraq vì dầu mỏ.

Nội tình nước Mỹ

. 11-9-1971: Tại nhà tù Attica ở New York xảy ra một cuộc nổi dậy lịch sử của tù nhân trong lịch sử nước Mỹ. Căm phẫn trước cái chết của một tù nhân tên George Jackson và điều kiện ăn, ở của nhà tù tồi tệ, những tù nhân tại Attica đã chiếm ngục và cầm giữ những người cai tù làm con tin. Sự căng thẳng giữa chính quyền bang New York và các tù nhân kết thúc ngày 13-9 khi các lực lượng của chính quyền bang tấn công nhà tù, bắn chết 43 tù nhân và con tin, tra tấn nhiều tù nhân sống sót. Năm 2000, trên 1.000 nguyên đơn đã thắng trong vụ kiện chính quyền bang New York và được nhận 12 triệu USD tiền bồi thường, chủ yếu nhờ vào sự hỗ trợ của Frank “Big Black” Smith, một trong những cựu “đại ca” của nhà tù Attica vừa qua đời.

. 11-9-1920: Hai người nhập cư Ý có quan điểm chính trị cứng rắn bị kết tội giết một ông chủ xí nghiệp giày và cận vệ của ông ta ở Boston. Sau một phiên tòa bất công, cả Nicola Sacco và Bartolomeo Vanzetti bị phán xét phạm tội và bị tử hình. Việc họ có thực sự phạm tội hay không vẫn còn gây tranh cãi, nhưng rõ ràng là họ bị tử hình không phải vì những gì họ đã làm, mà chủ yếu vì họ là ai. Nước Mỹ trong những năm 1920 được đánh dấu bằng một bầu không khí hận thù chủng tộc cực cao và sự sợ hãi dân nhập cư. Các thành viên của tổ chức Ku Klux Klan tăng lên đến hàng triệu người với bộ phim mang tính kỳ thị chủng tộc Sự khai sinh của một dân tộc của D. W. Griffith. Các TT Woodrow Wilson và Calvin Coolidge cũng là những người chủ trương ưu thế của người da trắng. Di sản của vụ án này và sự bất công của nó đã khiến Thống đốc Michael Dukakis tuyên bố ngày 23-8-1977 là “Ngày Nicola Sacco và Bartomeo Vanzetti” ở bang Massachusetts.