“Nổi sóng” vì cá voi

Thủ tướng Úc Kevin Rudd hôm thứ sáu tuần này đã định thời hạn chót cho Nhật Bản vào tháng 11 tới phải ngưng săn bắt cá voi ở vùng biển Nam Cực nếu không muốn bị phản đối trước tòa án quốc tế. Trong khi đó Nhật Bản kêu gọi bình tĩnh đối thoại

Săn bắt cá voi đang là vấn đề gai góc giữa hai đối tác thương mại lớn dù chính phủ hai bên cam kết không để nó ảnh hưởng đến các mối quan hệ của họ. Phát biểu của ông Rudd được đưa ra một ngày trước chuyến thăm Úc của Ngoại trưởng Nhật Katsuya Okada, điều đó cho thấy tính chất gay gắt của sự việc.

Thủ tướng Rudd nói rằng trong khi Úc muốn tìm một giải pháp ngoại giao cho mối bất đồng với Tokyo về chuyện săn bắt cá voi thì lời cảnh báo- được đưa ra từ 2 năm trước - về một phản đối chính thức trước tòa án quốc tế vẫn là khả năng nghiêm túc.

“Nếu nỗ lực đó (ngoại giao) thất bại, chúng tôi sẽ bắt đầu hành động pháp lý trước mùa săn bắt của Nhật vào tháng 11-2010. Chúng tôi nói rõ với Nhật Bản đó là những gì chúng tôi muốn làm”- ông Rudd nói với đài truyền hình Úc.

Một ngày trước đó, ông Rudd cho biết đã thu thập bằng chứng qua ảnh chụp và băng video về những chuyến đi săn bắt hằng năm của các tàu Nhật ở Nam Cực. “Tôi sẽ làm việc với phía Nhật, thông qua ngoại giao, để giảm số lượng đánh bắt của họ từ vài trăm cá voi mỗi năm xuống còn số không”- ông nói trên kênh 7 đài truyền hình Úc.

Tại một cuộc họp báo ở Tokyo, Ngoại trưởng Okada có vẻ như muốn giảm bớt cường độ trong phát biểu của Thủ tướng Kevin Rudd. Ông nói: “Thủ tướng Rudd phát biểu một cách cẩn trọng, rằng “chỉ nếu điều đó không được giải quyết thông qua đối thoại”...

Giải quyết vấn đề này bằng đối thoại là cách thức cơ bản và tôi không nghĩ hai bên có những khác biệt lớn. Nhật Bản và Úc có các mối quan hệ rất thân thiết và tôi muốn thảo luận vấn đề một cách điềm tĩnh thông qua những quan hệ đó”.

Một số chuyên gia pháp lý nói rằng săn bắt cá voi là vi phạm các luật quốc tế, chẳng hạn như Hiệp ước châu Nam Cực (ATS). Sự phản đối trước tòa án sẽ dẫn đến một mệnh lệnh tạm thời buộc Nhật Bản ngưng ngay việc đánh bắt cá voi trước khi diễn ra phiên tòa đầy đủ. Đánh bắt cá voi vì mục đích thương mại đã bị cấm theo một lệnh được ban bố năm 1986, nhưng Nhật Bản vẫn săn bắt với lý do phục vụ nghiên cứu khoa học.

Hồi tháng trước, Tokyo đưa ra lời phản đối với Chính phủ New Zealand về vụ va đập giữa tàu chống đánh bắt cá voi Ady Gil (gồm 5 thủy thủ  New Zealand) và tàu săn cá voi Nhật Bản Shanon Mura 2 hôm 6-1. Hậu quả là chiếc tàu chở các nhà bảo vệ môi trường thuộc Tổ chức Bảo tồn Sea Shepherd bị xé toạc nhưng không ai thiệt mạng.

Phía Nhật cáo buộc tàu Ady Gil gây hấn trong khi New Zealand và Úc tuyên bố sẽ mở cuộc điều tra vì có tin tàu Nhật cố tình lao vào tàu Ady Gil. Sự việc chưa ngã ngũ.

Ngoại trưởng Okada bắt đầu chuyến thăm Úc 2 ngày vào thứ bảy, 20-2, chuyến thăm đầu tiên của một quan chức cao cấp trong Chính phủ Nhật chỉ mới trải qua 5 tháng. Ông sẽ có các cuộc thảo luận với Thủ tướng Rudd và người đương nhiệm Stephen Smith về vấn đề săn cá voi, an ninh và hiệp định thương mại tự do đang gặp trở ngại.

Ở Tokyo, vài giờ trước khi bay sang Úc, ông Okada nói với báo giới: “Đánh bắt cá voi vì mục đích nghiên cứu của Nhật là một thông lệ hợp pháp được thực hiện trong vùng hải phận chung theo quy ước quốc tế”. Chính phủ trung tả của Nhật tiếp tục ủng hộ việc săn bắt cá voi được coi là truyền thống lâu đời ở đất nước mặt trời mọc.

Theo hãng tin AFP, các nhà bảo vệ môi trường chỉ trích ông Rudd không muốn hành động mạnh để tránh gây tổn hại đến quan hệ buôn bán của Úc với Nhật với giá trị lên đến 58 tỉ USD. Thế nhưng, vị thủ tướng- hiện đứng trước cuộc bầu cử trong năm nay- nói rằng cảnh báo mới của ông là “biểu hiện trực tiếp của lời cam kết mà tôi đưa ra với nhân dân Úc”.

Xem ra cả hai bên đều có lý lẽ để bảo vệ lập trường của mình. Không dễ đoán định bên nào sẽ nhượng bộ, trong khi chương trình nghị sự của chuyến thăm không chỉ bàn chuyện cá voi.