Quan hệ Nga-Mỹ gai góc hơn

Mỹ và Ba Lan hôm 14-8 đã đạt được một thỏa thuận sơ bộ về việc đặt một căn cứ phòng thủ tên lửa Mỹ trên lãnh thổ Ba Lan, một hành động được coi là phản ứng mạnh nhất đối với chiến dịch quân sự của Nga tại Georgia. Nga giận dữ, cho rằng động thái đó sẽ làm xấu thêm các mối quan hệ với Mỹ vốn đã căng thẳng bởi vấn đề Georgia.

Theo báo New York Times, thỏa thuận này phản ánh tình trạng báo động gia tăng ở các nước như Ba Lan, thành viên của Liên minh Bắc Đại Tây Dương (NATO). Một thỏa thuận mà chính các quan chức Ba Lan và Mỹ mô tả là bất thường. Các quan chức Ba Lan nói thỏa thuận này sẽ tăng cường sự cam kết tương hỗ giữa Mỹ và Ba Lan. “Đất nước và nhân dân Ba Lan không muốn nằm trong khối liên minh mà ở đó sự giúp đỡ lại chậm trễ- chẳng tốt chút nào khi sự hỗ trợ đến với những người chết”, Thủ tướng Ba Lan, Donald Tusk, nói trên đài truyền hình Ba Lan. Có vẻ như ông Tusk hiểu rõ tình cảnh của Georgia khi tổng thống nước này chỉ trích các nước phương Tây đã không phản ứng đủ mạnh đối với Nga.

Ba Lan sẽ là gia chủ của một căn cứ Mỹ với 10 tên lửa đánh chặn, được thiết kế để bắn hạ một số lượng nhất định các tên lửa đạn đạo được phóng đi, trên lý thuyết, có thể từ một đối thủ tương lai như Iran. Một nửa khác của hệ thống phòng thủ tên lửa Mỹ ở châu Âu sẽ là một trạm radar ở CH Czech để theo dõi các mục tiêu và dẫn đường cho tên lửa đánh chặn. Thỏa thuận này đã được các nhà lãnh đạo CH Czech ký, đang chờ tranh luận tại quốc hội. Một người phát ngôn Nhà Trắng nói Tổng thống Bush “rất hài lòng với diễn biến này”.

Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov đã hủy bỏ chuyến thăm Ba Lan theo dự định ngay sau khi thỏa thuận Mỹ- Ba Lan được thông báo. Nga từ lâu đã phản đối một thỏa thuận như vậy. Còn giờ đây, Moscow cho rằng Washington đang vi phạm các hiệp định về thời kỳ hậu chiến tranh lạnh mà một trong các điều khoản của nó là không cho phép triển khai quân đội tại các nước thuộc Liên Xô trước đây.

Konstantin Kosachyov, Chủ tịch Ủy ban Đối ngoại của Quốc hội Nga, nói với hãng Interfax hôm 14-8 ở Moscow: “Đó là loại thỏa thuận, không phải là sự chia rẽ giữa Nga và Mỹ về vấn đề Nam Ossetia, có thể tác động lớn hơn đến tình trạng gia tăng căng thẳng trong quan hệ Nga- Mỹ”. Theo BBC, phía Nga nói dự án tên lửa Mỹ-Ba Lan sẽ làm xáo trộn tình trạng quân bình ở châu Âu và Moscow cảnh báo sẽ buộc phải hướng tên lửa của họ sang Ba Lan. Trong khi đó, cựu tư lệnh Hạm đội Phương Bắc của Nga Vyacheslav Popov tuyên bố Nga sẽ có câu trả lời thỏa đáng về việc ký kết này.

Trở lại với cuộc xung đột ở Nam Ossetia, dư âm của nó làm tăng thêm tính đối đầu gay gắt giữa hai ứng cử viên tổng thống Mỹ. Randy Scheunemann, cố vấn cao cấp về đối ngoại của thượng nghị sĩ McCain, nhận xét rằng kinh nghiệm của ông Obama ở khu vực xung đột rốt cuộc chỉ là những phát biểu lý thuyết. Scheunemann lưu ý rằng, ông McCain có những trải nghiệm sâu sắc về Georgia và ông với Tổng thống Saakashvili là bạn. “Bạn không thể so sánh giữa kỷ lục 15 năm kinh nghiệm với 3 hoặc 4 bài phát biểu trong cuộc chạy đua (vào Nhà Trắng) chỉ 15 tháng”- Scheunemann nói. Trong khi đó, bà Susan Rice, cố vấn về chính sách đối ngoại hàng đầu của thượng nghị sĩ Obama, ám chỉ rằng ứng cử viên tổng thống Đảng Cộng hòa đang “đánh từ bên hông” phe Dân chủ và đang hành động một cách vô trách nhiệm khi bày tỏ sự ủng hộ mạnh mẽ đối với Chính phủ Georgia.

Chia sẻ quan điểm với Tổng thống Bush, ông McCain đang tiếp tục đường lối cứng rắn đối với Nga, nói rằng vị trí thành viên tiềm năng WTO của Nga cũng như quan hệ của Moscow với các nước G8 sẽ được xem xét lại. Trong khi đó, Ngoại trưởng Condoleezza Rice được Tổng thống Bush phái sang Pháp và Georgia, mang theo “sự ủng hộ không lay chuyển” của Mỹ dành cho Georgia.

Hàng loạt diễn biến mới nhất này cho thấy Nga đang đối mặt với nhiều sức ép.