Sụp đổ một huyền thoại

Xưa nay, ai cũng nghe cũng biết Nhật Bản là nước vô cùng khắt khe về tiêu chuẩn an toàn thực phẩm. Các nhà máy thực phẩm Nhật nổi tiếng sạch sẽ và khỏi chê về mặt vệ sinh thực phẩm. Thế nhưng, mấy tháng gần đây bùng nổ hàng loạt xì-căng-đan: Thịt bò xay dỏm, bánh kẹo bị sửa đát và không an toàn... Vì đâu nên nỗi?

Xì-căng-đan đầu tiên là vụ Công ty Meat Hope, chuyên cung cấp thịt bò xay, lừa dối khách hàng. Thịt bò xay mà công ty nói “nguyên chất 100%” thật ra là hỗn hợp thịt bò, thịt heo, thịt gà và thịt trừu. Kế đến là vụ bánh quy sô cô la của Công ty Thương mại Ishiya, bánh mứt của hãng Akafuku bị sửa đát, vụ Công ty Hinaidori sản xuất thịt gà và trứng không đúng như quảng cáo. Nói chung, sản phẩm của các công ty vừa kể đều vi phạm các quy định về an toàn thực phẩm của chính phủ. Gần đây nhất, ngày 31-10, Công ty Duskin, chủ chuỗi cửa hàng bánh rán Mister Donut nổi tiếng của Mỹ, thừa nhận rằng sản phẩm “Sữa trái cây” bán tại 181 của hàng của mình ở Nhật được chế biến từ xi rô quá đát một tháng.

COI THƯỜNG NGƯỜI TIÊU DÙNG

Những ngày này, những tin tức liên quan đến ngành công nghiệp thực phẩm Nhật đã làm lu mờ hình ảnh một nước Nhật mẫu mực về an toàn thực phẩm. Những đoạn phim quay cảnh các vị giám đốc công ty cúi mình tạ lỗi với khách hàng trên các kênh truyền hình ngày này sang ngày nọ đã làm não lòng người tiêu dùng Nhật. Vốn đã sợ thực phẩm nhập khẩu từ Trung Quốc sau một loạt xì-căng-đan về an toàn thực phẩm của nước láng giềng, người tiêu dùng Nhật chỉ còn biết trông cậy vào hàng nội địa. Lòng tin của họ bây giờ đã bị lung lay nhiều.

Điều đáng nói là các sản phẩm bị phát hiện là hàng thứ phẩm, hàng quá đát trong mấy tháng qua đều là những mặt hàng có tiếng từ nhiều chục năm nay. Và các công ty thủ phạm – hầu hết là công ty gia đình - cũng lừa dối người tiêu dùng ngần ấy thời gian.

Công ty Meat Hope ở Kokkaido, chẳng hạn, đã chủ trương “treo đầu dê, bán thịt chó” từ nhiều năm nay. Sản phẩm chủ lực của công ty là “thịt bò xay 100%” cung cấp cho các hãng chế biến thực phẩm và các siêu thị. Nói thịt bò nguyên chất nhưng thật ra, sau khi dùng phương pháp xét nghiệm DNA, là hỗn hợp thịt bò, heo, gà và trừu. Đây là một vi phạm nghiêm trọng về nhãn hiệu hàng hóa. Để biến mớ thịt hổ lốn đó thành “thịt bò xay 100%” có màu đỏ đặc trưng, người ta đã dùng tim heo! Chưa hết, công ty còn sửa ngày sản xuất và hạn sử dụng.

Minoru Tanaka, 69 tuổi, chủ tịch Công ty Meat Hope, thừa nhận rằng công ty bắt đầu bán hàng dỏm từ 7-8 năm nay. Tuy nhiên, theo tiết lộ của Bộ Nông lâm và Thủy sản trên báo Japan Times, cách làm ăn gian dối này đã tồn tại từ 24 năm qua. Tanaka đã bị bắt giữ hồi cuối tháng rồi về tội vi phạm luật phòng ngừa cạnh tranh bất chính. Giải thích lý do cả gan làm chuyện tày trời, ông nói với cơ quan điều tra: “Tôi nghĩ rằng chắc không ai biết chuyện tôi làm”. Ba người quản lý khác cũng bị bắt giữ: giám đốc điều hành Yoshihito Tanaka, con trai thứ ba của chủ tịch; Masayoshi Nakajima, giám đốc xí nghiệp và Shizuo Iwaya, phụ trách sản xuất thịt bò xay. Công ty cũng đã tuyên bố phá sản hồi tháng 7 rồi.

LỢI NHUẬN CAO HƠN AN TOÀN THỰC PHẨM

Một điển hình khác về việc coi thường người tiêu dùng là Công ty Akafuku có thâm niên 300 năm trong ngành sản xuất bánh kẹo. Năm nay, nếu không bị phát hiện làm ăn gian dối, hãng bánh kẹo nổi tiếng này sẽ kỷ niệm hoành tráng 300 năm ngày thành lập.

Ngày 18-10 vừa qua, Noriyasu Hamada, chủ tịch Công ty Akafuku, đã làm một việc đáng xấu hổ: cúi mình tạ tội với người tiêu dùng Nhật trong một cuộc họp báo buồn như đám ma. Trước đó một ngày, chính quyền vùng Mie đã buộc nhà máy của công ty ngừng hoạt động để tiến hành điều tra vụ sửa ngày sản xuất và thời hạn sử dụng.

Từ 300 năm qua, Akafuku chỉ sản xuất một nhãn hiệu sản phẩm. Mặt hàng chủ lực của công ty là bánh Akafuku-mochi, một loại bánh ngọt làm bằng bột gạo phủ lớp mứt đậu. Hầu hết những người đi hành hương đền Ise nổi tiếng linh thiêng, nơi tọa lạc nhà máy của công ty, đều mua bánh này đem về nhà dùng hoặc làm quà biếu. Họ không biết rằng ngày sản xuất và hạn sử dụng ghi trên nhãn bánh không đúng với sự thật. Và cách làm ăn gian dối này, theo nhật báo Yomiuri, Shimbun đã được thực hiện từ năm 1973!

Ông Hamada thừa nhận rằng bánh Akafuku-mochi đúng ra phải dùng ngay trong ngày sản xuất nhưng thực tế công ty đã dùng bánh cũ bán không hết trong ngày cho vào tủ cấp đông. Ngày bán ra mới rã đông rồi dán nhãn mới vào. Tệ hại hơn nữa, công ty còn dùng mánh tách phần gạo và phần đậu của bánh cũ từ cửa hàng trả về để chế biến thành bánh Akafuku-mochi mới hoặc các bánh khác.

Cũng làm ăn gian dối như Akafuku còn có Công ty Thương mại Ishiya 60 năm chuyên làm bánh quy sô cô la Shiroi Koibito, một mặt hàng kỷ niệm nổi tiếng vùng Hokkaido. Công ty này cũng đã ngưng sản xuất chờ xử lý. Ofukumochi Honke, công ty bánh ngọt khác cũng ở vùng Mie, đang bị nghi ngờ làm giả ngày sản xuất.

Đặc trưng của tất cả những công ty thực phẩm kể trên là công ty gia đình. Chủ tịch và ban giám đốc hầu hết đều là thành viên của gia đình. Chính cách điều hành gia trưởng, chủ quan, coi nhẹ ý kiến của cấp dưới, coi lợi nhuận cao hơn sức khỏe người dân đã khiến họ rơi vào hoàn cảnh hiện nay. Mặt khác, cuộc cạnh tranh khốc liệt về giá khiến lợi nhuận ngày càng giảm cũng là một yếu tố đẩy các nhà sản xuất vào chỗ phạm luật. Đồng thời họ cũng làm sụp đổ một huyền thoại.